Της Ιφιγένειας Καλαντζή*
Η ανάγκη επανασύνδεσης με την πρόσφατη ιστορία μας, εβδομήντα και πλέον έτη μετά τη γερμανική κατοχή, έχει παρακινήσει αρκετούς σκηνοθέτες να στραφούν στο ιστορικό ντοκιμαντέρ. Αυτή η αναμόχλευση της μνήμης απασχολεί και τον Ηλία Γιαννακάκη, που, μετά τη «Μακρόνησο» (2008), στο νέο του πολυδιάστατο ντοκιμαντέρ «Καλάβρυτα- Άνθρωποι και Σκιές», που προβάλλεται στον «Μικρόκοσμο», καταπιάνεται με το Καλαβρυτινό Ολοκαύτωμα, επί Γερμανικής Κατοχής.
Οι φιλοσοφικοί στοχασμοί του σκηνοθέτη για έναν τόπο με βαρύ φορτίο μνήμης ξεδιπλώνονται κατά τη διαδρομή του οδοντωτού στο πανέμορφο ορεινό τοπίο.
Η σπάνια κινηματογράφηση μαυροφορεμένων γυναικών που θρηνούν τους εκτελεσθέντες, κατά την πρώτη μαύρη επέτειο, αναμειγνύεται με αρχειακές εικόνες. Οικογενειακές και σχολικές φωτογραφήσεις αντιπαραβάλλονται με συλλογικές φωτογραφίες ανταρτών, μέσα από μια μη γραμμική φιλμική αφήγηση. Το παρελθόν συνδιαλέγεται με το παρόν και τις ιδέες μιας ιστορικής αναθεώρησης, στη βάση μιας ηθικής που επιρρίπτει ευθύνες και στις δύο πλευρές, κρατώντας ίσες αποστάσεις από θύτη και θύμα. Η συγκινησιακή φόρτιση από τις συγκλονιστικές μαρτυρίες των ηλικιωμένων σήμερα αυτοπτών μαρτύρων συνδιαλέγεται με μια ενοχική αίσθηση μίσους για τον θύτη, όταν ο σκηνοθέτης αποτολμά ενδιαφέρουσες αντιθετικές προσεγγίσεις. Εκφράσεις οδύνης, κατά την παρακολούθηση αποσπασμάτων από κινηματογραφικές μαρτυρίες συγγενών, που δεν ζούνε πια, απέναντι σε μια απρόσμενη φιλική συνάντηση, στον χώρο της εκτέλεσης. Ένας Καλαβρυτινός, ορφανό της σφαγής, που βρέθηκε στη Γερμανία, σπούδασε, εργάστηκε και συνταξιοδοτήθηκε από εκεί, έγινε επιστήθιος φίλος με έναν Γερμανό που μιλάει ελληνικά και επί δεκαετίες επισκέπτεται τα Καλάβρυτα, ως εκδήλωση μιας άτυπης εξιλέωσης του λαού του, για τα κρίματα απέναντι στον ελληνικό λαό.
Δουλεμένο κινηματογραφικά και εννοιολογικά, σε μια αρραγή ενότητα χώρου, παρελθόντος/παρόντος, μνήμης/ιστορικής καταγραφής, το αξιόλογο αυτό ντοκιμαντέρ εγείρει καίρια ερωτήματα για το πώς ένα τραυματικό βίωμα εντάσσεται στη συλλογική ιστορία.
Μπορεί η αμηχανία μπρος στις νέες προκλήσεις μιας αναδυόμενης φασιστικής βίας να θέτει το διακύβευμα της συμφιλίωσης σήμερα, τίθεται ωστόσο το ερώτημα αν είναι δυνατόν να εξισώνεται η λαϊκή αντίσταση, απέναντι στον κατακτητή, με τις αδικαιολόγητες θηριωδίες που διέπραξαν οι δυνάμεις κατοχής στον ντόπιο πληθυσμό.
* Η Ιφιγένεια Καλαντζή είναι θεωρητικός - κριτικός κινηματογράφου
Info: Το ντοκιμαντέρ προβάλλεται αποκλειστικά στον κινηματογράφο «Μικρόκοσμος» (Λεωφ. Συγγρού 106, μετρό Συγγρού-Φιξ. Ώρες προβολών: 18.00 / 20.00 / 22.00)
