Του Μιχάλη ΤΡΙΚΚΑ
Οι φωτογραφίες από το Γκουαντάναμο και το Αμπού Γκράιμπ είχαν δώσει εδώ και χρόνια μια γεύση από τη φρίκη που κρυβόταν στα αντιτρομοκρατικά κολαστήρια των ΗΠΑ και πίσω από ευφημισμούς όπως οι "προωθημένες τεχνικές ανάκρισης". Αν η έκθεση του Κογκρέσου, που δόθηκε αυτή την εβδομάδα στη δημοσιότητα, προσθέτει κάτι καινούργιο, αυτό είναι η ασύλληπτη αγριότητα των βασανιστηρίων της CIA και η προφανής συνενοχή της αμερικανικής ηγεσίας.
Η παγκόσμια κοινή γνώμη υποχρεώθηκε τα τελευταία χρόνια να συνηθίσει την ιδέα των "εικονικών πνιγμών", καθώς τόσο οι δημοσιογραφικές αποκαλύψεις όσο και η αμερικανική βιομηχανία του θεάματος μετέτρεψαν το αποκρουστικό σε οικείο. Το ρεπερτόριο των βασανιστών ήταν όμως πολύ πιο διευρυμένο. Οι κρατούμενοι εξαναγκάζονται να στέκονται όρθιοι για ώρες με σπασμένα πόδια, έμεναν φυλακισμένοι στο απόλυτο σκοτάδι ή κρατούνταν άγρυπνοι για περιόδους που έφταναν και τις 180 ώρες.
Η έκθεση αναφέρει αρκετές περιπτώσεις εικονικών εκτελέσεων με ρώσικη ρουλέτα. Οι βασανιστές απειλούσαν να σκοτώσουν τη μητέρα ή τα παιδιά των κρατουμένων. Άλλες φορές πάλι αφαιρούσαν τα ρούχα των κρατουμένων και τους άφηναν για μεγάλα χρονικά διαστήματα δεμένους στο παγωμένο πάτωμα, κάτι που προκάλεσε τον θάνατο τουλάχιστον ενός κρατουμένου από υποθερμία, όπως καταγράφεται στο κείμενο.
Από την έκθεση των 6.000 σελίδων, δόθηκε στη δημοσιότητα μια "περίληψη" που δεν ξεπερνά τις 500 σελίδες. Ωστόσο, ακόμη και τα περιορισμένα αποσπάσματα δίνουν μια αρκετά σαφή εικόνα, όχι μόνο για την έκταση των βασανιστηρίων, αλλά και για την προσπάθεια της CIA να σβήσει κάθε ενοχοποιητικό στοιχείο. Παραδείγματος χάρην, το 2005 η υπηρεσία διέγραψε αρχεία από ανακρίσεις σε κέντρο κράτησης στην Ταϊλάνδη, ενώ ακόμη και η πρόεδρος της επιτροπής του Κογκρέσου Νταϊάν Φάινσταϊν κατήγγειλε την υπηρεσία για την προσπάθειά της να παρεμποδίσει την έρευνα και να καταστρέψει στοιχεία.
Το δίκτυο της συνενοχής
Η έκθεση του Κογκρέσου ξεκίνησε το 2009 και ολοκληρώθηκε στα τέλη του 2012. Οι επικριτές τής κυβέρνησης υποστηρίζουν ότι έμεινε στο συρτάρι σκόπιμα τα τελευταία δύο χρόνια προκειμένου να δοθεί στη δημοσιότητα σε ένα εχθρικό Κογκρέσο που φυσικά δεν θα έδινε καμία συνέχεια στις έρευνες. Άλλωστε και παρά το γεγονός ότι η κύρια ευθύνη βαραίνει αναμφίβολα την κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους, η σημερινή ηγεσία των Δημοκρατικών δεν είναι τόσο αθώα όσο ισχυρίζεται.
Σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Washington Post την προηγούμενη εβδομάδα, ο πρώην πράκτορας της CIA Χοσέ Ροτρίγκες υποστήριξε ότι "οι επικεφαλής της Γερουσίας και των ειδικών επιτροπών του Κογκρέσου και των δύο κομμάτων είχαν ενημερωθεί για το πρόγραμμα τουλάχιστον 40 φορές από το 2002 ώς το 2009". Ο ίδιος προσθέτει ότι η πρώην πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων και εκ της ηγετικής ομάδας των Δημοκρατικών Νάνσι Πελόζι "προσπάθησε να αρνηθεί ότι είχε ενημερωθεί από το 2002 για τους εικονικούς πνιγμούς" κάτι που, όπως σημειώνει, δεν ευσταθεί, καθώς ο ίδιος συμμετείχε στο κλιμάκιο που την ενημέρωσε.
Από την πλευρά του, ο πρώην αντιπρόεδρος Ντικ Τσένι δεν δίστασε να παραδεχτεί ότι τόσο ο ίδιος όσο και ο τότε πρόεδρος Τζορτζ Μπους ήταν "πλήρως ενημερωμένοι" για τις τεχνικές ανάκρισης. Η ενοχοποίηση μόνο της κυβέρνησης Μπους θα ήταν κάτι το βολικό όχι μόνο για τους σημερινούς ένοικους του Λευκού Οίκου αλλά και για όλους όσοι συνεργάστηκαν την προηγούμενη δεκαετία για να στηθεί το δίκτυο των βασανιστηρίων. Και ήταν ένα δίκτυο που είχε απλωθεί σε ολόκληρο τον πλανήτη. Σύμφωνα με περσινή έκθεση του Open Society Foundation, 54 χώρες -μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα- βοήθησαν τη CIA στην υλοποίηση του προγράμματος.
"Νέα Ευρώπη", "μαύροι τόποι"
Τα πρώτα χρόνια του "πολέμου κατά της τρομοκρατίας" η CIA χρησιμοποίησε πολλά ευρωπαϊκά αεροδρόμια και στρατιωτικές βάσεις των ΗΠΑ στην Ευρώπη για να μεταφέρει υπόπτους για τρομοκρατική δράση στα αχαρτογράφητα κρατητήριά της που αργότερα έγιναν γνωστά με το ανατριχιαστικό όνομα "μαύροι τόποι".
Οι "μαύροι τόποι" παραμένουν ακόμη και σήμερα άγνωστοι. Ενδείξεις υπάρχουν αρκετές και ενδεχομένως η έκθεση να σταθεί αφορμή για την αποκάλυψή τους. Το 2007, ο ερευνητής του Συμβουλίου της Ευρώπης Ντικ Μάρτι κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δύο από τα κέντρα αυτά βρίσκονταν στην Πολωνία και τη Ρουμανία.
Ο πρώην πρόεδρος της Πολωνίας Αλεξάντερ Κβιασνιέφσκι παραδέχθηκε για πρώτη φορά την Τετάρτη ότι επέτρεψε στη CIA να διατηρεί μυστικό κέντρο κράτησης στη χώρα του, αλλά φυσικά αρνήθηκε ότι γνώριζε πως εκεί βασανίζονταν κρατούμενοι. Εξίσου έκπληκτος εμφανίστηκε και ο πρωθυπουργός της Λιθουανίας Αλγκρίντας Μπουτκεβίτσιους, που κάλεσε την Ουάσιγκτον να... διευκρινίσει αν διατηρούσε παρόμοιο κέντρο στη χώρα της Βαλτικής.
Όλοι πέφτουν από τα σύννεφα για κάτι που ήταν κοινό μυστικό εδώ και χρόνια. Οι χώρες της "νέας Ευρώπης" δεν γνώριζαν τι συνέβαινε στις μυστικές φυλακές που είχαν παραχωρήσει -με το αζημίωτο φυσικά- στη CIA και η παλιά Ευρώπη έκανε τα στραβά μάτια όταν τα αεροπλάνα με τους απαχθέντες υπόπτους, τα μελλοντικά θύματα των βασανιστηρίων, προσγειώνονταν στα αεροδρόμιά της.
Τα λίγα που έγιναν γνωστά οφείλονται στις έρευνες κάποιων ΜΜΕ, οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή θεσμών όπως το Ευρωκοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρώπης. Οι ίδιες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις όχι μόνο δεν πραγματοποίησαν έρευνες αλλά και προσπάθησαν να παρεμποδίσουν κάθε ανεξάρτητη προσπάθεια διερεύνησης. Υπήρξαν φυσικά και εξαιρέσεις. Η Σουηδία ήταν η μόνη χώρα που κατέβαλε αποζημίωση σε θύματα των επιχειρήσεων της CIA, ενώ η Ιταλία η μοναδική στην οποία υπήρξε καταδίκη αξιωματούχων για συμμετοχή στο πρόγραμμα.
