Μια σπουδαία γυναίκα, η Ράνια Κλουτσινιώτη, πολεοδόμος-χωροτάκτης, άφησε τον μάταιο τούτο κόσμο την Παρασκευή 30 Μαΐου. Εκτός των άλλων, μας κληροδοτεί και το βιβλίο της «Ο Άνθρωπος, ο Χώρος, το Περιβάλλον» από τις εκδόσεις Ροδακιό. Το βιβλίο αυτό είχε παρουσιαστεί σε ειδική εκδήλωση στο βιβλιοπωλείο Επί Λέξει (18 Οκτωβρίου 2023) από τους συναδέλφους Γιώργο Λιάλιο, Παύλο Τσίμα και τον ομότιμο καθηγητή ΕΜΠ Δημήτρη Φιλιππίδη, παρουσία της Ράνιας. Το κείμενο που ακολουθεί εκφωνήθηκε από την υπογράφουσα στην εν λόγω εκδήλωση.
«H ανθολόγηση άρθρων και παρεμβάσεων, από μια μακρά περίοδο σαράντα ετών και πλέον, ως προς τις χωρικές πολιτικές, που περιλαμβάνονται στο βιβλίο, αποτελεί κυριολεκτικά έναν θησαυρό για “να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι”. Μας θυμίζει, λοιπόν, τις συνεχείς νομιμοποιήσεις άνομων πράξεων, την τσιμεντοποίηση με ανεπίτρεπτους ρυθμούς της Αττικής και όχι μόνο, τη χωροθέτηση της όπερας του Μεγάρου Μουσικής στο Πάρκο Ελευθερίας και την επέκταση των εγκαταστάσεων της αμερικανικής πρεσβείας σε χώρο που προοριζόταν για κοινόχρηστο πράσινο, σύμφωνα με τους σχεδιασμούς του καταργημένου πια Οργανισμού Αθήνας. Μας θυμίζει ότι η περιπέτεια της διοργάνωσης της Ολυμπιάδας του 2004 με τα έργα της, για την οποία ακόμη και σήμερα δεν γνωρίζουμε πόσο ακριβώς κόστισε, “επέτεινε τα αρνητικά χαρακτηριστικά της πόλης”. Μας λέει ότι οι πόροι των κοινοτικών πλαισίων στήριξης διοχετεύτηκαν σε έργα όπου υπήρχε ετοιμότητα και όχι εκεί που υπήρχαν προτεραιότητες ή ότι οι Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων έργων και δραστηριοτήτων εκπονούνται εκ των υστέρων όπως-όπως για να αιτιολογήσουν προειλημμένες αποφάσεις. Μάλιστα για τον λόγο αυτό ουδέποτε εξέτασαν σοβαρά τη μηδενική λύση, να μην γίνει δηλαδή το σχεδιαζόμενο έργο… Δεν παραλείπει να εκφράσει την αντίθεσή της και στην υπερπαραγωγή νομοθετημάτων που έφεραν τα πρώτα Μνημόνια και το 2012 προειδοποιεί ότι αν όλα αυτά “εφαρμοστούν, καταλήγουν να επιτείνουν δραματικά τις αρνητικές συνέπειες στους φυσικούς πόρους, στο περιβάλλον, στο τοπίο”».
Χωροταξία ίσον εκμετάλλευση
«Θεωρώ ότι η βασική διαπίστωση της Ράνιας που αποτυπώνεται σε πολλές παρεμβάσεις μαζί και η αγωνία της, από την πολύχρονη επαγγελματική της εμπειρία αλλά και ως αριστερής και ενεργού πολίτη, περικλείονται στο εξής. Με τα δικά της λόγια: “Δυστυχώς το σύνολο του ελληνικού χώρου εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται και από το ενεργό τμήμα της κοινωνίας ως οικόπεδο προς εκμετάλλευση. Η χωροταξία παρουσιάζει ενδιαφέρον τόσο για τις κυβερνήσεις όσο και για τις τοπικές κοινωνίες μόνον στον βαθμό που οι προβλεπόμενες από αυτήν ρυθμίσεις πρόκειται να διευκολύνουν την ακόμη μεγαλύτερη εκμετάλλευση της γης και του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, τα δύο στοιχεία που συγκροτούν τα υποτιθέμενα συγκριτικά μας πλεονεκτήματα. Ο χώρος και το περιβάλλον αντιμετωπίζονται ως μέσον προσπορισμού χρημάτων, προκειμένου να κλείνουν τρύπες σε ελλειμματικούς προϋπολογισμούς, ενδιαφερόντων τόσο της Πολιτείας όσο και των ιδιωτών”. Παράλληλα, υπερασπίζεται σθεναρά τις δημόσιες πολιτικές για τον χώρο και την υγιή ρυθμιστική λειτουργία του κράτους».
«Αθήνα, ένα ειδικό φαινόμενο»
«Διαβάζοντας ένα εμπεριστατωμένο και εκτενές άρθρο, δημοσιευμένο στο περιοδικό Αντί το 1982, με τον τίτλο “Αθήνα, ένα ειδικό φαινόμενο Μεγάλης Αστικής Συγκέντρωσης”, όπου αναλύονται τα αίτια δημιουργίας της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, βλέπει ότι αυτό που πολύ αργότερα ονομάσθηκε «θερμική νησίδα” η Ράνια το είχε ήδη εντοπίσει και περιγράψει. Έλεγε: “Ο μεγάλος συντελεστής εκμετάλλευσης, που για την Αθήνα σημαίνει ψηλή και σε συνεχές σύστημα δόμηση, παγιδεύει σε μικροκλίμακα την κυκλοφορία του αέρα”. Δυστυχώς, και το νέφος έχει ξεχαστεί, αν και παραμένει πάντα εδώ, όπως μας θύμισε φετινή καταδίκη του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για υπερβάσεις στις τιμές των ρύπων άνω των επιτρεπόμενων ορίων».
Προσωπικά... μαθήματα
Και κάτι… πιο προσωπικό. Από τη Ράνια διδάχτηκα πολλά, πάρα πολλά. Την πρωτογνώρισα εκεί κοντά στο 1990 όταν ο τότε υπουργός ΠΕΧΩΔΕ Στέφανος Μάνος επιχειρούσε να μειώσει τις εισφορές σε γη που προβλέπονταν από τον νόμο Τρίτση για την ένταξη νέων εκτάσεων στο σχέδιο πόλης. Από τις συζητήσεις μαζί της χώνεψα βαθιά πόσο πολύτιμες είναι οι εισφορές για την οργάνωση μιας πόλης ώστε να αποκτήσει κοινόχρηστους και κοινωφελείς χώρους. Από το ανά χείρας βιβλίο περί τα 20 άρθρα-παρεμβάσεις έχουν φιλοξενηθεί στην εφημερίδα μας, στην ΑΥΓΗ. Το πιο πρόσφατο το 2020 για τον Μεγάλο Περίπατο του, ευτυχώς, απελθόντος δημάρχου…
