Με ημερομηνία έναρξης των συζητήσεων επί των εγγυήσεων και της ασφάλειας, καθώς και με κατάργηση των ασφυκτικών χρονοδιαγραμμάτων ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση της διάσκεψης για την Κύπρο στη Γενεύη. Η αποτίμηση που γίνεται τόσο στην Αθήνα, όσο και στη Λευκωσία είναι εξαιρετικά θετική, καθώς το ζητούμενο της διάσκεψης επιτεύχθηκε. Από την πλευρά τους οι Τουρκοκύπριοι έδειξαν ίσως πιο διατεθειμένοι από ποτέ να μπουν στη συζήτηση για την αποχώρηση του κατοχικού στρατού, καθώς ο Μουσταφά Ακιντζί ανέφερε ότι δεν θα πρέπει να υπάρχουν θέματα «ταμπού». Την επομένη της διάσκεψης ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επανήλθε στο θέμα και, ενώ μίλησε για παραμονή του τουρκικού στρατού στο νησί, τον προσδιόρισε αριθμητικά στους 650 στρατιώτες, προτείνοντας παράλληλα την παραμονή 950 Ελλήνων στρατιωτών. Πρόκειται ουσιαστικά για την πρόταση που είχε υποβάλει η υφυπουργός Εξωτερικών επί ευρωπαϊκών θεμάτων των ΗΠΑ Βικτώρια Νούλαντ στον Νίκο Κοτζιά στο τελευταίο ταξίδι της κατά την επίσκεψη του απερχόμενου προέδρου Μπάρακ Ομπάμα.
Σε κάθε περίπτωση, ανώτατες διπλωματικές πηγές υπογραμμίζουν ότι για πρώτη φορά από την εποχή της Συμφωνίας της Ζυρίχης η Τουρκία κάθεται στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης, στο οποίο μοναδικά αντικείμενα αποτελούν τα ζητήματα των εγγυήσεων και της ασφάλειας.
Παρά το γεγονός ότι ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Μεβλούτ Τσαβούσογλου προκάλεσε την αναβολή της συνέχισης της διάσκεψης στη Γενεύη για δεύτερη ημέρα, πλέον η συζήτηση έχει ανοίξει.
Να σημειωθεί ότι ένα από τα ζητούμενα της διάσκεψης ήταν ο χρόνος που θα διαρκέσουν οι συζητήσεις. Διπλωματική πηγή ανέφερε στην “Αυγή” πως η τουρκική πλευρά ζήτησε να ξεκινήσει «εδώ και τώρα» η διαπραγμάτευση και να τεθεί χρονικός ορίζοντας μέχρι τις 19 Ιανουαρίου. Η ελληνική πλευρά είχε τελείως διαφορετική στάση.
Η έκπληξη Γκουτέρες
Κατά τη διάρκεια της διάσκεψης, άτυπος πρωταγωνιστής (κατά δήλωσή του ο ίδιος διεκδικεί για τον εαυτό του το “Όσκαρ Β’ Αντρικού Ρόλου”) αναδείχτηκε ο νέος γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος κινήθηκε σε διαφορετική κατεύθυνση από τον προκάτοχό του Μπαν Κι Μουν. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, ο κ. Γκουτέρες, παρά το γεγονός ότι είχε στη διάθεσή του υπομνήματα που παρέπεμπαν στην πολιτική γραμμή του Μπαν Κι Μουν, βγήκε εκτός αυτού του πλαισίου, με κύριο χαρακτηριστικό της αποστροφής του ότι η διάσκεψη δεν έχει «χρονικό στόχο». Άλλωστε ο γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών συνδιαμόρφωσε την πρόταση μαζί με τον Έλληνα υπουργό Εξωτερικών για τη σύσταση ομάδας τεχνοκρατών που θα ανοίξουν τη συζήτηση για τις εγγυήσεις και την ασφάλεια. Σύμφωνα με τα όσα συμφωνήθηκαν αναφορικά με τα διαδικαστικά, οι πλευρές που θα συμμετέχουν στη διαπραγμάτευση αυτή (Κυπριακή Δημοκρατία, τουρκοκυπριακή κοινότητα, Ελλάδα, Τουρκία, Βρετανία, Ε.Ε. και ΟΗΕ) θα καταθέσουν μια σειρά από ερωτήματα στον Αντόνιο Γκουτέρες. Αμέσως μετά, ο γ.γ. του ΟΗΕ θα δεχθεί απαντήσεις επί του συνόλου των ερωτημάτων και έτσι θα διαπιστωθούν οι συγκλίσεις και οι αποκλίσεις κάθε πλευράς. Πάντως, η διάσκεψη για την Κύπρο, μετά τη συζήτηση των τεχνοκρατών, θα συνεχιστεί σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών ακόμα και πριν από το τέλος Ιανουαρίου.
Ο ρόλος Γιούνκερ και η "επίθεση" Τσαβούσογλου
Σύμπνοια μεταξύ Αθηνών - Λευκωσίας με τις Βρυξέλλες παρατηρήθηκε στη Γενεύη κατά τη διάσκεψη, καθώς ο πρόεδρος της Ε.Ε. Ζαν Κλοντ Γιούνκερ και η ύπατη εκπρόσωπος της Ε.Ε. για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής Φεντερίκα Μογκερίνι, κινούμενοι στο ίδιο πνεύμα, έβαλαν το ζήτημα η όποια λύση να είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό κεκτημένο. «Μια ενωμένη Κύπρος θα πρέπει να ενσωματωθεί πλήρως στην Ε.Ε.», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Γιούνκερ, τονίζοντας παράλληλα ότι η Ε.Ε. είναι ενδιαφερόμενο μέρος. Επίσης, τάχθηκε και αυτός υπέρ του ανοιχτού χρονικού ορίζοντα, σημειώνοντας ότι «θα είναι μια δύσκολη διαδικασία και θα χρειαστεί χρόνος». Άλλωστε, δεν αποκλείεται και το γεγονός η Ε.Ε. να αποτελέσει ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη στην παροχή ασφάλειας στο νησί κατά το μεταβατικό διάστημα αποχώρησης των κατοχικών στρατευμάτων.
Η παρουσία του Ζαν Κλοντ Γιούνκερ φαίνεται πως εκνεύρισε την τουρκική πλευρά. Υπενθυμίζεται πως ήταν η ελληνοκυπριακή πλευρά εκείνη που ήθελε μια ανοιχτή πολυμερή διάσκεψη με την ισότιμη συμμετοχή πολλών πλευρών, καθώς κάτι τέτοιο θα ενίσχυε την επιχειρηματολογία ότι ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος δεν μπορεί να έχει εγγυήτριες δυνάμεις. Έτσι, ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου παίρνοντας τον λόγο εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση στον κ. Γιούνκερ. Διπλωματικές πηγές μιλώντας στην “Αυγή” σημείωναν ότι η επίθεση αιφνιδίασε όλους τους παριστάμενους. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο κ. Τσοβούσογλου ανέφερε απευθυνόμενος στον κ. Γιούνκερ: «Εσείς δεν έπρεπε να είστε εδώ». Επιπλέον, ο κ. Τσαβούσογλου έκανε αναφορές στο προσφυγικό και στην χρηματοδότηση της Ε.Ε. προς την Τουρκία λέγοντας στο ίδιο έντονο ύφος ότι δεν έχουν τηρηθεί οι υποσχέσεις. Ο πρόεδρος της Ε.Ε., πάντως, δεν σήκωσε το γάντι. Όταν ολοκλήρωσε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, πήρε τον λόγο για μερικά δευτερόλεπτα και ψύχραιμα εξέφρασε την απορία του για την επίθεση.
Τα μέτωπα της διάσκεψης
Αποτιμώντας διπλωματικές πηγές τη διάσκεψη στη Γενεύη, ανέφεραν ότι διαμορφώθηκαν κυρίως δύο μέτωπα, βάσει της υποστήριξης των θέσεων για τα βασικά ζητήματα αλλά και για το εύρος των χρονοδιαγραμμάτων. Από τη μια πλευρά βρέθηκαν η Αθήνα, η Λευκωσία και οι Βρυξέλλες με τη σαφή ενθάρρυνση του γ.γ. του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτιέρες και από την άλλη πλευρά η Άγκυρα, το Λονδίνο και ο ειδικός σύμβουλος του γ.γ. του ΟΗΕ, ο οποίος είχε τοποθετηθεί στη θέση αυτή επί Μπαν Κι Μουν, Έσπεν Μπαρθ Άιντα. Τα δύο αυτά μέτωπα αναμένεται να παραμείνουν πιστά στο πλαίσιο που διαμορφώθηκε στη Γενεύη και στη συνέχεια. Για παράδειγμα, στις συζητήσεις στις 18 Ιανουαρίου οι ισορροπίες που θα διαμορφωθούν στο επίπεδο των τεχνοκρατών, όπου υπάρχει μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων, θα δοθεί το στίγμα πολύ πιο συγκεκριμένα. Πάντως, η γραμμή Λονδίνου – Άγκυρας, όπως διαμορφώθηκε την προηγούμενη εβδομάδα στη Γενεύη, εκτιμάται πως θα εμφανιστεί και σε άλλα μέτωπα, όπως για παράδειγμα στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.
Αλλαγή διαδικασίας
Μια δευτερεύουσα, αλλά όχι λιγότερο σημαντική αλλαγή επήλθε κατά τη διάσκεψη και αυτή αφορά τη διαδικασία των διαβουλεύσεων. Ο Νίκος Αναστασιάδης στην συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε σημείωσε ότι η διεθνής διάσκεψη και οι δικοινοτικές συνομιλίες θα εξελιχθούν παράλληλα από εδώ και πέρα. «Και τα δύο θα προσδώσουν δυναμική» είπε. Μέχρι τη διάσκεψη είχε επικρατήσει η άποψη πως θα πρέπει πρώτα να κλείσουν τα ζητήματα με εσωτερική πτυχή και μετά να ανοίξουν εκείνα στα οποία εμπλέκονται οι εγγυήτριες δυνάμεις. Προφανώς, στη νέα διαδικασία οδήγησαν τα όχι και τόσο ενθαρρυντικά αποτελέσματα των δικοινοτικών συνομιλιών, αφού τα περισσότερα από τα βασικά σημεία των λεγόμενων εσωτερικών θεμάτων παραμένουν εκκρεμή. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι τα εμπλεκόμενα μέρη αποφάσισαν τα επόμενα βήματα με συγκεκριμένο τρόπο αναφορικά με την ασφάλεια και τις εγγυήσεις, ενώ μετά την ανταλλαγή των χαρτών υπάρχει η εικόνα του προσωρινού «παγώματος» των δικοινοτικών διαβουλεύσεων.
