Πρέπει να σωθεί «πάση θυσία» το ευρώ ή όχι; Υποτίθεται ότι το ερώτημα αυτό έχει απαντηθεί, όχι μόνο από τους ηγέτες της Ευρωζώνης, της Μέρκελ συμπεριλαμβανομένης -«αν γκρεμιστεί το ευρώ, γκρεμίζεται η Ευρώπη» επαναλαμβάνει σε κάθε ευκαιρία- αλλά και από τον διοικητή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η μόνη δήλωση που κατάφερε πέρσι να αποκλιμακώσει την κρίση ήταν το «θα κάνουμε τα πάντα για να σώσουμε το ευρώ ως σταθερό νόμισμα» του Μάριο Ντράγκι.
Να, όμως, που την απάντηση βγαίνει να αμφισβητήσει η γερμανική κεντρική τράπεζα, η μόνη που είχε μειοψηφήσει το φθινόπωρο στο διευθυντήριο της ΕΚΤ, όταν ελήφθη η «ιστορική» απόφαση για απεριόριστη αγορά ομολόγων των κλυδωνιζόμενων χωρών, εάν αυτό χρειαστεί -και βεβαίως με ανταλλάγματα μνημονιακού τύπου. Η αμφισβήτηση κρατάει από πέρσι τον Σεπτέμβριο, αλλά επανήλθε χτες στη δημοσιότητα χάρη στη «διαρροή» ενός εμπιστευτικού εγγράφου της Bundesbank στην οικονομική εφημερίδα Handelsblatt.
Στις 29 σελίδες αυτού του εγγράφου η γερμανική κεντρική τράπεζα επικρίνει το περιβόητο ΟΜΤ, το πρόγραμμα της ΕΚΤ για αγορά ομολόγων -το οποίο σημειωτέον δεν έχει υλοποιηθεί ακόμη- και προειδοποιεί ότι η αγορά κρατικού χρέους κλυδωνιζόμενων χωρών είναι επικίνδυνη και θα είναι δύσκολο να σταματήσει.
Επιπλέον η Bundesbank υποστηρίζει ότι η αποτροπή της εξόδου μιας χώρας από την Ευρωζώνη δεν είναι δουλειά της ΕΚΤ: «Η σημερινή σύσταση της νομισματικής ένωσης δεν μπορεί να είναι εγγυημένη, καθώς συνεχίζει να αποτελείται από κυρίαρχα εθνικά κράτη και σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί η ΕΚΤ να την εγγυηθεί» αναφέρεται στο έγγραφο και υπογραμμίζεται πως σε διαφορετική περίπτωση η ΕΚΤ διατρέχει τον κίνδυνο να γίνει ο κύριος χρηματοδότης των χωρών της Ευρωζώνης.
Στο συνταγματικό δικαστήριο
Το έγγραφο αυτό αποτελεί την επιχειρηματολογία της Bundesbank στη συζήτηση που θα γίνει στο συνταγματικό δικαστήριο της Καρλσρούης τον Ιούνιο για το πρόγραμμα της ΕΚΤ. Το ζητούμενο για την Bundesbank φαίνεται ότι είναι να φρενάρει το πρόγραμμα ΟΜΤ χαρακτηρίζοντάς το έμμεση χρηματοδότηση των κρατικών προϋπολογισμών από την ΕΚΤ, κάτι που δεν επιτρέπουν ούτε οι Συνθήκες ούτε το καταστατικό της τράπεζας.
Ο διοικητής της Bundesbank επιβεβαίωσε ότι θα παραστεί στην Καρλσρούη στις 11 Ιουνίου, αλλά το πιθανότερο είναι ότι το γερμανικό συνταγματικό δικαστήριο θα δηλώσει -ίσως με πιο διπλωματικό τρόπο- ότι δεν είναι και το πλέον αρμόδιο για να αποφανθεί.
Να σημειωθεί ότι όσες προσφυγές έχουν γίνει μέχρι τώρα στην Καρλσρούη ενάντια στα «πακέτα» διάσωσης ή γενικότερα στην πολιτική διαχείριση της ευρωπαϊκής κρίσης έχουν λίγο - πολύ απορριφθεί, καθώς οι συνταγματικοί δικαστές προσπαθούν να μην ανακατεύονται επί της ουσίας των θεμάτων -και ενίοτε συνιστούν αναθεώρηση του γερμανικού συντάγματος, ώστε να είναι συμβατό με τις ανάγκες της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Να σημειωθεί επίσης ότι κατά την εκδίκαση των ασφαλιστικών μέτρων ενάντια στο πρόγραμμα ΟΜΤ τον περασμένο Σεπτέμβριο το συνταγματικό δικαστήριο είχε αρνηθεί να το μπλοκάρει. Σύμφωνα δε με τον εκπρόσωπο του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών, το ίδιο θα κάνει και τον Ιούνιο.
«Νομισματικό χαρακίρι»
Η δημοσιοποίηση του εγγράφου της Bundesbank με την ασυνήθιστα σκληρή κριτική του στην ΕΚΤ προκάλεσε έναν μίνι σεισμό χθες στο Βερολίνο, με τους κυβερνητικούς να τοποθετούνται με περισσή προσοχή και την αντιπολίτευση να βγαίνει στα κεραμίδια:
«Οι δηλώσεις της αγγίζουν το νομισματικό χαρακίρι» δήλωσε ο αρμόδιος για οικονομικά θέματα των Σοσιαλδημοκρατών, Κάρστεν Ζίλινγκ. «Αυτό είναι σκέτη πολιτική ακινησίας, που ξέρει μόνο από μπλοκαρίσματα, χωρίς να καταθέτει ούτε μία εποικοδομητική πρόταση για τη διέξοδο από την κρίση» συνέχισε και κατηγόρησε την Bundesbank ότι δυναμιτίζει τις τεράστιες προσπάθειες που κάνουν οι κλυδωνιζόμενες χώρες.
Αλλά και ο ομόλογός του των Χριστιανοδημοκρατών, Μίχαελ Μάιστερ, βγήκε να υπερασπιστεί την πολιτική της ΕΚΤ: «Η ΕΚΤ δρα στο πλαίσιο της αποστολής της όταν παίρνει μέτρα για τη σταθερότητα του νομίσματος» είπε και πρόσθεσε διπλωματικά: «Το αν υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις και απόψεις εντός του διευθυντηρίου της ΕΚΤ είναι δικό της θέμα και δεν επιδέχεται παρεμβάσεων έξωθεν».
Γενικά το κλίμα στο Βερολίνο είναι ότι το πρόγραμμα ΟΜΤ είναι συμβατό με την αποστολή της ΕΚΤ, ενώ ένα μεγάλο μέρος του Τύπου αντέδρασε στην αποκάλυψη του περιεχομένου του εγγράφου με το «Δόξα τω θεώ, δεν ακούει κανείς την Bundesbank».
Το αίνιγμα της συγκυρίας
Βέβαια, ένα εύλογο ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί «διέρρευσε» χθες το εν λόγω έγγραφο, που εστάλη στους συνταγματικούς δικαστές τον περασμένο Δεκέμβριο. Μια ερμηνεία θα μπορούσε να είναι ότι η Bundesbank προσπαθεί να φτιάξει κλίμα ενάντια στην πιθανή απόφαση για μείωση των επιτοκίων του ευρώ από την ΕΚΤ, στη συνεδρίασή της την ερχόμενη Πέμπτη στην Μπρατισλάβα.
Να σημειωθεί ότι προχθές η καγκελάριος Μέρκελ πρώτη φορά μίλησε δημόσια για την επιτοκιακή πολιτική της ΕΚΤ, κάτι που αποφεύγει συστηματικά να κάνει λέγοντας ότι αντιλαμβάνεται πως η ΕΚΤ είναι σε «δύσκολη θέση», αφού για άλλες χώρες της Ευρωζώνης θα έπρεπε να αυξήσει τα επιτόκια -εν προκειμένω για τη Γερμανία- και για άλλες να τα μειώσει. Ωστόσο η καγκελαρία έσπευσε χθες να υποβαθμίσει τη δήλωση, με τον εκπρόσωπό της να δηλώνει ότι η Μέρκελ σέβεται την πλήρη ανεξαρτησία της ΕΚΤ και θα συνεχίσει να το κάνει και στο μέλλον.
Κριτική στην περσινή χρηματοδότηση της Ελλάδας
Στο έγγραφό της προς το συνταγματικό δικαστήριο η Bundesbank ασκεί κριτική και στην ενεργοποίηση του έκτακτου μηχανισμού ρευστότητας (ELA) για την Ελλάδα πέρσι: «Η διάθεση ρευστότητας από το Ευρωσύστημα για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών της Ελλάδας ήταν ιδιαίτερα προβληματική και δείχνει ξεκάθαρα πώς η νομισματική πολιτική ανέλαβε τα καθήκοντα της δημοσιονομικής πολιτικής» αναφέρεται στο έγγραφο. Ουσιαστικά η ΕΚΤ κατηγορείται ότι ανέλαβε ένα ιδιαίτερα υψηλό ρίσκο με την ενεργοποίηση του ELA, καθώς σε τελική ανάλυση η έξοδος της Αθήνας από την Ευρωζώνη «σε καμία περίπτωση δεν μπορούσε, εκείνη την εποχή, να θεωρηθεί απίθανη».
Επιπλέον η Bundesbank αμφισβητεί, χρησιμοποιώντας το παράδειγμα της Ελλάδας, ότι οι χώρες που θα ζητήσουν ενεργοποίηση του προγράμματος αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ θα τηρούν τις δεσμεύσεις τους και θα προχωρούν όντως στις προαπαιτούμενες μεταρρυθμίσεις. «Οι εμπειρίες από την Ελλάδα δικαιολογούν τους φόβους μας» αναφέρεται.
