Όταν οι Συμφωνίες του Αβραάμ υπογράφονταν στον Λευκό Οίκο το 2020, το κλίμα ήταν πανηγυρικό και όλοι μιλούσαν για την αρχή μιας «νέας Μέσης Ανατολής». Στην πραγματικότητα βέβαια οι συμφωνίες εξέφραζαν μια παλαιότερη επιδίωξη της Ουάσιγκτον. Την προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της περιοχής με τη δημιουργία ενός νέου άξονα γύρω από το Ισραήλ και τις αραβικές μοναρχίες, μια προσπάθεια που θα απομόνωνε το Ιράν παρακάμπτοντας ταυτόχρονα το Παλαιστινιακό ζήτημα.
Έξι χρόνια μετά, ο Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει το σχέδιο. Μόνο που το κάνει σε μια Μέση Ανατολή πολύ πιο ασταθή, πιο βίαιη και εξουθενωμένη και πολύ λιγότερο πρόθυμη να ακολουθήσει τους αμερικανικούς σχεδιασμούς.
Ο Αμερικανός πρόεδρος κάλεσε περισσότερες χώρες να ενταχθούν στις Συμφωνίες του Αβραάμ, τη διαδικασία εξομάλυνσης σχέσεων με το Ισραήλ που ξεκίνησε το 2020 με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν και επεκτάθηκε αργότερα στο Σουδάν και το Μαρόκο. Αυτή τη φορά ανέφερε δημόσια τη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Πακιστάν αλλά και την Τουρκία ως πιθανούς νέους συμμετέχοντες.
Η αναφορά στην Τουρκία και το Πακιστάν δείχνει πως ο Λευκός Οίκος δεν μιλά πλέον απλώς για διπλωματική εξομάλυνση με το Ισραήλ. Επιχειρεί να διαμορφώσει μια πολύ ευρύτερη γεωπολιτική αρχιτεκτονική που θα εκτείνεται από τον Περσικό Κόλπο μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο και τη Νότια Ασία.
Ο βασικός στόχος παραμένει βέβαια απαράλλακτος: Η δημιουργία ενός φιλοδυτικού μπλοκ που θα λειτουργεί ως αντίπαλο δέος της ιρανικής επιρροής στη Μέση Ανατολή. Ο ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκρέιαμ το παραδέχθηκε άλλωστε ανοιχτά όταν δήλωσε ότι « ο στόχος ήταν πάντα η απομόνωση του Ιράν».
Όμως οι συνθήκες σήμερα είναι πολύ διαφορετικές από εκείνες του 2020. Οι Συμφωνίες του Αβραάμ οικοδομήθηκαν πάνω στην ιδέα ότι το Παλαιστινιακό μπορούσε πλέον να παρακαμφθεί και τελικά να ξεχαστεί. Ότι οι αραβικές κυβερνήσεις θα συνεργάζονταν ανοιχτά με το Ισραήλ ακόμη κι αν δεν υπήρχε παλαιστινιακό κράτος. Για το Ισραήλ, αυτό αποτελούσε τεράστια στρατηγική νίκη: η περιφερειακή ενσωμάτωση μπορούσε να προχωρήσει χωρίς ουσιαστικές παραχωρήσεις προς τους Παλαιστινίους.
Η γενοκτονία στη Γάζα άλλαξε αυτή την εξίσωση. Οι εικόνες μαζικής καταστροφής προκάλεσαν τεράστια κατακραυγή και πίεση για τις αραβικές κυβερνήσεις. Η Σαουδική Αραβία, που πριν από την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων εμφανιζόταν έτοιμη να προχωρήσει σε εξομάλυνση με το Ισραήλ, ξεκαθαρίζει πλέον ότι δεν μπορεί να υπάρξει κάποια συμφωνία χωρίς την προοπτική δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους.
Σε αυτό το βαρύ πολιτικό κλίμα ήρθε να προστεθεί και ο πόλεμος με το Ιράν. Σε αυτή την περίπτωση, η κρίση στα Στενά του Ορμούζ λειτούργησε σαν σοκ για τις μοναρχίες του Κόλπου. Οι κυβερνήσεις της περιοχής διαπίστωσαν πόσο εύκολα μια περιφερειακή σύγκρουση μπορεί να προκαλέσει ενεργειακό χάος, να πλήξει τις οικονομίες τους και να απειλήσει την ίδια τη σταθερότητα των καθεστώτων τους.
Γι’ αυτό και αρκετές χώρες του Κόλπου εμφανίζονται σήμερα πολύ πιο προσεκτικές απέναντι στην ιδέα μιας ανοιχτής αντιιρανικής συμμαχίας υπό αμερικανική ηγεσία. Οι Συμφωνίες του Αβραάμ παραμένουν ζωντανές αλλά το πολιτικό τους νόημα έχει αλλάξει.
Το 2020 παρουσιάζονταν σαν απόδειξη ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ μπορούσαν ακόμη να επιβάλλουν νέες ισορροπίες σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Μετά τη Γάζα και το Ιράν, μοιάζουν λιγότερο με τον στρατηγικό θρίαμβο που σχεδιαζόταν αρχικά και περισσότερο με διπλωματικό δεκανίκι μιας πολιτικής που έχει ήδη έχει αρχίσει να πληρώνει το τίμημα των επιλογών της.
