Από τότε που εμφανίστηκε το #MeToo, η έννοια της συναίνεσης βρίσκεται στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου. Στη Γαλλία του 2032, όπου λαμβάνει χώρα η πλοκή του μυθιστορήματος, υποθέτω πως η κουλτούρα της συναίνεσης θα έχει εμπεδωθεί. Άλλωστε, ήδη στην Ευρώπη η έννοια της συναίνεσης σταδιακά εντάσσεται στους ποινικούς κώδικες ως προϋπόθεση νομιμότητας της σεξουαλικής επαφής. Το 2032 είναι επομένως σαφές ότι ένα «όχι» σημαίνει όχι. Αλλά τι σημαίνει ένα «ναι»; Αυτό το ερώτημα θέτει το βιβλίο με αφορμή τη συνάντηση των δύο πρωταγωνιστών.
Στο «Πέρα από τη συναίνεση» ο Ενζό και ο Εμίλ είναι δύο εκ διαμέτρου αντίθετοι άνδρες. Ο Ενζό γεννήθηκε το 1999 σε μία συντηρητική οικογένεια. Από μικρό οι γονείς του ήθελαν να τον κάνουν «αληθινό άντρα». Καθώς μεγαλώνει, γίνεται δημοφιλής και ποθητός, ταυτιζόμενος με τα πρότυπα της αρρενωπότητας. Όταν όμως ενηλικιώνεται, ξεσπά το #MeToo. Σιγά σιγά αναδεικνύονται νέα αποδομημένα μοντέλα ανδρικής ταυτότητας και οι γυναίκες απομακρύνονται από άντρες σαν αυτόν. Ενώ απολάμβανε μέχρι τότε μια προνομιακή κοινωνική αναγνώριση, ξαφνικά όλα κατέρρευσαν. Στη σεξουαλική του ζωή, ενώ πάντα τον ερέθιζε η κυριαρχία, νιώθει όλο και πιο ανικανοποίητος. Έτσι αρχίζει να ταυτίζεται με τον μασκουλινισμό, μια ιδεολογία που πρεσβεύει την ανδρική κυριαρχία.
Ο Εμίλ, από την άλλη, γεννημένος το 2011, μεγάλωσε σε πλήρη αντίθεση με αυτό το μοντέλο. Έφηβος ανακάλυψε την ομοφυλοφιλία του, αλλά δυσκολεύτηκε να την αποδεχτεί. Στο σχολείο έπεφτε θύμα της ομοφοβίας των άλλων αγοριών και ένιωθε κατώτερός τους. Φτάνοντας για σπουδές στο Παρίσι, αποδέχεται τον σεξουαλικό του προσανατολισμό και στρατεύεται υπέρ των ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιωμάτων. Εξακολουθεί όμως να μην νιώθει ισάξιος των αρρενωπών ανδρών και, ενώ τους απεχθάνεται, φαντασιώνεται κρυφά τη σεξουαλική του υποταγή σε αυτούς.
Καθένας από τους δύο πρωταγωνιστές αναζητεί τη θέση του στην πολωμένη μετα-#MeToo κοινωνία. Αυτό που τους ενώνει είναι η κυριαρχία. Ο ένας θέλει να την επιβάλει, ο άλλος να την υποστεί. Η σεξουαλικότητα, την οποία επιλέγω να εντάξω σε έναν πιο συμπεριληπτικό όρο, τη μυχιότητα (το αγγλικό intimacy: το σύνολο των εμπειριών, σκέψεων, συναισθημάτων και σχέσεων που ανήκουν στη σφαίρα του πιο εσωτερικού, προσωπικού και προστατευμένου χώρου του ατόμου, αυτό που διαφεύγει από το δημόσιο βλέμμα και την κοινωνική έκθεση, ο χώρος της πιο ουσιώδους υποκειμενικότητας, που μοιράζεται κανείς μόνο με τον εαυτό του ή με πρόσωπα που ο ίδιος επιλέγει) είναι ο χώρος όπου συναντιούνται αυτοί οι δύο αντίθετοι πόλοι. Η επαφή τους, αν και βίαιη, είναι συναινετική. Όταν, όμως, η βία αυτή έρχεται στο φως της δημοσιότητας, προκαλεί ένα νέο διαδικτυακό κίνημα, το #BeyondConsent, δεκαπέντε χρόνια μετά το #MeToo. Έτσι εμφανίζεται και ο τρίτος πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος: η κοινή γνώμη, η οποία μέσα από άρθρα στον Τύπο, αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα, αντιπαραθετικές τοποθετήσεις διανοουμένων αναλύει τη σημασία της συναίνεσης, επαναπροσδιορίζοντας την έννοια της ελευθερίας στη σεξουαλικότητα έτσι όπως μας την κληροδότησε ο Μάης του ’68.
Το «Πέρα από τη συναίνεση» είναι ένα μυθιστόρημα που αντανακλά τις μεταβολές της λογοτεχνίας του 21ου αιώνα, τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς τη μορφή του, συνδυάζοντας μυθοπλασία, αυτοβιογραφία και δοκιμιακά στοιχεία. Ήθελα να ξεφύγει από το πλαίσιο της αυτομυθοπλασίας ώστε να μην αποκλείεται καμία οπτική γωνία, ειδικά αφού θίγονται ευαίσθητα πολιτικά, ηθικά και προσωπικά ζητήματα. Ήθελα να ξεφύγει και από το δοκίμιο, που, αντίθετα με τη λογοτεχνία, δεν αρκείται στο να θέτει ερωτήματα αλλά επιδιώκει να δίνει απαντήσεις. Εδώ, μέσω μιας μυθοπλαστικής λογοτεχνίας όπου το «εγώ» γίνεται πολλαπλό, προσκαλώ τους αναγνώστες σε σκέψη, συζήτηση αλλά και στην αμφισβήτηση κάποιων βεβαιοτήτων.
Πιστός στον εαυτό μου*
«Εκείνη την αυγουστιάτικη μέρα στο χωριό, εκείνη που όπως όλες τις άλλες τα αγόρια παίζουν μπάσκετ, που μακριά η κορυφογραμμή του βουνού είναι γκρίζα, που τα νερά του κόλπου είναι καθησυχαστικά, εκείνη τη μέρα, σπρωγμένος από μια έσχατη φιλοδοξία ανδροπρέπειας, μπαίνω στο παιχνίδι. Σαν τα αγόρια που κυνηγάνε μπάλες από τότε που υπάρχει ο κόσμος, σαν το βουνό που είναι πάντα γκρίζο, σαν τη θάλασσα που παραμένει γαλήνια, καλά θα είχα κάνει κι εγώ να μείνω πιστός στον εαυτό μου. Δέκα λεπτά αρκούν για να μου κοπούν τα φτερά. Σπάω το μικρό μου δαχτυλάκι. Γελοίο. Σίγουρα η θέση μου δεν είναι δίπλα στις μπάλες, στους επιδέξιους χειριστές τους, σε τούτο το βουνό και σ’ αυτή τη θάλασσα που δεν αλλάζουν».
*Απόσπασμα από το βιβλίο «Πέρα από τη συναίνεση», εκδόσεις Πόλις
