Του Πάνου Τριγάζη*
Ο ΣΥΡΙΖΑ ως κόμμα και ως κίνημα καλείται να αντλήσει διδάγματα από την πρώτη περίοδο -κρίσιμη και ίσως καθοριστική για το ίδιο το μέλλον του- της κυβερνητικής του θητείας. Οι δυσκολίες που επρόκειτο να συναντήσει η κυβέρνηση δεν είχαν εγκαίρως επισημανθεί, ούτε είχε προετοιμαστεί γι' αυτές ο λαός του ΣΥΡΙΖΑ, δηλαδή τα μέλη του και η εκλογική του βάση, η οποία διευρύνθηκε απότομα μέσα στις συνθήκες της κρίσης. Η αξιόλογη προγραμματική δουλειά, που έγινε μετά το 2009, στηρίχθηκε κατά κανόνα σε επεξεργασίες παρελθόντων ετών, στο κεκτημένο των θέσεων της Αριστεράς ως αντιπολίτευσης.
Ορίσαμε τον ΣΥΡΙΖΑ ως την Αριστερά του 21ου αιώνα, χωρίς αυτό να συνοδεύεται από τις αναγκαίες θεωρητικές επεξεργασίες. Υιοθετήσαμε ως έμβλημα του ΣΥΡΙΖΑ τη σύνθεση τριών σημαιών -της κόκκινης του εργατικού κινήματος, της πράσινης του οικολογικού και της μοβ του φεμινιστικού και άλλων σύγχρονων κινημάτων-, αλλά πολλοί εντός του κόμματος συνέχιζαν να πρεσβεύουν και να προωθούν τις ιδέες της Αριστεράς του 20ου αιώνα. Χαρακτηριστική η έκφραση κορυφαίου στελέχους περί «μπολσεβικοποίησης της Αριστεράς», μακριά από τις πραγματικότητες της εποχής μας, τόσο από την άποψη της διαστρωμάτωσης των κοινωνιών, όσο και των δημοκρατικών και επιστημονικών κατακτήσεων.
Με μεγάλη ευκολία εισήχθησαν στο λεξιλόγιό μας αναφορές στον «σοσιαλισμό του 21ου αιώνα», χωρίς η ευρωπαϊκή Αριστερά να διαφοροποιείται επαρκώς από παρόμοιες αναφορές του Ούγκο Τσάβες. Επικράτησε η άποψη ότι το μέλλον του σοσιαλισμού μπορεί να βρίσκεται κάπου εκτός Ευρώπης. Επόμενο ήταν, λοιπόν, στη συνείδηση του κόμματος, κατ' επέκταση και του λαού, να υποβαθμιστούν οι κατακτήσεις του ευρωπαϊκού πολιτισμού, που υπήρξαν αποτέλεσμα των αγώνων των εργαζομένων και μεγάλων επαναστάσεων. Λογική απόληξη παρόμοιων προσεγγίσεων και πρακτικών ήταν η ενίσχυση του αντιευρωπαϊσμού στο κόμμα και στην κοινωνία, οι αναφορές εκ μέρους στελεχών μας στη Γερμανία με συνθήματα του τύπου «Όχι στο Δ' Ράϊχ», χωρίς σεβασμό στον ρόλο και στις απόψεις της γερμανικής Αριστεράς, η εισαγωγή της αταξικής ορολογίας του «μερκελισμού». Πολύ καθυστερημένα ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ διατύπωσε τη θέση ότι για τα προβλήματα της Ελλάδας και του ελληνικού λαού δεν ευθύνονται κυρίως οι ξένοι, αλλά το άθλιο και διεφθαρμένο εγχώριο κατεστημένο.
Στη μάχη των ιδεών, όλα τα τελευταία χρόνια, δεν τα πήγαμε πολύ καλά, με ευθύνη της ηγεσίας. Απουσίασε πλήρως η ιδεολογική δουλειά εκ μέρους των κεντρικών και περιφερειακών κομματικών οργάνων.
Με πνεύμα και διάθεση ουσιαστικής αυτοκριτικής, καλούμαστε να προχωρήσουμε προς τις εκλογές. Το ζητούμενο είναι να προκύψει στη νέα περίοδο ένα νέο πολιτικό σχέδιο.
Μετά τη συμφωνία των Βρυξελλών, στις 12 Ιουλίου 2015, βρίσκονται υπό σκληρή δοκιμασία οι προγραμματικές και κυβερνητικές δεσμεύσεις του ΣΥΡΙΖΑ κατά μεγάλο μέρος τους.
Δεν πρέπει να συμβιβαστούμε με τη σκληρή πραγματικότητα, ούτε πολύ περισσότερο να παραδοθούμε, παραδίνοντας τη διακυβέρνηση του τόπου στους εκλεκτούς της εγχώριας ολιγαρχίας. Να αναζητήσουμε τρόπους και δρόμους υπέρβασης των δυσκολιών με την πεποίθηση ότι μπορούμε να τις υπερβούμε. Όπως θα 'λεγε ο Μαρξ, να μην αρκεστούμε στην εξήγηση της πραγματικότητας -εθνικής και ευρωπαϊκής-, αλλά να αγωνιστούμε και να την αλλάξουμε, πορευόμενοι με «λογισμό και μ' όνειρο».
Στη νέα φάση με τεκμηριωμένες απαντήσεις
Στην κατεύθυνση αυτή ζητούνται, κατά τη γνώμη μου, τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ερωτήματα:
* Μπορεί μια μεγάλη αλλαγή στην Ευρώπη να ξεκινήσει από μια χώρα και μάλιστα μικρή, όπως η Ελλάδα; Μήπως πρέπει να τεθεί στόχος του σοσιαλισμού στο επίπεδο της Ευρώπης;
* Η σημερινή ενωμένη Ευρώπη μπορεί να επανιδρυθεί; Και μήπως η επανίδρυσή της απαιτεί -εκτός των άλλων- και έναν πανευρωπαϊκό ορίζοντα ενοποίησης ή τουλάχιστον μια νέα δομή πανευρωπαϊκής συνεργασίας με τη συμμετοχή και της Ρωσίας;
* Στον σημερινό κόσμο των μεγάλων ανισοτήτων και των νέων οξύτατων ανταγωνισμών, πώς μπορεί να αναβαθμιστεί ο ρόλος μιας μικρής χώρας και γενικότερα των μικρότερων χωρών; Μήπως μέσω σχεδίων συνανάπτυξης και δομών συνεργασίας με τις γειτονικές χώρες; Και τι συνεπάγεται αυτό για την πολιτική της Ελλάδας στα Βαλκάνια και στη Μεσόγειο;
* Στην Ελλάδα, σήμερα και αύριο, ποιες είναι οι πιθανότητες εφαρμογής ενός προγράμματος διακυβέρνησης στη βάση των κοινωνικών αναγκών και της Δημοκρατίας;
* Στον 21ο αιώνα, τι σημαίνει εθνική στρατηγική και ποιο είναι το περιεχόμενό της; Ποια είναι τα όρια ενός σύγχρονου εθνικού προγράμματος παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας μας;
* Ποιες είναι σήμερα οι παραγωγικές δυνατότητες της Ελλάδας, παρά τις καταστροφικές συνέπειες των μνημονιακών πολιτικών; Και ποια η θέση της κοινωνικής οικονομίας για μια πορεία ανάκαμψης και ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας; Ποια των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας; Ποιος ο ρόλος της λαϊκής πρωτοβουλίας;
* Δεδομένου ότι ο αγώνας για την ειρήνη είναι στο DNA της Αριστεράς αλλά και στον πυρήνα δράσης όλων των κοινωνικών κινημάτων, τι μπορεί να σημαίνει για την ελληνική οικονομία και κοινωνία ένα κυβερνητικό πρόγραμμα ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ;
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι συντονιστής του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων και Θεμάτων Ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ
