Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου το 1939∙ και μας «άφησε» την Κυριακή 9 Φεβρουαρίου του 2014 στην Αθήνα. Έδωσε τη μάχη -επί είκοσι χρόνια- με τον καρκίνο, πολεμώντας τον με σωστή διατροφή, γυμναστική και πείσμα για ζωή. Και τον νίκησε.
Ο Μάρκος Αλεξίου ήταν λάτρης της «καλής αρμονίας», που αποτέλεσε τον πυρήνα των ερευνών του. Κάθε εβδομάδα δημιουργούσε κάτι καινούργιο. Ως άνθρωπος υπήρξε σεμνός, ήπιων τόνων. Η ταπεινότητα, η απλότητά του ήταν τα μεγάλα του χαρίσματα.
Αρχισε μαθήματα μουσικής στην ηλικία των 4 χρόνων με τον μαέστρο Cortone και στα 18 ξεκίνησε την επαγγελματική του καριέρα παίζοντας στον Λίβανο, στη Συρία, στο Κάιρο, στην Αλεξάνδρεια, στην Κύπρο και στην Ελλάδα. Στη συνέχεια εμφανίστηκε σε τζαζ κλαμπ στην Ιταλία, στην Ελβετία, στην Αγγλία, στις ΗΠΑ και στην Αυστραλία, ενώ συνέχιζε τις σπουδές και τις μελέτες του στην τέχνη του αυτοσχεδιασμού.
Με τους Sphinx
Το 1979, στην Αθήνα πια, ο Μάρκος Αλεξίου μαζί με τον μπασίστα Γιώργο Φιλιππίδη και τον ντράμερ Γιώργο Τρανταλίδη ξεκινούν το τρίο των Sphinx. Μαζί τους ηχογραφεί τον πρώτο τζαζ δίσκο στην Ελλάδα. Περιλάμβανε τρεις συνθέσεις του: «Every day», «Three musketeers» και «Sphinx» και από μία των Miles Davis και Theolonious Monk. Έναν χρόνο μετά στο γκρουπ θα προστεθεί ο κιθαρίστας Λάκης Ζώης, που συμμετείχε στον δεύτερο δίσκο τους «Επτά διαστάσεις».
Αφηγείται ο Γιώργος Τρανταλίδης: «Ο Γιώργος Φιλιππίδης ήταν το πιο αυθεντικό ταλέντο που έχω γνωρίσει. Ξεχώριζε για το μεγαλείο της ψυχής και την αξιοπρέπειά του. Γεννήθηκε στο Φάληρο και τον γνώρισα όταν έπαιζε με τον αξέχαστο κιθαρίστα Δήμη Παπαχρήστου, μέχρι που βρέθηκαν να παίζουν μαζί στον Εξαδάκτυλο του Δημήτρη Πουλικάκου. Το μεγαλείο του Γιώργου ήταν η απλότητα και το ότι, παρά το σπουδαίο παίξιμό του, ήταν ένα σεμνό παιδί, ιδιαίτερα χαμηλών τόνων. Κι όμως, υπήρξε ο πρώτος Έλληνας μουσικός της τζαζ που εντυπωσίασε όταν έπαιξε στην Ευρώπη. Ήταν κι αυτός ένας αυτοδίδακτος μουσικός που, όταν έπιανε το ακουστικό μπάσο στα χέρια του, το έκανε να ηχεί σαν του Miroslav Vitous, του Dave Holland ή του Ron Carter.
Ενα βράδυ σκεφτήκαμε ότι θα θέλαμε να δημιουργήσουμε ένα τρίο με έναν καλό πιανίστα. Η πρώτη μας σκέψη πήγε στον φίλο του πατέρα μου, τον σπουδαίο πιανίστα με την πολύχρονη καριέρα στην Αμερική και στην Ισπανία Μανώλη Μικέλη. Μετά, έχοντας ακούσει αυτό “το κάτι” που είχε μέσα του ο Μάρκος, τη φλόγα, την ιδιαιτερότητα στο παίξιμό του, προτιμήσαμε κάποιον που ήταν κοντά στους δυο μας και από πλευράς ηλικίας αλλά και νοοτροπίας.
Ο Μάρκος Αλεξίου, ένας ευγενής και γλυκός άνθρωπος, χωρίς καμία έπαρση, δεν πρόβαλλε τη γνώση που είχε κατακτήσει με τα πολλά χρόνια μελέτης και έρευνας. Δεν δίδασκε, αλλά μοιραζόταν μαζί μας τις γνώσεις του για τη μουσική. Ήταν ατέρμονες οι συζητήσεις μας. Ο Μάρκος πίστευε βαθιά. Η πίστη τον έκανε έναν σπουδαίο μουσικό αλλά κι έναν καλό άνθρωπο».
Στο θέατρο του λόφου
Οι Sphinx έδωσαν συναυλίες σε όλη την Ελλάδα αλλά και στο ιστορικό τζαζ κλαμπ του Γιώργου Μπαράκου, στην πλατεία Ραγκαβά της Πλάκας. Εκεί, τα απογεύματα, ο Μάρκος Αλεξίου παρέδιδε δωρεάν σεμινάρια μουσικής που έχουν μείνει αξέχαστα στους σημερινούς επαγγελματίες -και όχι μόνο- μαθητές του.
«Δύσκολο και ακαταλαβίστικο για τους πολλούς μουσικό είδος» ονόμαζε ο Μάρκος Αλεξίου την τζαζ. Κατόρθωσε όμως, κάποια καλοκαιρινή νύχτα, μαζί με τα άλλα μέλη των Sphinx, να συγκεντρώσει έναν τεράστιο αριθμό -πέρα από κάθε φαντασία- φίλων της τζαζ.
Η πιο μεγάλη συναυλία των Sphinx έγινε τον Ιούλιο του 1982 στο υπαίθριο θέατρο του Λυκαβηττού, που ξεχείλιζε από 4.000 ενθουσιώδεις θεατές, πράγμα πρωτόγνωρο για τα δεδομένα της εγχώριας τζαζ σκηνής, που τότε βρισκόταν ακόμα στα σπάργανά της.
Δημιουργική πορεία
Μετά τη διάλυση των Sphinx, ο Μάρκος Αλεξίου συμμετείχε στο «In dialogue», έναν δίσκο για βιολί και πιάνο, με τον βιολονίστα Μιλτιάδη Παπαστάμου. Το άλμπουμ αυτό ηχογραφήθηκε και κυκλοφόρησε στη Γερμανία με παραγωγό τον Μιλτιάδη και με τον Μάρκο να υπογράφει τις ενορχηστρώσεις.
Το 1994 κυκλοφορεί το «Flying to the unknown», όπου συνεργάζεται με τους «ηλεκτρικούς» αδελφούς Αχιλλέα και Στράτο Διαμαντή. Ακολούθησε το άλμπουμ για σόλο πιάνο «Playing in the air», το οποίο περιλαμβάνει τρεις δικές του συνθέσεις («Rainbow», «Doriana» και «Contrafouris») και τα δύο jazz standards «Someday my prince will come» και «Milestones» του Miles Davis. Το 2004 κυκλοφόρησε η συνεργασία του με τον καλό του φίλο Λάκη Ζώη, όπου μαζί υπέγραφαν συνθέσεις και ενορχηστρώσεις μιας μουσικής ώριμης και αφαιρετικής δεξιοτεχνίας.
Στη διάρκεια της μουσικής του πορείας, ο Μάρκος είχε συνεργαστεί με πολλούς αξιόλογους διεθνούς αξίας μουσικούς, όπως ο Tony Lakatos, ο Kenny Washington, ο Claude Salmieri, ο Gianni Cavallaro, ο Alex Foster κ.ά., ενώ είχε συμμετάσχει φιλικά σε ηχογραφήσεις δίσκων όπως το «Esoteric» του Λάκη Ζώη.
Ο δάσκαλος της μουσικής
«Ο κόσμος ήθελε κάτι καινούργιο. Άρχισαν να ανοίγουν ωδεία, να δημιουργούνται συγκροτήματα. Ειρήσθω εν παρόδω, υπάρχουν πολλοί και καλοί μουσικοί που θα μπορούσαν να κάνουν σπουδαίες δουλειές, αλλά τα πράγματα δεν λειτούργησαν πάντα καλά. Δεν μπορεί να ζήσει ένας μουσικός παίζοντας τζαζ. Τα λεφτά που παίρνουν είναι λίγα. Γι’ αυτό τα παρατάνε και παίζουν σε μεγάλα κέντρα. Η τζαζ θέλει μελέτη και δουλειά» έλεγε μ’ ένα, όχι κρυφό, παράπονο ο Μάρκος.
Στη διδασκαλία του ο Μάρκος Αλεξίου είχε έναν τρόπο που καθήλωνε. Συμμετείχε, μαζί με το μυαλό, και η ψυχή, την οποία ήξερε τόσο καλά να αγγίζει. Οι μαθητές του, μετά το μάθημα, γύριζαν στο σπίτι χίλιες φορές πλουσιότεροι. Το σημαντικότερο μάθημα το έκανε με τη ζωή του. Δίδασκε με τη στάση του κι όταν μιλούσε, έλεγε λίγα λόγια, με μεγάλο όμως νόημα.
Σπουδαίος δάσκαλος της πρώτης γενιάς των Ελλήνων τζαζ μουσικών, μένει αξέχαστος στους μαθητές του τόσα χρόνια μετά τον θάνατό του. Το «μάθημα με την πατάτα» το θυμούνται ακόμα όσοι κάποτε βρέθηκαν στο πλευρό του. Γιατί «μια πατάτα, εκτός από βραστή, τηγανητή ή ογκρατέν, μπορεί να βουλώσει μια εξάτμιση, να γίνει όπλο σ’ έναν καβγά, αλλά και πολύτιμο γεύμα για έναν πεινασμένο άστεγο» τους έλεγε.
Η αποστροφή του Μάρκου για το χρήμα ήταν ο λόγος που έφυγε από γνωστό ωδείο της Αθήνας. Έλεγε ότι «δεν είναι σωστό να κάνεις εξετάσεις για τα φράγκα». Στην πίεση του ωδείου αναγκάστηκε να φύγει για να μην εκμεταλλευτεί τους μαθητές του.
Ως εκπαιδευτικός, ο Μάρκος Αλεξίου υπήρξε πρωτοπόρος. Ο πρώτος που δίδαξε τζαζ πιάνο και τζαζ θεωρία στην Ελλάδα στα ωδεία «Φίλιππος Νάκας», «Νίκος Σκαλκώτας» και Athenaeum και σε εκείνο του Κώστα Κλάβα, δίνοντας επίσης σεμινάρια και ιδιαίτερα μαθήματα σε όλη την Ελλάδα. Βιβλία του κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Παπασωτηρίου-Νάκας με τίτλο «Jazz» και τα «Jazz Compositions» και «Jazz Combinations» από τις εκδόσεις Νάκας.
«Sounds of silence»
Για το «Sounds of silence-Modern jazz combinations» (εκδόσεις Amazon), διαβάζουμε στην περιγραφή: «Το βιβλίο αυτό είναι το αποτέλεσμα της σκληρής προσωπικής δουλειάς και της λεπτομερούς έρευνας πολλών ετών πάνω στις κλίμακες και στις συγχορδίες, όπως και στη συνδυαστική τους χρήση όχι μόνο πάνω στην αυτοσχεδιαστική γραφή ή στη συγγραφή της τζαζ, αλλά και σε άλλα σύγχρονα μουσικά είδη. Βασισμένο σε μια μεγάλη και εξαντλητική σε έκταση βιβλιογραφία πάνω στην τζαζ, το βιβλίο στοχεύει στο να ξεπεράσει τα όρια της παράδοσης και να οδηγήσει τον αναγνώστη πέρα από τα σύνορα του καθιερωμένου υλικού. Το βιβλίο βασίζεται σε ειδικές μεθόδους, τεχνικές και εκτεταμένα προσωπικά παραδείγματα εργασίας. Ο μαθητής-μουσικός μπορεί να βασιστεί και να το χρησιμοποιήσει ως μια καθοδηγητική δύναμη στην προσπάθειά του να δημιουργήσει μια προσωπική γλώσσα και ένα δημιουργικό μονοπάτι πάνω στη μουσική έκφραση».
Με τη μουσική του αξία ο Μάρκος Αλεξίου θα μπορούσε να κάνει σπουδαία καριέρα στο εξωτερικό. Έμεινε όμως εδώ για να βελτιώσει, όσο μπορούσε, το μουσικό επίπεδο της χώρας. Ο Μάρκος πάντα ανέφερε τον εαυτό του τελευταίο. Ήταν απέραντες η καλοσύνη του, η προσφορά του στη μουσική, η συγκίνησή του κατά την ώρα του μαθήματος αλλά και ο τρόπος που έπαιζε και «χανόταν» σε έναν άλλο κόσμο.
Επίλογος
Ο Μάρκος ήταν μια προσωπικότητα της μουσικής τέχνης στην Ελλάδα. Δεν έδινε σημασία στην εξωτερική εμφάνιση, στα χρήματα, στην άνεση. Αγαπούσε πολύ τα ζώα. Αυτή η αγάπη του τον ώθησε να κόψει το κρέας, αφού διάβασε ένα βιβλίο για την κακοποίηση των ζώων. Ο Μάρκος έζησε φτωχικά έως το τέλος της ζωής του, με μια πενιχρή σύνταξη 500 ευρώ, θύμα όλης εκείνης της γενιάς των μουσικών της Μεταπολίτευσης που το μεγάλο ταλέντο τους «πνίγηκε» στο πολιτικό τραγούδι που κυριαρχούσε.
Σε μία από τις τελευταίες του συνεντεύξεις έλεγε: «Στην Ελλάδα, όσο πιο αξιόλογος είσαι τόσο πιο κλεισμένος στο σπίτι σου μένεις». Κι εγώ, στη μουσική του, στις συνθέσεις του, στον κάθε αυτοσχεδιασμό, στον ήχο των πλήκτρων του, άκουγα την αγάπη του για τους μεγάλους ρομαντικούς, τον Τσαϊκόφσκι, τον Ραχμάνινοφ. Ο σπόρος του δεν πήγε χαμένος.
Επιμέλεια κειμένου: Μαρώ Καβαλιέρου
