Η ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης αποτελεί έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους κάθε δημοκρατικής κοινωνίας. Η Τέχνη δεν είναι απλώς μια μορφή δημιουργίας· είναι ένα μέσο έκφρασης, αντίστασης, κοινωνικού σχολιασμού και διαλόγου. Το πρόσφατο περιστατικό στην Εθνική Πινακοθήκη όπου βουλευτής του κόμματος Νίκη αντέδρασε επιθετικά απέναντι σε ένα έργο τέχνης αναδεικνύει μια ανησυχητική τάση: την προσπάθεια επιβολής λογοκρισίας στον Πολιτισμό μέσω πολιτικών παρεμβάσεων.
Ο Πολιτισμός είναι η αντανάκλαση μιας κοινωνίας που προοδεύει, που τολμά να αμφισβητήσει, να αναρωτηθεί και να εκφράσει διαφορετικές οπτικές γωνίες. Η Τέχνη δεν δημιουργείται για να ευχαριστεί τους πάντες· δημιουργείται για να προβληματίζει, να εμπνέει και να προκαλεί συζητήσεις. Η ελευθερία του λόγου και της έκφρασης είναι αδιαπραγμάτευτα δικαιώματα, κατοχυρωμένα τόσο στο σύνταγμα της Ελλάδας όσο και στις διεθνείς συμβάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Πλήγμα στην ελεύθερη σκέψη
Οποιαδήποτε προσπάθεια περιορισμού της Τέχνης συνιστά σοβαρό πλήγμα στη Δημοκρατία και στην ελεύθερη σκέψη. Οι αντιδράσεις όπως αυτή του βουλευτή της Νίκης δεν εκφράζουν απλώς μια προσωπική άποψη, αλλά υπονοούν έναν ευρύτερο κίνδυνο: την εργαλειοποίηση της Τέχνης ως πολιτικού στόχου και την υπονόμευση της ελευθερίας των δημιουργών.
Ο σεβασμός στις θρησκευτικές πεποιθήσεις είναι αναμφισβήτητα σημαντικός. Όμως, ο σεβασμός αυτός δεν μπορεί να οδηγεί στην ποινικοποίηση της διαφορετικής έκφρασης. Σε μια κοσμική Δημοκρατία οι θρησκευτικές ευαισθησίες δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ως άλλοθι για την επιβολή λογοκρισίας στην Τέχνη ή για τον περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης.
Η Ιστορία μάς διδάσκει ότι η Τέχνη που προκάλεσε αντιδράσεις στο παρελθόν συχνά ήταν αυτή που έθεσε τα θεμέλια για σημαντικές κοινωνικές αλλαγές. Αντιθέτως, η ορθή απάντηση σε έργα τέχνης που εγείρουν διαφωνίες είναι ο ανοιχτός διάλογος και η κριτική σκέψη - όχι η απειλή και η φίμωση.
Ο Πολιτισμός είναι πολυφωνία
Η στάση της Πολιτείας απέναντι σε περιστατικά λογοκρισίας και επιθέσεων στην Τέχνη πρέπει να είναι σαφής και αταλάντευτη. Είναι επιτακτική ανάγκη να καταδικαστούν φαινόμενα πολιτικής και θρησκευτικής λογοκρισίας, αλλά και να διασφαλιστεί ότι οι καλλιτέχνες μπορούν να δημιουργούν χωρίς φόβο αντιποίνων.
Η ουσία του πολιτισμού δεν βρίσκεται στην ομοιομορφία, αλλά στην πολυφωνία. Η κοινωνία προοδεύει όταν οι διαφορές απόψεων γίνονται αφορμή για δημιουργικό διάλογο, όχι για φίμωση. Η Τέχνη δεν χρειάζεται περιορισμούς, αλλά χώρο να αναπτυχθεί· οι διαφωνίες δεν χρειάζονται απαγορεύσεις, αλλά πλαίσιο συζήτησης. Σε μια Δημοκρατία η απάντηση στην πρόκληση δεν είναι η καταστολή, αλλά η κατανόηση.
* Η Μαρίνα Κοντοτόλη είναι τομεάρχης Πολιτισμού-Αθλητισμού του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
