Του Πάνου Τριγάζη*
Ξαφνικά κατέστη δραματικά επίκαιρη η Εβδομάδα Δράσης για τον Αφοπλισμό, που έχει οριστεί από την Γ.Σ. του ΟΗΕ από το 1978. Πρόκειται για την τελευταία εβδομάδα του Οκτωβρίου κάθε χρόνο. Δεν είναι μόνο ότι σημειώνεται έντονη στρατιωτικοποίηση παγκοσμίως και ότι πολλοί πόλεμοι μαίνονται, αλλά και ότι ακυρώνονται κεκτημένα στον τομέα του πυρηνικού αφοπλισμού, από τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου.
Ειδικότερα αναφέρομαι στην απόφαση του Προέδρου Τραμπ να αποχωρήσει από ακόμα μία διεθνή συμφωνία, που υπογράφηκε πριν από 31 χρόνια (1987), από τους Προέδρους των τότε δύο υπερδυνάμεων, Ρόναλντ Ρέιγκαν και Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Το περίεργο είναι ότι η εν λόγω συμφωνία (ΙΝF στα αγγλικά) έχει ήδη εφαρμοστεί, αφού μέχρι το 1989 είχαν αποσυρθεί και καταστραφεί οι πύραυλοι μέσου και μικρού βεληνεκούς, κυρίως από την Ανατολική και Δυτική Ευρώπη.
Το αντιπυρηνικό κίνημα παγκοσμίως και κυβερνήσεις όλου του κόσμου είχαν τότε χαιρετίσει τη συμφωνία ως το πρώτο μεγάλο βήμα πραγματικού αφοπλισμού, η δε Ευρώπη είχε δει στη συμφωνία αυτή την απομάκρυνση του κινδύνου μετατροπής της σε θέατρο πυρηνικού πολέμου, διότι της εγκατάστασης των πυραύλων μέσου βεληνεκούς (γνωστών και σαν ευρωπυραύλων) σε Ανατολή και Δύση είχαν προηγηθεί σενάρια του αμερικανικού Πενταγώνου για «περιορισμένο πόλεμο στην Ευρώπη».
Εναντίον των ευρωπυραύλων είχε εκδηλωθεί μεταπολεμικά ίσως το μεγαλύτερο φιλειρηνικό κίνημα στην Ευρώπη. Ένα κίνημα που πραγματοποιούσε διεθνείς διαδηλώσεις, πότε στη Ρώμη, πότε στη Βόννη και πότε στο Άμστερνταμ, με αίτημα μια Ευρώπη ελεύθερη από πυρηνικά όπλα από τον Ατλαντικό ώς τα Ουράλια, δηλαδή στην ουσία διεκδικούσε την υπέρβαση μέσω του πυρηνικού αφοπλισμού της διαίρεσης της Ευρώπης.
Υπενθυμίζω ότι οι πύραυλοι μέσου βεληνεκούς Πέρσινγκ II και Κρουζ από την πλευρά του ΝΑΤΟ και SS-20 από την πλευρά του Συμφώνου Βαρσοβίας είχαν αυξήσει τον κίνδυνο πυρηνικού πολέμου στην Ευρώπη, με δεδομένη την ικανότητά τους να πλήξουν, οι πρώτοι τη Μόσχα μέσα σε πέντε λεπτά, οι δε δεύτεροι πολλές δυτικοευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Η δυνατότητα να πληγούν αμοιβαία η Ουάσιγκτον και η Μόσχα ανήκει σε άλλη κατηγορία πυρηνικών, τους λεγόμενους διηπειρωτικούς πυραύλους.
Η συμφωνία ΙΝF του 1987 είχε εφαρμοστεί πανηγυρικά, κυρίως από την πλευρά της Σοβιετικής Ένωσης, η οποία είχε προσκαλέσει στο πεδίο πυρηνικών δοκιμών που διατηρούσε στο Καζακστάν αντιπροσωπείες κινημάτων ειρήνης από όλο τον κόσμο, ως παρατηρητές για την καταστροφή των δικών της πυραύλων μέσου βεληνεκούς. Ήταν, βέβαια, η περίοδος Γκορμπατσόφ και της γκλάσνοστ, στη μια εκ των δύο τότε υπερδυνάμεων. Θυμάμαι ότι από την Ελλάδα είχαμε στείλει, ως ΕΕΥΔΕ, τον πρόεδρο της Πανελλήνιας Κίνησης για την Κατάργηση των Βάσεων πτέραρχο ε.α. Γιώργο Πάττα.
Να, λοιπόν, που, εκατό χρόνια μετά τη λήξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, είμαστε υποχρεωμένοι να γυρίσουμε στις ρίζες του διεθνούς κινήματος ειρήνης, που πάντοτε ήταν και κίνημα αφοπλισμού.
Το πρόβλημα της ανόδου του μιλιταρισμού διεθνώς, το οποίο συνδέεται και με την έξαρση εθνικιστικών και νεοφασιστικών αντιλήψεων, είναι σοβαρότατο, όπως προκύπτει και από την εκτόξευση των ετήσιων παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών σε πάνω από 1.750 δισεκατομμύρια δολάρια, που σημαίνει ότι η ανθρωπότητα θυσιάζει στον βωμό των στρατιωτικών δαπανών περίπου πέντε δισεκατομμύρια δολάρια την ημέρα κατά μέσο όρο. Δεν πρέπει να εκπλήσσει κανέναν ότι η «μερίδα του λέοντος» στο ποσό αυτό, που υπερβαίνει τα επίπεδα των χειρότερων χρόνων του Ψυχρού Πολέμου, αναλογεί στις ΗΠΑ, αλλά οι νέοι διεθνείς ανταγωνισμοί σύρουν και άλλες μεγάλες δυνάμεις σε μια νέα κούρσα εξοπλισμών. Δεύτερη σε στρατιωτικές δαπάνες σε απόλυτους αριθμούς έρχεται η Κίνα, τρίτη η Ρωσία, τέταρτη η Σαουδική Αραβία και πέμπτη η Γαλλία, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του SIPRI (Stockholm International Peace Research Institute). Την ίδια ώρα, τροφοδοτείται ένας νέος Ψυχρός Πόλεμος στην Ευρώπη, κυρίως με αφορμή το Ουκρανικό.
Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι η περιοχή με τους περισσότερους και αιματηρότερους πολέμους της μεταψυχροπολεμικής εποχής είναι η Μ. Ανατολή, δηλαδή η περιοχή όπου κατευθύνεται περίπου το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών όπλων, με χώρες όπως το Ισραήλ και η Σαουδική Αραβία να είναι οι κύριοι εισαγωγείς.
Παρά το γεγονός ότι η υπόθεση του παγκόσμιου πυρηνικού αφοπλισμού έχει βαλτώσει τις τελευταίες δεκαετίες, δεν θεωρούμε ότι η υπόθεση αυτή έχει χαθεί. Ακόμα και το 2018, έγινε ένα μεγάλο βήμα για την αποπυρηνικοποίηση της Κορεατικής χερσονήσου, ύστερα από τη συνάντηση Τραμπ - Κιμ Γιονγκ Ουν στη Σιγκαπούρη (12 Ιουνίου) και, πολύ περισσότερο, με τις συμφωνίες των ηγετών των δύο κορεατικών κρατών. Επίσης, το 2017, με πρωτοβουλία των ευρωπαϊκών χωρών-μελών της Ε.Ε. που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ, επιτεύχθηκε η υιοθέτηση Διεθνούς Σύμβασης για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων (7 Ιουλίου), ύστερα από συντονισμένη κινητοποίηση των αντιπυρηνικών κινημάτων, γι’ αυτό και τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης 2017 η ΙCAN, που σημαίνει Διεθνής Εκστρατεία για την Κατάργηση των Πυρηνικών Όπλων.
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ
