«Μαζί μου, το παιδί δεν θα μάθει παρά να κλαίει»
Ρακίνα, «Ανδρομάχη»
Ένα από τα ελάχιστα δείγματα πρώιμης ρομαντικής γραφής τού κατεξοχήν ρεαλιστή Ονορέ ντε Μπαλζάκ είναι το μυθιστόρημά του «Το καταραμένο παιδί» (1837), μια ιστορία απελπισμένου έρωτα την εποχή των θρησκευτικών πολέμων που συντάραξαν τη Γαλλία και ολόκληρη την Ευρώπη τον 16ο αιώνα. Όπου επίσης ο Μπαλζάκ μας μιλά για τη βία και τη διαφθορά της γαλλικής αστικής κοινωνίας του καιρού του.
Ετιέν και Γκαμπριέλ
Υπόθεση του μυθιστορήματος: Το 1591 στη Νορμανδία, μέσα στη δίνη του πολέμου, η νεαρή Ζαν ντε Σαν Σαβέν εξαναγκάζεται να παντρευτεί τον ηλικιωμένο και σκληρό κόμη ντ’ Ερουβίλ. Επτά μήνες μετά τον γάμο της η Ζαν θα γεννήσει πρόωρα ένα αγόρι, το οποίο θα διώξει ο κόμης από το κάστρο αμφιβάλλοντας για το αν είναι δικός του γιος. Χρόνια αργότερα, ο πρόωρος θάνατος της κόμισσας και ο σκοτωμός στον πόλεμο του δεύτερου γιου υπενθυμίζουν στον κόμη ότι η συνέχεια της οικογένειας και η διάσωση της περιουσίας εξαρτώνται πλέον από το παιδί που απέρριψε. Αλλά ο Ετιέν, που μεγάλωσε ανάμεσα σε ταπεινούς ανθρώπους και με μια μητέρα που τον επισκεπτόταν κρυφά για να κλάψει μαζί του, δεν δείχνει έτοιμος να αναλάβει τα βαριά καθήκοντα του πολέμαρχου πατέρα του. Είναι μαλθακός και άβουλος, κλαίει σαν παιδί και σχεδόν δεν ξέρει να μιλήσει.
Έτσι ο κόμης προσκαλεί τον Ετιέν και αναθέτει σε έναν γιατρό να τον προετοιμάσει για να αναλάβει τα καθήκοντά του. Ο γιατρός έρχεται μαζί με την πανέμορφη κόρη του, την Γκαμπριέλ. Ο Ετιέν την ερωτεύεται ακαριαία, εκείνη ανταποκρίνεται και το «καταραμένο παιδί» θεραπεύεται από την πατρική κατάρα ως δια μαγείας, αποβάλλοντας τη μαλθακότητα, τη δειλία και την αβουλία του. Οι δύο νέοι θέλουν να παντρευτούν, αλλά ο κόμης έχει άλλα σχέδια. Ο Ετιέν για πρώτη φορά τολμάει να αντιταχθεί στον πατέρα του και ο κόμης τον απειλεί ότι θα σκοτώσει την Γκαμπριέλ αν δεν συμμορφωθεί. Η καρδιά του Ετιέν δεν αντέχει και σωριάζεται νεκρός, ενώ αμέσως τον ακολουθεί η Γκαμπριέλ.
Έρως και Ψυχή
Λίγα λόγια για τις μακρινές πηγές του έργου του Μπαλζάκ. Πρόκειται για τον πανάρχαιο μύθο του Έρωτα και της Ψυχής, που οι πρώτες ρίζες του χάνονται στα προϊστορικά χρόνια, ενώ λαμβάνει για πρώτη φορά τη φόρμα ενός γραπτού αφηγήματος τον 2ο μ.Χ. αιώνα από τον Ρωμαίο Απουλήιο στο αφήγημά του «Μεταμορφώσεις» ή «Ο χρυσός γάιδαρος». Ένα αλληγορικό παραμύθι για την υπέρβαση των εμποδίων ανάμεσα στην Ψυχή και στον Έρωτα και την απόλυτη ένωσή τους σε έναν ιερό γάμο. Το αφήγημα έγινε εξαιρετικά δημοφιλές στους μέσους χρόνους, στην Αναγέννηση και στη νεότερη εποχή, τροφοδοτώντας την Τέχνη με δεκάδες ομογάλακτα έργα. Ο ψυχαναλυτής Erich Neuman, τέλος, δίνει στο ομώνυμο βιβλίο του μια γιουγκιανή ερμηνεία για την Ψυχή, ως ανάπτυξη του θηλυκού στοιχείου.
Μια αλληγορική αφήγηση
Η παράσταση του έργου του Μπαλζάκ στο Θέατρο Arroyo σε καλή μετάφραση και γόνιμη διασκευή (αναφέρω ενδεικτικά την παρουσία ενός άτυπου χορού που συνδέει την Ιστορία με τη μυθοπλασία), σε συν-σκηνοθεσία του Λάζαρου Βαρτάνη και του Στέφανου Παπατρέχα (με άρτια επιμέλεια κίνησης του Δημήτρη Τσικούρα και μουσική διδασκαλία της Πηνελόπης Σκαλκώτου), είναι σταθερά προσηλωμένη στον πυκνό πυρήνα του έργου κάθετα και άμεσα, χωρίς παρεκκλίσεις ή αμφιδρομίες. Τα δύο στοιχεία, το ερωτικό και το ιστορικό, αναπτύσσονται παράλληλα χωρίς το ένα να σκιάζει το άλλο. Το ύφος είναι μιας κατακτημένης αλληγορικής αφήγησης που ζωντανεύει τα γεγονότα με τρόπο οιονεί κινηματογραφικό. Με συνεχόμενα πλάνα που βγαίνουν «το ένα μέσα από την τσέπη του άλλου» σαν τα φύλλα μαγικής τράπουλας σε μια παρτίδα για όλους μοιραία, ενώ «ακούγονται νομίσματα να πέφτουν πάνω στο τραπέζι».
Η διδασκαλία των ρόλων δρέπει καλούς καρπούς. Οι πέντε ηθοποιοί, Λάζαρος Βαρτάνης, Βασιλική Γεωργικοπούλου, Θωμάς Θάνος, Ιωάννα Παπακωνσταντίνου και Στέφανος Παπατρέχας, αποτελούν ένα ισοδύναμο κουιντέτο μουσικής δωματίου που ερμηνεύει τους ρόλους χαρισματικά χωρίς να τους συσσωρεύει, αποδίδοντας «τα του Καίσαρος τω Καίσαρι». Η επιμέλεια σκηνικού χώρου και ο σχεδιασμός φωτισμών της Ζωής Μολυβδά-Φαμέλη είναι εμβληματικά, τα κοστούμια της Έλλης Εμπεδοκλή σημαίνοντα και η πρωτότυπη μουσική από τη Σίσσυ Βλαχογιάννη γεμάτη ουσία.
