Ανακούφιση, ευτυχία, απογοήτευση, καμπανάκι συναγερμού. Όλη η βεντάλια των συναισθημάτων άνοιξε στην Ευρώπη, μόλις ξημέρωσε η Παρασκευή και η εφορευτική επιτροπή της Σκωτίας ανακοίνωσε ότι επικράτησε το «όχι» στο δημοψήφισμα για την ανεξαρτητοποίηση. Και μαζί τους μια διαπίστωση: ότι για μια ακόμη φορά η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει «σχέδιο Β», ότι σχεδιάστηκε για... λιακάδες και πρέπει να ανακαλύπτει εκ νέου την ομπρέλα και το αλεξικέραυνο όταν ξεσπούν καταιγίδες...
Κι αν στην περίπτωση της ευρωκρίσης η Ε.Ε. κατάφερε κουτσά - στραβά να εφεύρει μηχανισμούς διάσωσης, τους οποίους δεν είχε προβλέψει - "κατασκευαστικό λάθος" είχαν χαρακτηρίσει αυτή την έλλειψη-, μετά τη Σκωτία συνειδητοποίησε ότι για την περίπτωση της απόσχισης μέρους ενός κράτους μέλους δεν έχει ούτε μηχανισμούς, ούτε διαδικασίες. Γι' αυτό και η ανακούφιση στις Βρυξέλλες ήταν σχεδόν χειροπιαστή την επομένη του δημοψηφίσματος, αφού δεν θα αναγκαστεί να λύσει τον εξαιρετικά δύσκολο γρίφο τού τι θα έπρεπε να κάνει με μια ανεξάρτητη Σκωτία, που θα ήθελε να παραμείνει εντός του κλαμπ.
Μάλιστα, η Σκωτία ήταν θεσμικά η πιο «καθαρή» περίπτωση διεκδίκηση της ανεξαρτησίας, με ένα απολύτως νόμιμο δημοψήφισμα, που κανείς στο Ηνωμένο Βασίλειο και τον υπόλοιπο κόσμο δεν θα μπορούσε να το αμφισβητήσει, σε αντίθεση με το δημοψήφισμα που ετοιμάζουν οι Καταλανοί, κόντρα στη θέληση της Μαδρίτης - και το ισπανικό σύνταγμα, όπως επιμένει ο πρωθυπουργός της χώρας Μαριάνο Ραχόι.
Το «όχι» των Σκωτσέζων μειώνει την άμεση πίεση για αναζήτηση «σχεδίων Β». Ωστόσο η τεράστια συμμετοχή στο δημοψήφισμα, το αποτέλεσμά του, που δείχνει ότι η κοινωνία της Σκωτίας είναι διχασμένη, αλλά και η... έμπνευση που έδωσε στα άλλα αποσχιστικά κινήματα στην Ευρώπη, περισσότερο ή λιγότερο «ώριμα», έχουν ανοίξει τον ασκό του Αιόλου.
Η νέα αμφισβήτηση
Η Ευρώπη υποτίθεται ότι επί δεκαετίες ήταν προσηλωμένη στον δρόμο της διεύρυνσης και της ενοποίησης, με "άλματα προς τα εμπρός" και βεβαίως με πισωγυρίσματα - αλλά χωρίς ουσιαστική αμφισβήτηση του εγχειρήματος. Το δόγμα των Βρυξελλών -αλλά και όλων των χωρών που προσπάθησαν σκληρά να μπουν στο κλαμπ τα τελευταία χρόνια- ήταν ότι μόνο ενωμένη μπορεί να αντέξει στις πιέσεις της παγκοσμιοποίησης η γηραιά ήπειρος. Κι όμως, τις τελευταίες μέρες, άνοιξε η συζήτηση για νέα σύνορα. Ειρηνικά μεν, αλλά κόντρα στο επί δεκαετίες κυρίαρχο ρεύμα της ενοποίησης.
Η αλήθεια είναι ότι το ρεύμα αυτό άρχισε να υποχωρεί από τότε που ξέσπασε η ευρωκρίση. Αίφνης, ξεχάστηκε η λέξη «σύγκλιση», έπαυσε να είναι αυτονόητη η κοινοτική αλληλεγγύη, μετατέθηκε η εξουσία από τα ευρωπαϊκά όργανα -κυρίως την Κομισιόν- στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και κυρίως αγρίεψε η κόντρα μεταξύ πλουσίων και φτωχών, πρωτίστως από την πλευρά των πλουσίων. Σε όλα τα επίπεδα. Η Γερμανία δεν θέλει να πληρώνει για την Ελλάδα, η Βαυαρία δεν θέλει να πληρώνει για το Βερολίνο, η Φλάνδρα δεν θέλει να πληρώνει για τη Βαλονία, η Καταλωνία δεν θέλει να πληρώνει για την Εστρεμαδούρα, η Βενετία δεν θέλει να πληρώνει για τη Νάπολη.
Ταυτόχρονα, η προσπάθεια που είχε ξεκινήσει στη δεκαετία του 1980 για την «Ευρώπη των περιφερειών» απέτυχε παταγωδώς, σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας και μιας μανίας για εναρμόνιση που ξεπέρασε κάθε όριο - θυμηθείτε την απαγόρευση για την κατανάλωση εντοσθίων ή τους κανονισμούς για το πόσο... ίσια πρέπει να είναι τα αγγούρια...
Ανέβηκε ο πήχης
Έπαψαν όλα τα παραπάνω να ισχύουν επειδή οι Σκωτσέζοι είπαν με 55% «όχι» στην έξοδό τους από το Ηνωμένο Βασίλειο; Αυτό θα ήθελε να πιστεύει ο Ισπανός πρωθυπουργός, που δήλωσε ότι τον έκανε «πολύ ευτυχισμένο» το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Αυτό θέλει να πιστεύει κι ο απερχόμενος πρόεδρος της Κομισιόν Ζοζέ Μπαρόζο -ένας από τους αίτιους για το χάλι της Ε.Ε.-, που έσπευσε να καλωσορίσει το «όχι» ως «ένα καλό αποτέλεσμα για μια ενωμένη, ανοιχτή και ισχυρή Ευρώπη». Αλλά δεν αρκεί να κλείνει κανείς τα μάτια στις αποσχιστικές τάσεις στην Ευρώπη για να εξαφανιστούν. Ούτε να προσεύχεται ότι και οι Καταλανοί θα πουν τον Νοέμβριο «όχι» στην απόσχισή τους από την Ισπανία - εάν τελικά το δημοψήφισμα διεξαχθεί.
Το Βέλγιο και η Ισπανία, η Ιταλία και η Γαλλία είδαν προχτές τον πήχη να ανεβαίνει, από τη δέσμευση του Βρετανού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον, αμέσως μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος, να δώσει διευρυμένες εξουσίες στη Σκωτία, αλλά και την Ουαλλία, τη Βόρεια Ιρλανδία και την Αγγλία. Θα κάνουν το ίδιο; Ή θα κρυφτούν πίσω από το «παράνομο» του δημοψηφίσματος στην Ισπανία και πίσω από την -για την ώρα- μειοψηφική τάση των αυτονομιστικών κινημάτων στη Φλάνδρα, το Βόρειο Τιρόλο ή την Κορσική; Δεν είναι προφανές ότι το γεγονός πως οι Σκωτσέζοι μπόρεσαν να κάνουν δημοψήφισμα ενισχύει και άλλα έθνη στην Ευρώπη να διεκδικήσουν κάποια στιγμή το ίδιο;
Το δώρο των Σκωτσέζων
Πάντως, όσοι φοβούνται μήπως αρχίσει να ξηλώνεται το πουλόβερ της Ε.Ε. δεν κρύβουν από προχθές την ευγνωμοσύνη τους για τους Σκωτσέζους, έχοντας στο νου τους ένα άλλο δημοψήφισμα. Αυτό που προανήγγειλε ο Κάμερον για το 2017, στην περίπτωση που κερδίσει το κόμμα τους τις επόμενες εκλογές στη Βρετανία: Να μείνει ή να φύγει η Βρετανία από την Ε.Ε.; Οι αναλυτές εκτιμούν ότι, πρώτον, μπορεί χάρη στους Σκωτσέζους το δημοψήφισμα αυτό να αποτραπεί, αφού με τη συμμετοχή τους στις επόμενες βρετανικές εκλογές μπορεί να βγάλουν πρώτο κόμμα τους Εργατικούς. Χωρίς τους Σκωτσέζους δε θα είχαν καμία ελπίδα, αφού οι Τόρηδες βουλευτές από τη Σκωτία είναι πιο σπάνιοι κι από τις πολικές αρκούδες, όπως συνηθίζουν να λένε στο Εδιμβούργο. Μόλις έναν συντηρητικό βουλευτή έστειλαν στο κοινοβούλιο του Λονδίνου στις προηγούμενες εκλογές.
Δεύτερον, εάν τελικά το δημοψήφισμα γίνει, έχει περισσότερες πιθανότητες να είναι υπέρ της παραμονής της Βρετανίας στην Ε.Ε., τώρα που θα ψηφίσουν και οι Σκωτσέζοι.
Γι' αυτό και επικράτησε την Παρασκευή μεγάλη ανακούφιση στον κόσμο της οικονομίας, που θεωρούσε ότι ο μακροπρόθεσμος κίνδυνος από ένα «ναι» της Σκωτίας θα ήταν η έξοδος της Βρετανίας από την Ε.Ε.
