ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Ήταν, χωρίς αμφιβολία, το θέμα της εβδομάδας που πέρασε. Το άρθρο 178 για τις off shore και η συμπληρωματική τροπολογία που ακολούθησε. Το πρωτοσέλιδο της "Α" με το "οφσάιντ στις off shore", η άμεση αυστηροποίηση της τροπολογίας από την κυβέρνηση, και η σφοδρή πολιτική κόντρα που κορυφώθηκε με την αποχώρηση της Νέας Δημοκρατίας από το Κοινοβούλιο, την ώρα που τα υπόλοιπα κόμματα την ενέκριναν. Μια αποχώρηση- πολιτικό... αυτογκόλ, που προκάλεσε μεγάλη αμφισβήτηση, εκ των έσω. Κυρίως όμως άφησε μια «σκιά»: Αν ο Κυριάκος Μητσοτάκης θέλει και μπορεί να αντιπαρατεθεί με τον πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα στα θέματα διαφάνειας και αντιμετώπισης της, μικρής και μεγάλης, διαφθοράς.
Ανεξαρτήτως όμως όλων των παραπάνω, το θέμα της εβδομάδας ήγειρε μεγάλα νομικά -και γι' αυτό δυσνόητα σε ορισμένους- ερωτήματα, όπως: Τι καθεστώς ίσχυε πριν, για τους πολιτικούς με off shore; Ποια η αναγκαιότητα της σημερινής κυβέρνησης να νομοθετήσει; Σε ποιο καθεστώς μπορούν να ελπίζουν εμπλεκόμενα πρόσωπα αφ' ης στιγμής δημοσιεύτηκε το άρθρο 178 για μία ημέρα στο ΦΕΚ, χωρίς την προσθήκη της επομένης; Μπορεί να σταθεί στο μέλλον η μόλις ψηφισμένη διάταξη;
Ερωτήματα στα οποία θα επιχειρήσουμε να δώσουμε απαντήσεις, με τη συνδρομή της νομικού και μέλους της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ Δανάης Κολτσίδα.
1. Τι ίσχυε πριν τη νομοθετική παρέμβαση της κυβέρνησης; Ο Νόμος 3213/2003 ρύθμιζε τα της υποβολής και ελέγχου των δηλώσεων πόθεν έσχες που υποβάλλονταν από πολιτικά πρόσωπα και άλλους δημόσιους λειτουργούς. Σκοπός τού τότε νομοθέτη ήταν να γνωρίζουν οι αρμόδιες ελεγκτικές αρχές τι κατείχαν τα εν λόγω πρόσωπα, από ποια πηγή και μέσω ποιας διαδρομής. Είναι προφανές ότι ο νόμος δεν έμπαινε και δεν μπορούσε να μπει σε θέματα πολιτικής δεοντολογίας και ηθικής.
2. Τι άλλαξε με τον Νόμο Καστανίδη; Επτά χρόνια μετά (το 2010) το άρθρο 8 του εν λόγω νόμου τροποποιείται με τον Νόμο Καστανίδη (Ν. 3849/2010) ο οποίος θέσπιζε απαγόρευση συμμετοχής είτε των ιδίων είτε μέσω παρένθετων προσώπων στο κεφάλαιο ή ατη διοίκηση εξωχώριων εταιρειών. Η παραβίαση του νόμου χαρακτηρίζεται πλημμεληματικού χαρακτήρα. Το οξύμωρο ήταν, όμως, ότι ενώ προβλέπονταν διάφορες απαγορεύσεις για τις off shore, εν τούτοις κανείς δεν είχε προβλέψει και να προσδιορίσει την έννοια της off shore. «Η νομική αυτή απροσδιοριστία είχε ως αποτέλεσμα η απαγόρευση συμμετοχής σε off shore εταιρεία να παραμένει πρακτικά ανεφάρμοστη ή, έστω, δυσεφάρμοστη» εξηγεί η Δ. Κολτσίδα. Αυτός ήταν και ο πρώτος λόγος νομοθέτησης από τη σημερινή κυβέρνηση.
3. Υπήρχε... πίεση από το εξωτερικό για νομοθέτηση; Δεν είναι κρυφό ότι η Ομάδα Κρατών για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς, που λειτουργεί στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης (Greco), ζητούσε μια περισσότερο αποτελεσματική σε νομοθετικό αλλά και πρακτικό επίπεδο, αντιμετώπισης, της πολιτικής διαφθοράς. Το αίτημα αυτό, σε συνδυασμό με το νομικό κενό ώθησαν την κυβέρνηση να νομοθετήσει στην κατεύθυνση της... αποσαφήνισης.
4. Τι πέτυχε το άρθρο 178; Εξειδικεύτηκε η αόριστη έννοια της off shore ως εταιρείας που έχει την έδρα της σε μη συνεργάσιμο φορολογικά κράτος (ο κατάλογος επικαιροποιείται διαρκώς από το υπουργείο Οικονομικών). Με τον τρόπο αυτό, «επιτυγχάνεται ο σκοπός του πόθεν έσχες, εντοπίζεται δηλαδή το πολιτικό χρήμα και οι διαδρομές του, ανεξάρτητα από το ηθικό ζήτημα του αν πρέπει να αποφεύγουν τη φορολόγησή τους στην Ελλάδα τα πολιτικά πρόσωπα» σχολιάζει η συνομιλήτριά μας.
5. Τι ήρθε να πετύχει η τροπολογία; Στο ερώτημα αυτό, η Δ. Κολτσίδα απαντά ως εξής: «Ανταποκρινόμενη στο κοινωνικό αίσθημα, το οποίο ανέδειξαν άλλωστε και οι ίδιες οι δυνάμεις του ΣΥΡΙΖΑ, η κυβέρνηση κινήθηκε ταχύτατα προκειμένου να τροποποιήσει εκ νέου την κρίσιμη διάταξη μέσω τροπολογίας». Η ουσία της νέας διάταξης γνωστή. Εισάγεται απόλυτη απαγόρευση για τις off shore. Στο σημείο αυτό χρήσιμο είναι να επισημανθεί η διαφοροποίηση που επιβάλλει η διάταξη μεταξύ πολιτικών και μη πολιτικών προσώπων. Στη δεύτερη κατηγορία απαγορεύεται η επιχειρηματική δραστηριότητα σε χώρες με χαμηλό φορολογικό συντελεστή και χώρες που είναι στη μαύρη λίστα του ΟΟΣΑ. Στην πρώτη κατηγορία όμως, αυτή των πολιτικών, ο νομοθέτης γίνεται απόλυτος και απαγορεύει την επιχειρηματική δραστηριότητα οπουδήποτε στο εξωτερικό.
6. Η ισχύς του άρθρου 178 για μία ημέρα, χωρίς την αυστηρότερη τροπολογία, ανοίγει παράθυρο για την αρχή της αναδρομικής ισχύος του ηπιότερου για τον κατηγορούμενο νόμο; Και, άρα, μπορεί να οδηγήσει σε απαλλαγή κάποιων υποδίκων για συμμετοχή σε off shore εταιρεία; Επειδή τα ερωτήματα αυτά υπερπροβλήθηκαν, είναι ανάγκη να διευκρινιστεί ότι μιλάμε για υποτιθέμενους υπόδικους. Αλλά, ακόμη κι αν έχει ασκηθεί δίωξη με βάση το νόμο του 2003, αυτή θα αφορά το πλημμέλημα της συμμετοχής σε off shore εταιρεία και όχι άλλα, βαρύτερα αδικήματα, όπως είναι η μη υποβολή δήλωσης ή η υποβολή ανακριβούς δήλωσης πόθεν έσχες, ή, ακόμη χειρότερα, το κακούργημα του ξεπλύματος εσόδων από παράνομη δραστηριότητα. Η δίωξη και η τιμωρία των βαρύτερων αυτών αδικημάτων δεν σχετίζονται με την επίμαχη διάταξη. Για να συντρέξει εξάλλου λόγος απαλλαγής των υποτιθέμενων, επαναλαμβάνουμε, αυτών υπόδικων, αυτοί θα έπρεπε να συμμετείχαν σε off shore εταιρεία με έδρα σε συνεργαζόμενο με την Ελλάδα κράτος (στον φορολογικό τομέα πάντοτε). Περίπτωση που δεν είναι και συνηθισμένη δηλαδή...
7. Και με τους άμεσους συγγενείς πολιτικών, οι οποίοι δραστηριοποιούνται στο εξωτερικό, τι γίνεται; Το επίμαχο άρθρο είναι σαφές: Κάνει λόγο για παρένθετα πρόσωπα. Αν, συνεπώς, αποδείξει κάποιος ότι η δραστηριότητα είναι δική του, και όχι άλλου προσώπου, δεν υπάρχει πρόβλημα.
8. Και τώρα τι; Μέσα ενημέρωσης που εμφανώς μεροληπτούν εις βάρος της κυβέρνησης μας «ενημερώνουν» ότι «έγκριτοι νομικοί κύκλοι», τους οποίους αποφεύγουν να κατονομάσουν όμως, «προϊδεάζουν ήδη για προσφυγές στα ελληνικά και στο ευρωπαϊκό δικαστήριο». Ο νόμος ισχύει όμως, έως ότου καταπέσει (αν υπάρξει τέτοια απόφαση) και καλύτερα είναι όσοι κρύβονται πίσω από τους τους νομικούς αυτούς... κύκλους να συμβιβαστούν με το νέο καθεστώς. Θα μπορούσε, πράγματι, κάποιος να κάνει λόγο για περιορισμούς στην επιχειρηματική ελευθερία, πλην όμως οι περιορισμοί αυτοί είναι απολύτως στοχευμένοι και αφορούν τα πολιτικά πρόσωπα αιχμής και μόνο. Επιπροσθέτως, κάθε βουλευτής έχει το βάρος της απόδειξης της δήλωσής του ενώπιον της κοινοβουλευτικής επιτροπής περί πόθεν έσχες.
