Του Πάνου Σκουρολιάκου*
Στη Ρώμη των αρχαίων χρόνων, η φερμένη από την Ελλάδα τέχνη του θεάτρου αγαπήθηκε και θεραπεύθηκε θαρρώ όσο καμιά άλλη από όσες υιοθετήθηκαν πάντα μέσω των Ελλήνων του ελλαδικού χώρου, αλλά και της Μεγάλης Ελλάδας.
Βέβαια, για να γίνει κτήμα ενός λαού μια τέχνη, πρέπει να ξαναδουλευτεί από την αρχή και να ζυμωθεί με τα δικά του υλικά. Όσον αφορά το θέατρο, η επιρροή των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων παραμερίστηκε σιγά - σιγά, για να κυριαρχήσουν ιταλικές, ετρουσκικές κυρίως εισροές στη διαμόρφωση του θεάτρου των Ρωμαίων.
Ο πιο παλιός και σημαντικός συγγραφέας αυτής της εποχής είναι ο καταγόμενος από τον Τάρταντα, που ήταν η πιο μεγάλη ελληνική πόλη της Ιταλίας, Λύβιος Ανδρόνικος. Είναι το πιο καθαρό παράδειγμα μιας κατηγορίας θεατρίνων που συναντάται τόσο δυνατά εδώ για πρώτη φορά. Πρόκειται για τον ηθοποιό που γράφει και το έργο που παίζει, ενώ ταυτόχρονα είναι και ο θεατρικός επιχειρηματίας της παράστασης. Στην Αρχαία Ελλάδα, οι ρόλοι ήταν αυστηρά προσδιορισμένοι. Ο ποιητής έγραφε το έργο, πολλές φορές το «δίδασκε», το σκηνοθετούσε δηλαδή, ενώ την οικονομική ευθύνη είχε ένας πλούσιος χορηγός και το ερμήνευαν κατ' επάγγελμα ηθοποιοί. Υπήρχε δηλαδή μια δημοκρατική διάρθρωση της θεατρικής διαδικασίας. Στη Ρώμη, αυτό το είδος του «μονοκράτορα» του θεατρικού γεγονότος μας παραπέμπει σε έναν «πρώιμο καπιταλισμό». Στη Ρώμη λοιπόν εκείνων των χρόνων, ο ηθοποιός - συγγραφέας, έχαιρε μεγάλης εκτίμησης. Το 207 π.Χ. η Γερουσία είχε εγκρίνει τη λειτουργία μιας ένωσης ηθοποιών - συγγραφέων που συναθροίζονταν εντός του Κοινοβουλίου!
Η κατοπινή ιστορία του θεάτρου στην Ιταλία καταγράφει την εξέλιξη αυτού του είδους του θεατρίνου, με πιο σημαντικό τον Άντζελο Μπέολκο, γνωστό ως Ρουτζάντε (1502-1542), που έγραψε, έπαιξε και περιέφερε τις παραστάσεις του στα παλάτσα, στις πλατείες και στην ύπαιθρο χώρα. Δημιούργησε τον τύπο του κουτσομπόλη δαιμόνιου χωριάτη που καταγγέλλει τα κακώς κείμενα που υφίστανται τα λαϊκά στρώματα με πρώτο και καλύτερο τον ίδιο. Έπαιζε στη Βενετία κατά τη διάρκεια του καρναβαλιού, αλλά και σε άλλες πολλές πόλεις της Ιταλίας.
Να κάνουμε ένα άλμα και να πάμε στην Ιταλία του 20ού αιώνα για να συναντήσουμε άλλον ένα σπουδαίο αυτής της κατηγορίας. Τον Εντουάρντο ντε Φίλιπο. Γόνος γνωστής θεατρικής οικογενείας (ήταν νόθος γιος του Εντουάρντο Σκαρπέτα), μαζί με τα αδέρφια του έπαιζαν στο θέατρο Ουμορίστικο στη Νάπολη τα έργα που έγραφε. Να αποχαιρετίσουμε τη μεγάλη ιταλική παράδοση με τον αξεπέραστο Ντάριο Φο, που έγραφε και έπαιζε μαζί με τη σύντροφό του Φράνκα Ράμε σπουδαία έργα όχι μόνο στο θέατρο, αλλά και στο περιθώριο απεργιών, εργατικών αγώνων και κινητοποιήσεων.
Να μνημονεύσουμε βεβαίως και τον Σαίξπηρ (1564-1616). Έγραψε και έπαιξε τριάντα έξι από τα πιο σημαντικά έργα της παγκόσμιας δραματουργίας. Υπήρξε ταυτόχρονα συγγραφέας, ηθοποιός, θεατρώνης και αναμορφωτής όχι μόνο του αγγλικού αλλά και του παγκόσμιου θεάτρου.
Στη Γαλλία ο Ζαν - Μπατίστ Ποκλέν ή Μολιέρος, τον 17ο αιώνα, οργώνει την επαρχία παίζοντας τα έργα που γράφει και πασχίζοντας να γίνει σπουδαίος τραγικός ηθοποιός. Οι επιδόσεις του ήταν κάτω του μετρίου. Μέχρις ότου επιστρέφει στο Παρίσι, αφού ανακάλυψε την κωμωδία, στην οποία διέπρεψε και ως συγγραφέας, και ως ηθοποιός.
Στη δική μας ιστορία του θεάτρου, αν και έχουμε σπουδαίους συγγραφείς μοναδικούς ηθοποιούς, δεν θα έλεγα ότι υπάρχει σε υψηλό επίπεδο αυτό το είδος του συγγραφέα - ηθοποιού - επιχειρηματία ταυτόχρονα. Έχουμε όμως ένα παραπλήσιο είδος. Υπάρχουν υπέροχοι ηθοποιοί που γράφουν μικρούς μονολόγους, κείμενα για επιθεώρηση και παρεμφερή είδη, που δίνουν δυνατά δείγματα γράφοντας, παίζοντας και πολλές φορές επιχειρώντας και ως θεατρικοί επιχειρηματίες.
* Ο Πάνος Σκουρολιάκος είναι μέλος της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ και βουλευτής της Περιφέρειας Αττικής
