Της Λήδας Καζαντζάκη
Η μάσκα πυκνώνει την έκφραση. Δημιουργεί ταυτόχρονα τις απαραίτητες αποστάσεις από το έργο τέχνης που επιτρέπουν τόσο στον δημιουργό του όσο και στον θεατή του να μεταφέρει σ' αυτό ατομικές εμπειρίες που είναι συλλογικές. Γι' αυτό και η χρήση της συνεχίζεται από τα τελετουργικά δρώμενα των πρωτόγονων λαών και το αρχαίο θέατρο μέχρι την παντομίμα και την περφόρμανς. Γι' αυτό και η επίδρασή της στη σύγχρονη τέχνη παραμένει σταθερά έντονη.
Στα ακινητοποιημένα στον χρόνο και τραγικά προσωπεία των σκαπανέων του εξπρεσιονισμού Έντβαρντ Μουνχ και Τζέιμς Ένσορ, στα γραμμένα σαν ξύλινες μάσκες πρόσωπα του Έρνστ Λούντβιχ Κίρχνερ, δεν πραγματοποιείται μόνο η ρήξη με τον νεοκλασικισμό του 19ου αιώνα και την αισθητική της εξιδανικευμένης ανθρώπινης μορφής. Σηματοδοτείται ταυτόχρονα η αποκάλυψη της ανήσυχης και ταραγμένης από τη βιομηχανική επανάσταση και τον Α' Μεγάλο Πόλεμο όψης της ύπαρξης που έφερε στο φως η ψυχανάλυση του Ζίγκμουντ Φρόιντ.
Η ατομική έκθεση του εικαστικού καλλιτέχνη Ελωίζου Θεμιστοκλέους, στην Αίθουσα Τέχνης Τεχνοχώρος, φέρει τον τίτλο «Μνήμες ασθμαίνουσες» Προκαλεί αυτόματα το διττό ερώτημα, αν πρόκειται για εικόνες που βιάζεται να αποτυπώσει, προτού σβηστούν από το συνειδητό του, ή για εικόνες που ακτινοβολούν την αγωνία τού σύγχρονου ανθρώπου να χαθεί μέσα στα γρανάζια της παγκοσμιοποιημένης παραγωγής, της κρίσης ως μια ακόμη παράπλευρη απώλεια. Τα πρόσωπα που πλάθει ο Ελωίζος Θεμιστοκλέους είναι φτιαγμένα πάνω στις αρχές των μεγάλων δασκάλων της άμεσης έκφρασης. Δεν απολλύουν ωστόσο τα πραγματικά χαρακτηριστικά τους. Μοιάζουν σαν να έχουν αποκοπεί από το σώμα τους τη στιγμή που απορούν ή κραυγάζουν για τα όσα συμβαίνουν γύρω τους ή με αυτούς τους ίδιους. Το φευγαλέο συλλαμβάνεται μέσα στην απτή υλικότητα των ρυτίδων που χαράζουν οι μορφασμοί της βασάνου, του στόματος που ανοίγουν ο τρόμος και ο πόνος, των δοντιών που δείχνονται μέσα στη βούληση για επιβίωση. Καταλαμβάνουν τον χώρο και γίνονται το αποκλειστικό περιεχόμενό του. Μετασχηματίζουν έτσι, μέσα από μιαν εκπληκτική σύζευξη ρεαλισμού και αφαίρεσης, το προσωπικό σε κοινωνικό και πανανθρώπινο τραύμα. Που δεν εντάσσεται σε κανενός είδους χειραγωγούμενο φονταμενταλισμό των Ταλιμπάν ή του ISIS και σε καμιά ιδιοποίηση του εσωτερικού μας κόσμου.
Ο Ελωίζος Θεμιστοκλέους φτιάχνει μάσκες σαν αυτές που φορούμε μέσα στις καθημερινές παραμορφώσεις μας. Προβάλλουν την αλήθεια τους αξιοποιώντας μια πλαστική γλώσσα που δεν φλυαρεί και εστιάζεται στα απαραίτητα. Ανακαλεί στη μνήμη μου τις θλιβερές αυτές ώρες, ας μου επιτραπεί αυτή η παρέκβαση, τον ασθμαίνοντα, καίριο και διεισδυτικό λόγο του αγαπημένου συντάκτη της «Αυγής» και πρωτεργάτη του «Κόκκινου», Γιώργου Ανανδρανιστάκη που χάσαμε τόσο απρόσμενα. Του σμιλευτή των λέξεων που κατείχε την τέχνη να πυκνώνει τις ευαίσθητες αναλύσεις των πολιτικών δρώμενων σε μεστές και σύντομες φράσεις. Χωρίς ποτέ να χάνει το ευγενές χιούμορ του, χωρίς ποτέ να γίνεται εμπαθής, ίδιον των ανθρώπων με μια ιδιαίτερη συναισθηματική ευφυΐα. Του «γελαστού παιδιού», που ήξερε να μεταδίδει την πνευματώδη και παιγνιώδη ματιά του μέσα από τη φωνή του στην καθημερινή εκπομπή του στο «Κόκκινο».
info: Ελωίζος Θεμιστοκλέους, «Μνήμες ασθμαίνουσες» Αίθουσα Τέχνης «Τεχνοχώρος», Λεμπέση 4 & Μακρυγιάννη, στάση μετρό Ακρόπολη. Διάρκεια έκθεσης: 13 Νοεμβρίου - 5 Δεκεμβρίου. Ώρες λειτουργίας: Τρ./Πεμ./Παρ.: 11.00 - 14.30, Τετ./Σαββ.: 11.00-16.00
