Αποκλεισμός από το σανίδι, τα όνειρα, τον βιοπορισμό. Το σενάριο είναι ίδιο για τις περισσότερες θεατρικές ομάδες στα χρόνια του Μνημονίου. Η εύρεση ενός χώρου που θα στεγάσει την παράστασή τους και παράλληλα θα αποφέρει τουλάχιστον τα έξοδα της παραγωγής ισοδυναμεί με όνειρο θερινής νυκτός. Οι όροι των θεατρικών χώρων δεν αφήνουν περιθώρια για συνδυασμό ποιοτικού καλλιτεχνικού αποτελέσματος και καλού μεροκάματου. Αρκετές φορές τα έργα μένουν στις πρόβες. Αφενός γιατί το κόστος της παραγωγής για τις θεατρικές ομάδες είναι υψηλό και σε συνδυασμό με τα ελάχιστα έσοδα γίνεται δυσβάσταχτο. Αφετέρου οι σκηνές ζητούν πολλά περισσότερα απ' όσα δίνουν. Οι ομάδες ζουν με την αγωνία των εισπράξεων, καθώς οι συμφωνίες με τα θέατρα στηρίζονται πια αποκλειστικά σε ποσοστά, ενοίκια και γκαραντί. Ακόμα όμως κι αν γεμίσουν οι αίθουσες, τα χρήματα που βγαίνουν για τους συντελεστές της παράστασης δεν ξεπερνούν ένα μικρό χαρτζιλίκι.
Για τις δύσκολες αυτές συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι θεατρικές ομάδες σε ό,τι αφορά την εύρεση του χώρου, αλλά και τη χρήση του για τις ανάγκες τής εκάστοτε παράστασης άνοιξαν διάλογο μέσα από την "Α" παλιοί και νέοι άνθρωποι του κόσμου της Τέχνης. Συμφώνησαν ότι "απ' αυτό δεν βιοπορίζεσαι", αλλά έδωσαν διαφορετικές ερμηνείες και προεκτάσεις για την πρόσβαση των καλλιτεχνικών εγχειρημάτων στις θεατρικές στέγες.
"Εφιαλτικό τοπίο για ομάδες και θέατρα"
Πέρασε πολλές ώρες φέτος στα μικρά θέατρα. Συμμετείχε σε τρεις παραστάσεις και η αυλαία τους τη βρήκε να χαμογελά από ικανοποίηση."Και γιατί καλύψαμε τα έξοδα της παραγωγής, και γιατί βγάλαμε κάποια μεροκάματα". Η Κάτια Γέρου έζησε την εξαίρεση. "Οι θεατρικές ομάδες περνούν κατά κανόνα δύσκολα". Oι δυσκολίες συνοψίζονται σε δύο φάσεις. Πριν και μετά την παράσταση. Πριν την παράσταση υπάρχει το αντικειμενικό πρόβλημα χώρου για τις πρόβες. "Δεν έχουμε τη δυνατότητα για πρόβες σε θέατρα. Οι ομάδες δεν έχουν να πληρώσουν τα νοίκια για δύο και τρεις μήνες, οπότε τα σπίτια μας συνιστούν μονόδρομο", λέει η Κ. Γέρου. Η εικόνα συμπληρώνεται από ηθοποιούς που "εργάζονται παράλληλα (άλλες δουλειές στον χώρο της Τέχνης ή τελείως διαφορετικές δουλειές, όπως σερβιτόροι), είναι διαλυμένοι σε χίλια κομμάτια", με τελικό ζητούμενο για την κάθε προσπάθεια που ξεκινά "να γυρίσουν τα λεφτά μας πίσω".
Δίπλα σε αυτή την εικόνα απόγνωσης, έβαλε την εικόνα των ανθρώπων από τους θεατρικούς χώρους, που δίνουν επίσης σκληρή μάχη επιβίωσης: "Εκτός των κρατικών σκηνών, οι υπόλοιποι δεν παίρνουν επιχορηγήσεις". Αυτά ξεκινούν από το ρεύμα και καταλήγουν στην εκτύπωση φυλλαδίων για την παράσταση. "Δεν αναιρούνται τα προβλήματα για τις θεατρικές ομάδες, αλλά το πρόβλημα είναι συνολικό" ξεκαθαρίζει και προσθέτει: "πολλές θεατρικές σκηνές δεν μοιράζονται μόνο τα κέρδη, αλλά και το ρίσκο, που είναι να μπουν μέσα και να μην έχουν να πληρώσουν τους δικούς τους λογαριασμούς και οφειλές".
Νιώθει ευγνωμοσύνη για την ύπαρξη των μικρών θεατρικών σκηνών, τις οποίες έζησε τη χρονιά που μας πέρασε. "Υπάρχουν προβλήματα, αλλά ζώντας τους μικρούς θεατρικούς χώρους νιώθω τυχερή. Τυχερή γιατί είχαμε μια πολύ καλή συνεργασία, οι άνθρωποί τους μας αγκάλιασαν και καταφέραμε να φτάσουμε σε καλά αποτελέσματα".
"Θυσία" στην τέχνη ο βιοπορισμός
Το κυρίαρχο δίλημμα για τις θεατρικές ομάδες είναι "καλλιτεχνικό αποτέλεσμα ή εξασφάλιση των προς το ζην". Στις περισσότερες περιπτώσεις "οι ομάδες θυσιάζουν τον βιοπορισμό για το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα" τονίζει η Ευγενία Μαραγκού που παίζει στο "Ελάτε σε εμάς για έναν καφέ". Οι Εξαρχειώτες ανταποκρίνονται στο κάλεσμα και πάνε για καφέ στον "Φούρνο". Παρ' ότι οι αίσθουσες γεμίζουν, τα έξοδα της παραγωγής δεν είναι εξασφαλισμένα. Η ομάδα κινδυνεύει να μπει μέσα. Όπως τονίζει η Ε. Μαραγκού, ακόμα και μια τυπική παραγωγή προϋποθέτει σεβαστό μπάτζετ. "Εκτός από σκηνοθέτη, σκηνογράφο και ηθοποιούς, έχει έναν ολόκληρο κόσμο που κινείται γύρω της. Κάποιος πρέπει να γράψει μουσική, να φτιάξει τα φώτα, να τα χειριστεί. Για κάθε εργασία αντιστοιχεί ένα μεροκάματο, που δεν έχουμε το δικαίωμα να στερήσουμε από κανένα". Η ομάδα μπορεί να γλιτώσει κάτι, αν τα μέλη της ξέρουν τη δουλειά, άρα τα έσοδα μοιράζονται επί ίσοις όροις, ή αν προσφερθούν φίλοι να βοηθήσουν αφιλοκερδώς. Στον "Φούρνο" η συμφωνία είναι με ποσοστά, με καλούς όρους και λυμένα βασικά ζητήματα, όπως τα φώτα και η προώθηση. "Από θέατρο σε θέατρο η κατάσταση διαφέρει" τονίζει η Ε. Μαραγκού.
Τα θέατρα με τα οποία συνεργάστηκε η Μαρίλη Μαστραντώνη στο πρόσφατο παρελθόν ενσαρκώνουν όλα τα προβλήματα που αναφέρουν οι θεατρικές ομάδες. "Το νοίκι είναι υψηλότερο και αναντίστοιχο των παροχών. Οι αρχικές συμφωνίες συχνά παραβιάζονται και ερχόμαστε αντιμέτωποι να διαλέξουμε αν προτιμάμε τον γκρεμό ή το ρέμα". Το έργο να δίνει άλλες συμφωνίες προφορικά και άλλες να έρχονται στα χαρτιά το έχει δει κατ' επανάληψη. "Δίνουμε τα χέρια για ένα συγκεκριμένο ποσό, με συγκεκριμένους όρους και παροχές κι όταν έρχεται στα χέρια μας το ιδιωτικό συμφωνητικό, αρκετά είναι αυτά που έχουν αλλάξει. Δεν μπορούμε να σκίσουμε τη συμφωνία, γιατί οι ημερομηνίες έχουν ήδη δοθεί και δεν θέλουμε να βρεθούμε στη δυσάρεστη θέση να εκτεθούμε". Αντίστοιχα περιστατικά θυμάται όταν "πηγαίναμε στα θέατρα και δεν βρήσκαμε σχεδόν τίποτα απ' όσα είχαμε ζητήσει. Όπως προτζέκτορες ή ειδικό πάτωμα που χρειάζεται γιατί κάνουμε physical theatre".
"Φτιάξαμε τον δικό μας χώρο για να κάνουμε πρόβες οι ίδιοι"
Σε λίγες μέρες συμπληρώνεται ένας χρόνος από τα γεννητούρια του "Scrow Theater" στο Παγκράτι. "Φτιάξαμε τον δικό μας χώρο πρώτα για να κάνουμε πρόβες οι ίδιοι", λένε οι "γονείς του', η θεατρική ομάδα Scrow Theater Group, που το παράδειγμά της, μέχρι να καταφέρει ν' ανοίξει το θέατρο, αντιπροσωπεύει όσα ισχύουν για τις περισσότερες θεατρικές ομάδες. "Έγινε μια βίαιη μετάβαση εις βάρος μας. Τα θέατρα άρχισαν να μην πληρώνουν αυτά που υπόσχονταν και από τους μισθούς πήγαμε στα ποσοστά, το ενοίκιο και το γκαραντί", ανέφερε ο Σεραφείμ Ράδης, συνιδρυτής του Scrow. Το γκαραντί εφαρμόζεται από όλο και περισσότερα θέατρα. "Σημαίνει ότι σου βάζει ένα στάνταρ ποσό. Αν ας πούμε έχεις συμφωνήσει στα 100 ευρώ και βγάλεις 100, θα σου πάρει τόσα. Το γκαραντί συνδυάζεται κάποιες φορές και με ποσοστά ή νοίκι, που κάνει ακόμα πιο ασύμφορη τη συμφωνία για την ομάδα".
Τα θέατρα δεν ζητούν μόνο περισσότερα, αλλά δίνουν διαρκώς και λιγότερα. "Βάζουν τις ομάδες να πληρώνουν τον ηλεκτρολόγο, να παίρνουν πάνω τους την προώθηση, να τρέχουν για τα πάντα. Δεδομένου ότι πολλές σκηνές χωράνε λίγο κόσμο, 50-60 θέσεις, ακόμα και να γεμίσει το θέατρο, χωρίς να έχουν δοθεί προσκλήσεις, η ομάδα μπορεί να μπει μέσα. Αν κόβει 25 εισιτήρια, τότε μιλάμε για καταστροφή", υπογραμμίζει ο Σ. Ράδης. Με αφετηρία τη δική τους ανάγκη για πρόβες και παραστάσεις, τα παιδιά του Scrow έφτιαξαν μια σκηνή που λειτουργεί υποστηρικτικά όχι μόνο για τα δικά τους πρότζεκτ, αλλά και για εκείνα άλλων θεατρικών ομάδων. Παράλληλα, όμως, αναδεικνύουν το σοβαρό πρόβλημα που υπάρχει με τις σκηνές, αλλά και το συνολικό πλαίσιο που περιβάλλει την οποιαδήποτε πρωτοβουλία από τη γέννησή της. Το δικό τους θέατρο δεν θα τους φέρει αύριο λεφτά, αλλά "στόχος μας είναι να βγάζουμε τα λειτουργικά, να στηρίζουμε τις δικές μας δουλειές και τις δουλειές ανθρώπων που εκτιμούμε". Υποστηρικτικά σημαίνει για το Scrow ότι "δεν επιβαρύνουμε με τα έξοδα του ηλεκτρολόγου ή της διαφήμισης τους καλλιτέχνες, δίνουμε τα χέρια με ποσοστά 40-60 υπέρ των ομάδων".
"Δύο μήνες δουλειάς χαραμίστηκαν"
Οι δυσκολίες αφορούν τους πάντες. Έργα έμειναν στη μέση, όπως η παράσταση που ετοίμαζε ο Νίκος Αναστασόπουλος, ο οποίος μετρά 30 χρόνια πορείας στον χώρο. "Αντιμετωπίσαμε μία κατάσταση που μας αιφνιδίασε. Φέτος ετοιμάζαμε δύο παραστάσεις με συναδέλφους και το εμπόδιο που έπρεπε να ξεπεράσουμε ήταν το ίδιο. Μεγάλο οικονομικό κόστος που προέκυπτε από τις απαιτήσεις των θεατρικών σκηνών. Κάναμε πρόβες δύο μήνες κι όταν πήραμε τηλέφωνο, ακούσαμε απαγορευτικά νούμερα. Αυτόματα ακύρωσαν τον κόπο μας, τα όνειρά μας να δούμε τις παραστάσεις μας να στεγάζονται κάπου. Έχουμε φτάσει στο σημείο να γίνεται μόνο ό,τι σου επιτρέπει η τσέπη σου. Αν δεν έχεις χρήματα, είναι πολύ πιθανό να μην κάνεις αυτό που θες". Είναι η πρώτη φορά που έρχεται σε αυτή τη θέση όπως λέει. Ενώ παρόμοιες είναι οι ιστορίες που του περιγράφουν συνάδελφοι του. "Είτε γίνονται οι ίδιοι ταμίες και ηλεκτρολόγοι, είτε κάθε μέρα που περνά το βασικό τους άγχος δεν αφορά το πώς θα βγει μια σκηνή καλά, αλλά το ενοίκιο στο θέατρο κι οι πληρωμές των εξωτερικών συνεργατών".
"Να υποστηρίξουμε τη σύμπραξη θεάτρων - ομάδων"
Στο "Βυρσοδεψείο" το σκηνικό είναι διαφορετικό. Σήμα κατατεθέν των μέχρι τώρα παραστάσεων που γίνονται είναι η αλληλοϋποστήριξη. "Πιστεύουμε στη συλλογικότητα και την προώθηση ποιοτικών καλλιτεχνικών δράσεων" λέει η Έλλη Παπακωνσταντίνου, σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής του "Βυρσοδεψείου", που έχει δώσει άλλο χρώμα στην περιοχή του Ελαιώνα. Μέλημα δεν τα χρυσά deals για το θέατρο και τις ομάδες. Επί της σκηνής οι καλλιτέχνες δεν έχουν το μυαλό τους ούτε στις εισπράξεις, ούτε στα φώτα ή τους προτζέκτορες. Δουλεύουν απερίσπαστοι, το επίπεδο ανεβαίνει. Σε αυτή την κατεύθυνση, "που είναι ευρέως διαδεδομένη στο εξωτερικό", τονίζει ότι πρέπει να κινηθούν τα θέατρα η Ε. Παπακωνσταντίνου. Αδυνατεί να καταλάβει την πολιτιστική πολιτική της κυβέρνησης, "η οποία χορηγεί ιδρύματα, αλλά όχι καλλιτέχνες που το έχουν ανάγκη" και υπογραμμίζει ότι το μέλλον βρίσκεται στην αλλαγή προσανατολισμού σε όλα τα επίπεδα. "Το κράτος πρέπει να πει ότι θα παράγει πολιτισμό, ν' αποφασίσει, όπως στην Πολωνία που μιλούσα με συναδέλφους, ότι θέλει να επενδύσει στον Πολιτισμό", εξηγεί και κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: "Μπαίνουμε σε σκοτεινές εποχές. Οι καλλιτέχνες ήδη έχουν κουραστεί γιατί δεν μπορούν να ζήσουν από τη δουλειά που αγαπούν και το μέλλον, που είναι κοινό για όλους μας, βρίσκεται σε κίνδυνο".
Απέναντι στο ζοφερό τοπίο υψώνεται η δημιουργία
Η αυλαία στην κουβέντα μας πέφτει με λόγια ελπίδας. Η Ντοντό Σαντοριναίου, από τον "Φούρνο", αναγνωρίζει επίσης τα προβλήματα και την αλλαγή τοπίου στο θέατρο, αναφέροντας ότι "Οι ομάδες μικραίνουν, ενώ βλέπουμε περισσότερους μονολόγους για να μπορούν οι καλλιτέχνες να βγάζουν τα έξοδα της παραγωγής, αν αυτές δεν είναι του θεάτρου". Ωστόσο, αντιπαραθέτει τα περισσότερα κομμένα εισιτήρια που έχει φέτος ο "Φούρνος", αλλά και τις συνεχείς πρωτοβουλίες που παίρνουν οι καλλιτέχνες. "Το καλό θα ξεχωρίσει. Χτυπούν την πόρτα μας πολλές θεατρικές ομάδες και φέτος βλέπουμε τις αίθουσες γεμάτες. Το θέατρο, όπως και παλιά, θα επιβιώσει ξανά σε περιόδους κρίσης". Την άποψη αυτή συμμερίζεται και η Κάτια Γέρου, λέγοντας ότι "ένα πρότζεκτ μπορεί να γεννηθεί από το μηδέν. Μια καρέκλα, ένα κανονάκι κι ένα γερό κείμενο μπορούν ν' αρκούν. Βρίσκουμε πατέντες". Ενώ ο Ν. Αναστασόπουλος δίνει το έναυσμα "για πρωτοβουλίες με σήμα κατατεθέν το πείσμα, που θα αλλάξουν το σκηνικό στο θέατρο". Μέχρι όμως αυτό να γίνει πραγματικότητα, επισημαίνουν ότι "θα πρέπει να παλεύουμε καθημερινά για μη χαθεί ο ηθοποιός ως ειδικότητα, αλλά και για να μην κατρακυλήσουμε στην προχειρότητα".
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ
