Η πρώτη ημέρα των συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στην Ελβετία δεν προμήνυε σε καμία περίπτωση πρόοδο. Ισραηλινοί βομβαρδισμοί στον Λίβανο με δεκάδες νεκρούς, νέες εντάσεις στα Στενά του Ορμούζ, απειλές του Ντόναλντ Τραμπ προς την Τεχεράνη και πληροφορίες για προσωρινή αποχώρηση της ιρανικής αντιπροσωπείας δημιούργησαν την εντύπωση ότι η εύθραυστη συμφωνία της προηγούμενης εβδομάδας ίσως δεν άντεχε ούτε ένα εικοσιτετράωρο.
Λίγες ώρες αργότερα όμως, το Κατάρ και το Πακιστάν, οι δύο βασικοί μεσολαβητές της διαδικασίας, ανακοίνωναν οδικό χάρτη 60 ημερών για μια συνολική συμφωνία, συνέχιση των τεχνικών διαπραγματεύσεων και νέους μηχανισμούς συνεννόησης για την αποφυγή κρίσεων τόσο στον Περσικό Κόλπο όσο και στον Λίβανο.
Το αποτέλεσμα δεν συνιστά βέβαια διπλωματική τομή. Δείχνει όμως κάτι που πριν από λίγες ημέρες έμοιαζε αβέβαιο. Ούτε η Ουάσιγκτον ούτε η Τεχεράνη επιθυμούν αυτή τη στιγμή να αφήσουν τη διαδικασία να καταρρεύσει. Η μεγαλύτερη απειλή για τις συνομιλίες δεν προήλθε από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ούτε από τις κυρώσεις. Προήλθε από τον Λίβανο.
Το μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν οι δύο πλευρές την περασμένη εβδομάδα προβλέπει αποκλιμάκωση σε όλα τα μέτωπα. Ωστόσο, το Σάββατο ισραηλινές επιθέσεις στον κεντρικό και νότιο Λίβανο προκάλεσαν περισσότερους από 30 θανάτους, αναζωπυρώνοντας τις κατηγορίες της Τεχεράνης ότι το Ισραήλ παραβιάζει το πνεύμα της συμφωνίας με την ανοχή των ΗΠΑ.
Η απάντηση του Ιράν ήταν η απειλή επαναφοράς του αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ, μια εξέλιξη που θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα όχι μόνο τις συνομιλίες αλλά και τις διεθνείς αγορές ενέργειας. Ο Τραμπ αντέδρασε με νέες απειλές κατά της Τεχεράνης, ενώ αμερικανικά και ιρανικά μέσα μετέδιδαν ότι οι συνομιλίες είχαν διακοπεί έπειτα από οργισμένες αντιδράσεις της ιρανικής αντιπροσωπείας.
Κι όμως, η διαδικασία δεν κατέρρευσε. Αντίθετα, οι δύο πλευρές συμφώνησαν στη δημιουργία ειδικού μηχανισμού αποκλιμάκωσης για τον Λίβανο με τη συμμετοχή της λιβανικής κυβέρνησης, ενός διαύλου επικοινωνίας για την αποφυγή επεισοδίων στα Στενά του Ορμούζ και ενός πλαισίου συνέχισης των τεχνικών συνομιλιών για τα δυσκολότερα ζητήματα της διαπραγμάτευσης.
Η εξέλιξη ίσως αποδειχθεί σημαντικότερη από όσο φαίνεται εκ πρώτης όψεως. Μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες, κάθε νέα κρίση στην περιοχή οδηγούσε σχεδόν αυτόματα σε νέα κλιμάκωση. Αυτή τη φορά, η κρίση αντιμετωπίστηκε ως λόγος συνέχισης των συνομιλιών.
Παράλληλα, καταγράφηκε πρόοδος και στο οικονομικό σκέλος. Σύμφωνα με τους μεσολαβητές, η Ουάσιγκτον ετοιμάζεται να χορηγήσει προσωρινή εξαίρεση από τις κυρώσεις για τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και πετροχημικών προϊόντων, ενώ προχωρούν και οι διαδικασίες για την αποδέσμευση μέρους των ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό. Για την Τεχεράνη, που αντιμετωπίζει πληθωρισμό και σοβαρές πιέσεις στην οικονομία της, τα μέτρα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Παρά τις εξελίξεις αυτές, οι δυσκολότερες αποφάσεις παραμένουν μπροστά. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να ανοίξει ουσιαστική διαπραγμάτευση για το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, ενώ η Τεχεράνη εξακολουθεί να θεωρεί το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου ζήτημα εθνικής κυριαρχίας. Η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει μεγάλη.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί περιέγραψε τον Λίβανο ως το «πρώτο πραγματικό τεστ» της συμφωνίας. Η διατύπωση αποτυπώνει μια ευρύτερη πραγματικότητα.
Η τύχη των συνομιλιών δεν θα κριθεί μόνο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Θα κριθεί και στον Λίβανο, όπου η συνέχιση των ισραηλινών επιθέσεων δοκιμάζει καθημερινά τα όρια της συμφωνίας που υπέγραψαν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη. Αν υπάρχει σήμερα ένας παράγοντας που μπορεί να εκτροχιάσει τη διαδικασία, αυτός δεν βρίσκεται στο ελβετικό θέρετρο του Μπίργκενστοκ αλλά στα μέτωπα που παραμένουν ενεργά.
Η πρώτη ημέρα έδειξε πάντως ότι η διαδικασία διαθέτει μεγαλύτερες αντοχές απ’ όσες πολλοί περίμεναν. Έδειξε όμως και κάτι ακόμη: ότι η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν θα δοκιμάζεται διαρκώς όχι από όσα συμβαίνουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αλλά από όσα συμβαίνουν έξω από αυτό.
