Η Βίκυ Τσελεπίδου στην «Αγέλη», το έκτο πεζογραφικό της έργο, αποδεικνύοντας για άλλη μια φορά πως ποτέ δεν εφησυχάζει αλλά αντιθέτως ψάχνει διαρκώς νέους μορφολογικούς τρόπους να θέσει τα ερωτήματά της, γράφει ένα σύνθετο πολυφωνικό μυθιστόρημα στο οποίο μέσω έξι διαφορετικών αφηγηματικών φωνών ξετυλίγει το κουβάρι μιας γυναικοκτονίας - όρος αμφιλεγόμενος για πολλούς καθώς η ανθρωποκτονία τον περιλαμβάνει, ικανός όμως να αναδείξει, σε συμβολικό επίπεδο έστω, πως το γυναικείο σώμα μπορεί να γίνει πεδίο άσκησης εξουσίας που πολλές φορές φτάνει ως την έσχατη μορφή έμφυλης βίας.
Το απόλυτα «κακό»
Η λογοτεχνία, όπως και η Τέχνη γενικότερα, ενίοτε διερευνά την έννοια και τις πτυχές του κακού και εδώ η συγγραφέας δημιουργεί έναν απόλυτα «κακό» χαρακτήρα, το πορτρέτο του οποίου ξετυλίγεται αλλά και δημιουργείται διαρκώς μέσω της ματιάς των ανθρώπων που τον περιβάλλουν ενώ ο ίδιος μένει ανώνυμος ως το τέλος. Το έγκλημά του όμως έχει όνομα: Λυδία λέγεται η γυναίκα που από ένα τυχαίο γεγονός βρίσκεται στον δρόμο του και αποτελεί την αφορμή -αν δεν ήταν αυτή, θα μπορούσε να είναι οποιαδήποτε άλλη, η Λυδία δεν ξεχωρίζει σε τίποτε από μια οποιαδήποτε νέα γυναίκα- για να εκδηλωθεί ο εμμονικός, ναρκισσιστικός, αμετροεπής χαρακτήρας του δολοφόνου της, ο οποίος σε μια έξαρση μεγαλείου και μεγαλοστομίας μαζί νομίζει ότι συνομιλεί με τον ίδιο τον Θεό, τα σχέδια του οποίου προσπαθεί να ανατρέψει.
Σε πρώτο πλάνο έχουμε έξι παράλληλες αφηγήσεις ανθρώπων που με κάποιον τρόπο είχαν μια επαφή με το περιβάλλον του δράστη. Πρόκειται για έναν συνάδελφο και φίλο του, τον εργοδότη του, τον ξάδελφό του, μια παιδική του φίλη, την πρώην ερωμένη του και μια πολύ καλή φίλη του θύματος. Οι άνθρωποι αυτοί καλούνται από τον δικηγόρο του δράστη να καταθέσουν τις αναμνήσεις τους έτσι ώστε να ενεργοποιήσουν εκείνον για να υπερασπιστεί τον εαυτό του μιας και μετά το έγκλημά του -που δεν περιορίζεται μόνο στη δολοφονία της Λυδίας αλλά συνοδεύεται και από τη βεβήλωση της σορού της- έχει περιέλθει σε απόλυτη σιωπή. Οι μαρτυρίες τους έχουν έντονη προφορικότητα καθώς οι περισσότεροι τις ηχογραφούν και ένα είδος «αμηχανίας» μιας και απευθύνονται τόσο εις εαυτόν όσο και στον ίδιο τον δράστη καθώς εκείνος θα κληθεί να τις ακούσει.
Συλλογική ενοχή
Η Τσελεπίδου καταφέρνει να δημιουργήσει έξι ευδιάκριτες χαρακτηριστικές φωνές αναδεικνύοντας τους «δαίμονες» της καθεμιάς στην προσπάθειά τους να κατανοήσουν τη διαδρομή και τις αιτίες του εγκλήματος. Σε αυτή τη διαδρομή κανείς δεν μένει αλώβητος. Οι ελλείψεις, οι σιωπές, οι αβλεψίες, οι τύψεις, οι παρανοήσεις, οι συμβιβαστικές λύσεις, οι δικαιολογίες παρουσιάζονται με μεγάλη ενάργεια και διεισδυτικότητα ως μια μάχη που δίνει ο καθένας με τον εαυτό του, ο οποίος κατά βάθος έχει την υποψία πως και ο ίδιος διαδραμάτισε έναν κάποιο «ρόλο», έστω δια της απουσίας, καθώς δημιουργείται λίγο λίγο η εντύπωση μιας συλλογικής ενοχής. Η γυναικοκτονία, μας λέει η Τσελεπίδου, δεν είναι προϊόν μιας κακής στιγμής αλλά προϊόν εν πολλοίς μιας κοινωνικής διαδικασίας η οποία κωφεύει, δεν βλέπει τα σημάδια, δεν προειδοποιεί, δεν προλαμβάνει, δεν προστατεύει. Φυσικά όλα αυτά προκύπτουν, δεν εκβιάζονται. Η συγγραφέας ούτε πολιτικολογεί ούτε ηθικολογεί. Αντιθέτως, μένοντας αποστασιοποιημένη δεν υποκύπτει σε εύκολες συγκινήσεις. Δεν την ενδιαφέρει τόσο η συμπόνια για το θύμα όσο οι λόγοι που οδήγησαν στο έγκλημα.
Ο δράστης και η αγέλη
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του βιβλίου είναι οι παρεμβολές του ίδιου του δράστη ενταγμένες μέσα στο κείμενο με πλάγια γράμματα, καθώς εκείνος παρεμβαίνει συμφωνώντας ή διαφωνώντας με όσα λένε οι άλλοι άλλοτε συμπληρώνοντάς τα και άλλοτε πηγαίνοντας τον συλλογισμό του σε εντελώς διαφορετικά μονοπάτια. Η Τσελεπίδου μάς βυθίζει σταδιακά στον ψυχισμό ενός μεγαλομανούς. Ενός ανθρώπου που, στην προσπάθειά του να βιώσει την ύπαρξή του ως κάτι μοναδικό, ξεφεύγει εντελώς από τη νόρμα αντιμετωπίζοντας τους άλλους ως υποδεέστερους και τις ζωές τους -στην προκειμένη περίπτωση τη ζωή της Λυδίας- ως κάτι που του ανήκει. Τα σημάδια και οι προβληματικές συμπεριφορές προϋπάρχουν, αλλά κανείς δεν μπορεί να τα μεταφράσει στην ώρα τους. Αυτή η εμβόλιμη αφήγηση σαφώς πλουτίζει το κείμενο, εντείνοντας την αίσθηση -που είναι βασική επιδίωξη της συγγραφέα- των πολλών όψεων της αλήθειας αλλά και της διαμεσολαβητικής χρήσης της γλώσσας, αν και η επιλογή των μεγαλόσχημων εκφράσεων του δράστη όπως και η έκτασή τους σε κάποια σημεία δυσχεραίνουν τη ροή του λόγου αγγίζοντας τα όρια του παραληρήματος που μοιάζει περισσότερο ως άσκηση ύφους. Μια πιο συνετή χρήση της πλάγιας αφήγησης σίγουρα θα είχε καλύτερο αποτέλεσμα -λιγότερο ηχηρός ο δράστης, με άλλα λόγια- καθώς ένα από τα μεγάλα ατού του μυθιστορήματος είναι πως η ενοχή και η συμμετοχή των άλλων στο έγκλημα -της αγέλης- δεν καταδεικνύονται αλλά προκύπτουν. Άλλωστε και ο ίδιος ο αναγνώστης μέλος της αγέλης ίσως να είναι.
Τολμηρή, ανήσυχη, ριψοκίνδυνη γραφή από μια συγγραφέα που πλουτίζει διαρκώς τα εκφραστικά της μέσα.
Info
«Η αγέλη»
Συγγραφέας: Βίκυ Τσελεπίδου
Εκδόσεις Πατάκη
Σελίδες: 320
Τιμή: 13,95 ευρώ
