Αφορμή γι' αυτές τις γραμμές είναι η απόφαση της Κυβέρνησης για το κλείσιμο της Δημόσιας Ραδιοτηλεόρασης με Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ). O μη σεβασμός, επίσης, της ετυμηγορίας του ΣτΕ για αναστολή της ΠΝΠ και της Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ) επιτρέπει στους δύο μικρότερους εταίρους της κυβέρνησης να θέτουν θέματα ευρύτερης λειτουργίας της. Παρ'όλ'αυτά, στο συγκεκριμένο κείμενο δεν θα επικεντρωθώ στα γεγονότα, αλλά στο κλίμα πόλωσης που έχει διαμορφωθεί ανάμεσα στον κόσμο.
Από τη στιγμή της ανακοίνωσης του σχεδίου της Κυβέρνησης για το κλείσιμο της ΕΡΤ, σχηματίστηκαν δύο διαφορετικές απόψεις. Από τη μια, πολλοί διαφώνησαν με την απόφαση της Κυβέρνησης Σαμαρά. Νέοι και ηλικιωμένοι, εργαζόμενοι και άνεργοι, Έλληνες του εξωτερικού, άνθρωποι του πνεύματος και της τέχνης τόνιζαν τη σημασία της Δημόσιας Ραδιοτηλεόρασης στον πολιτισμό, και την ενημέρωση. Από την άλλη, ένας ικανός αριθμός πολιτών διάκειται μάλλον θετικά προς την απόφαση του Πρωθυπουργού, άλλοι με επιφυλακτικότητα και άλλοι με πάθος.
Αυτή, η δεύτερη κατηγορία, αποτελείται από ετερόκλητες κοινωνικές ομάδες. Άνθρωποι άνεργοι και εξαθλιωμένοι από την συνεχή πίεση, αντιδρούν με αυτόν τον τρόπο. Μέσα στην απόλυτη ένδεια που τους περιβάλλει και με τη βοήθεια των μηχανισμών της κυβέρνησης που σπεύδει να κατασυκοφαντεί διάφορες κοινωνικές ομάδες για να ενεργοποιεί κατώτερα ένστικτα μέσα στην κοινωνία, πολλοί από αυτούς εκφράζουν ανθρωποφάγα αισθήματα: "Εγώ γιατί να χάσω τη δουλειά μου και να μην τη χάσουν και αυτοί;" δήλωσαν πολλοί για τους απολυμένους της ΕΡΤ. Δυστυχώς όμως, τέτοιες φωνές ακούστηκαν και από ανθρώπους που αντιμετωπίζουν μεν προβλήματα, αλλά δεν είναι εξαθλιωμένοι. Άτομα καλλιεργημένα και πολιτικοποιημένα αναπτύσσουν παρόμοιους συλλογισμούς.
Τέτοια επιχειρήματα μπορούν να γίνουν κατανοητά, αλλά όχι ανεκτά, αν τα εξετάσουμε με προσοχή. Σε μια χώρα καθημαγμένη, άγρια χτυπημένη από τη φτώχεια, είναι δύσκολο οι πολίτες της να αξιολογήσουν τη σημασία υψηλών αξιών όπως η δημοκρατία και ο πλουραλισμός που αυτή τη στιγμή απειλούνται. Επίσης, σε τέτοιες κοινωνίες παρατηρούνται φαινόμενα έντονου ατομικισμού και μη επίδειξης αλληλεγγύης προς τον συνάνθρωπο. Η απαξίωση των πάντων είναι άμεση συνέπεια της δύσκολης οικονομικής κατάστασης που βιώνει ο κόσμος. Σ' αυτό το πλαίσιο, τέτοιες φωνές μπορούν να γίνουν κατανοητές. Δεν σημαίνει, όμως ότι δεν φανερώνουν το τεράστιο κενό ευαισθησίας που ενυπάρχει στην ελληνική κοινωνία. Η αγριότητα της οικονομικής πολιτικής και η φτώχεια που έχει διεισδύσει σε πολλά στρώματα, σε συνδυασμό με τη διχαστική ρητορική των κυβερνήσεων που τρία χρόνια τώρα στρέφουν τη μία κοινωνική ομάδα εναντίον της άλλης, συντελούν στην ανάπτυξη κατώτερων ενστίκτων. Ο Μπέρτολτ Μπρέχτ στο έργο του "Η Αγία Ιωάννα των Σφαγίων" κάνει μια εξαιρετική περιγραφή ακριβώς αυτού του κλίματος. Αφηγείται, λοιπόν, εύστοχα πώς σε τέτοιες κοινωνίες, εκπίπτουν έννοιες όπως η συλλογικότητα και η αλληλεγγύη, ενώ ταυτόχρονα κυριαρχούν ο ατομικισμός και η εσωστρέφεια.
Κανείς δεν υποστηρίζει ότι η ΕΡΤ λειτουργούσε όπως θα έπρεπε. Χρειάζεται μια προσπάθεια αναδιοργάνωσης και επαναθεμελίωσης. Εννοείται ότι έγιναν λάθη, για τα οποία όμως δεν ευθύνονται τόσο οι εργαζόμενοι, όσο οι διορισμένες διοικήσεις τους. Είναι θλιβερό, όμως σε τέτοιες κρίσιμες στιγμές, οι πολίτες να αδυνατούν να ξεχωρίσουν τις πραγματικές αιτίες του προβλήματος.
Ο Κώστας Βάρναλης στο ποίημά του "Οι Μοιραίοι" περιγράφει μια κοινωνία σε πνευματική και ηθική έκπτωση -όπως η ελληνική- τα άτομα της οποίας αδυνατούν να ξεχωρίσουν τις αιτίες της κατάστασής τους και έτσι, μέσα σε ένα νοσηρό κλίμα, αδρανοποιούνται. Στην τελευταία στροφή γράφει:
Έτσι στη σκότεινη ταβέρνα
πίνουμε πάντα μας σκυφτοί.
Σαν τα σκουλήκια, κάθε φτέρνα
όπου μας εύρει μας πατεί.
Δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι αντάμα,
προσμένουμε, ίσως, κάποιο θάμα!
Αντί λοιπόν να συμπαρασταθούμε στους ανθρώπους που χάνουν τη δουλειά τους, αντί να υπερασπιστούμε με κάθε τρόπο την Δημοκρατία που πλήττεται συνεχώς σ' αυτόν τον τόπο, δειλοί, μοιραίοι κι άβουλοι και πάντα σκυφτοί, όπως μας θυμίζει ο Βάρναλης, κυλιόμαστε στον βούρκο του ατομικισμού απαξιώνοντας τις συλλογικές αξίες που κρατούν τις κοινωνίες ζωντανές.
_______________
*Ο Κ. Βλαχόπουλος είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων, Πανεπιστήμιο Εδιμβούργου.
