ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Σε ημερομηνία - σταθμό για την εξέλιξη της Ελληνικής Δημοκρατίας αναδεικνύεται η 24η Ιουλίου του τρέχοντος έτους, ημέρα αποκατάστασης του πολιτεύματός μας. Με τον πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα να καταθέτει προτάσεις για όλα τα ευαίσθητα θέματα που έχουν αναφορά στο Σύνταγμα της χώρας. Προτάσεις που θα απευθύνονται στην κοινωνία κατά κύριο λόγο, αλλά και στα πολιτικά κόμματα.
Οι τέσσερις άξονες
Η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ και του Αλ. Τσίπρα θα περιλαμβάνει, κατά πληροφορίες, τέσσερις άξονες. Θα πρόκειται, έτσι, για ένα Σύνταγμα που θα αντιτίθεται, ως γενική φιλοσοφία, στον νεοφιλελευθερισμό, θα συμβάλλει στην εμβάθυνση των θεσμών της άμεσης Δημοκρατίας, θα καθιερώνει θεσμούς ελέγχου της εξουσίας - λογοδοσίας (για παράδειγμα εκλεγμένων πολιτειακών παραγόντων), θα ενισχύει, τέλος, τις ατομικές ελευθερίες και τα κοινωνικά δικαιώματα.
Θα είναι, με δυο λόγια, ένα «Σύνταγμα των πολιτών και όχι των πολιτικών». Και μέσω της Συνταγματικής Αναθεώρησης θα επιδιώκεται μια βαθιά δημοκρατική τομή, που θα συνιστά το τέλος του παλιού πολιτικού συστήματος έτσι όπως το γνώρισαν και κυρίως υπέστησαν γενιές Ελλήνων.
Και για να μπούμε στην ουσία των προτάσεων του ΣΥΡΙΖΑ, τι θα προβλέπει, φερ' ειπείν, για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας; Θα ανάβει «πράσινο φως» στην εκλογή του απευθείας από τον λαό; Ποιος θα είναι ο ρόλος του; Σύμφωνα με πληροφορίες, υπάρχουν εισηγήσεις για ενίσχυση των προεδρικών αρμοδιοτήτων, γεγονός που συνδέεται συνήθως και με αλλαγή στον τρόπο εκλογής του. Προτού σπεύσουν κάποιοι να διατυπώσουν ενστάσεις, θα πρέπει να είναι σαφές ότι το πολίτευμα είναι Προεδρευομένη Δημοκρατία - κι αυτό δεν αλλάζει.
Τα «μυστικά» του εκλογικού νόμου
Το παραπάνω θέμα είναι σε άμεση σύνδεση με τον εκλογικό νόμο, θέμα που έχει τη δική του αυτονομία πάντως. Συνταγματολόγοι έχουν άλλωστε την άποψη ότι ένας ισχυρός Πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι το αναγκαίο αντίβαρο στην απλή αναλογική. Θα ήταν λογικό, σε κάθε περίπτωση εξάλλου, η συνταγματική πρόταση που θα φέρει ο ΣΥΡΙΖΑ να κάνει αναφορά σε σύστημα απλής αναλογικής -ικανοποιώντας έτσι ένα πάγιο αίτημα των αριστερών και ευρύτερα δημοκρατικών πολιτών- χωρίς να υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες.
Παρενθετικά, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - Ανεξαρτήτων Ελλήνων θα επιδιώξει να ψηφιστεί ο εκλογικός νόμος το συντομότερο δυνατόν. Ευκταίο επίσης είναι να ψηφιστεί από τα 2/3 των βουλευτών, επιτρέποντας έτσι την εφαρμογή του νέου εκλογικού νόμου από την επόμενη εκλογική αναμέτρηση.
Τρία σενάρια με συγκλινόμενα στοιχεία συζητήθηκαν μάλιστα στην Πολιτική Γραμματεία του κυβερνώντος κόμματος, μετά από εισήγηση του υπουργού Εσωτερικών Παναγιώτη Κουρουμπλή. Απλή αναλογική στις δύο πρώτες κατανομές, αλλά διατήρηση bonus περίπου 30 εδρών στην τρίτη κατανομή είναι ένα πιθανό σενάριο.
Bonus το οποίο θα καρπώνεται το πρώτο κόμμα ή, σημειωτέον, συνασπισμός κομμάτων, αλλά υπό δύο όρους: Εκλογικό ποσοστό άνω του 40% και διαφορά τουλάχιστον δύο ποσοστιαίων μονάδων από το δεύτερο κόμμα (ή τον συνασπισμό κομμάτων). Στην περίπτωση της μη ικανοποίησης των όρων αυτών, τότε οι σχεδόν 30 έδρες θα κατανέμονται αναλογικά.
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι τα μικρότερα κόμματα - «μνηστήρες» θα πρέπει εκ των προτέρων να δηλώνουν δεσμευτικά ότι θα συνεργαστούν με το «χ» ή «ψ» «μεγάλο» κόμμα, κάτι δηλαδή που θα ξέρει ο ψηφοφόρος πριν πάει στην κάλπη. Σε όλα τα σενάρια, τέλος, διατηρείται το κατώφλι του 3% για την είσοδο στη Βουλή.
Για να επιστρέψουμε στα του Συντάγματος, όσοι επεξεργάζονται την πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ κάνουν λόγο για ένα πραγματικά νέο Σύνταγμα, που δεν θα αποφύγει κανένα φλέγον θέμα, για παράδειγμα ούτε καν αυτό των σχέσεων πολιτείας και Εκκλησίας. Αντιθέτως, βέβαιο είναι ότι θα απουσιάζουν νεοφιλελεύθερης έμπνευσης μέτρα, όπως η συνταγματική κατοχύρωση του «φρένου» χρέους.
Η διαδικασία
Μια άτυπη ομάδα συνταγματολόγων, άλλων νομικών και πολιτικών επιστημόνων επεξεργάζεται ήδη την πρόταση που θα κατατεθεί υπ' όψιν του πρωθυπουργού και προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ. Κεντρικό ρόλο σε αυτήν παίζει ο υπουργός Εργασίας Γιώργος Κατρούγκαλος, ενώ συμμετέχει ένας ακόμη υπουργός με μεγάλη εμπειρία στο θέματα πολιτικού συστήματος, ο αναπληρωτής υπουργός Διοικητικής Ανασυγκρότησης Χριστόφορος Βερναρδάκης.
Ο διάλογος που θα ακολουθήσει την 24η Ιουλίου θα είναι σε βάθος και εκτιμάται ότι θα διαρκέσει όλο σχεδόν το 2017. Το πρώτο ραντεβού του Αλ. Τσίπρα αναμένεται να είναι με τον Πρ. Παυλόπουλο - και είναι πραγματικά ευτύχημα για το πολιτικό σύστημα ότι ο νυν Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει «δουλέψει» πάνω στη συνταγματική αναθεώρηση.
Η πρόταση θα έχει καμβά μια παλιότερη επεξεργασία (2013) εκ μέρους του τότε ΣΥΡΙΖΑ - Ενωτικού Κοινωνικού Μετώπου. Έντεκα προτάσεις είχε εξαγγείλει στις 28 Ιουνίου 2013, από τα Χανιά, ο πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ, στην πραγματικότητα έντεκα σημεία εναλλακτικής διακυβέρνησης. Δεν θα αξιοποιηθούν όλα προφανώς, δεδομένου ότι κάποια δεν άπτονται των συνταγματικών ζητημάτων, ενώ ορισμένα έχουν ξεπεραστεί από τα γεγονότα που μεσολάβησαν.
Η πρώτη αντίδραση στην πρόταση Αλιβιζάτου
Ας σημειωθεί ότι ο ΣΥΡΙΖΑ επιθυμεί να καταθέσουν και άλλοι, όσο το δυνατόν περισσότεροι, τις δικές τους προτάσεις για το νέο Σύνταγμα. Το γεγονός ότι η πρώτη πρόταση που ήδη κατατέθηκε (Νίκου Αλιβιζάτου, Στέφανου Μάνου κ.ά.) δεν προέρχεται καν από πολιτικό κόμμα είναι εξαιρετικά θετικό, παρατηρούσαν στελέχη του κυβερνώντος κόμματος.
Τούτο δεν σημαίνει ότι αντιμετωπίζουν θετικά και την ουσία της εν λόγω πρότασης (που τιτλοφορείται ως «Ένα καινοτόμο Σύνταγμα για την Ελλάδα»). Το γεγονός ότι την αναγορεύουν σε «Βίβλο του νεοφιλελευθερισμού» (λόγω της προτεινόμενης κατάργησης κάθε συνταγματικής μνείας για κοινωνικά δικαιώματα, εθνικοποίηση κ.ο.κ.) αρκεί πιθανώς προκειμένου να αντιληφθεί κανείς πώς κρίνουν στον ΣΥΡΙΖΑ την εν λόγω πρόταση.
Από την άλλη, ωστόσο, βλέπουν κάποιες ιδέες με ενδιαφέρον, όπως ότι προτείνεται η κυβέρνηση να έχει, αντί την εμπιστοσύνη της απόλυτης πλειοψηφίας του συνολικού αριθμού των βουλευτών (151), όπως ισχύει σήμερα, «την πλειοψηφία των παρόντων βουλευτών, οι οποίοι δεν μπορεί να είναι κατώτερη από τα 2/5 του όλου αριθμού βουλευτών» (120 με άλλα λόγια).
Άλλη μία ενδιαφέρουσα ιδέα είναι αυτή της σύστασης του θεσμού της «εποικοδομητικής» ψήφου δυσπιστίας. Επί λέξει, ο Ν. Αλιβιζάτος κ.ά. προτείνουν να μπορεί η Βουλή με απόφαση που λαμβάνει με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών να αποσύρει την εμπιστοσύνη της από την κυβέρνηση, αρκεί όμως -και αυτό είναι το νέο στοιχείο- «να προτείνει νέο πρωθυπουργό».
