Η πολιτική επιλογή του ΣΥΡΙΖΑ για τη διενέργεια δημοψηφίσματος κατά το άρθρο 44 παρ. 2 εδ. 2 του Συντάγματος, επί του ψηφισμένου νομοσχεδίου της λεγόμενης "μικρής ΔΕΗ", πέτυχε. Όλη η αντιπολίτευση το υιοθέτησε. Υποβλήθηκαν στο προεδρείο της Βουλής επτά σχετικές προτάσεις που υπογράφονται συνολικά από 139 βουλευτές για να γίνει δημοψήφισμα επί του ψηφισμένου την Τετάρτη νομοσχεδίου, πριν αυτό δημοσιευθεί στο ΦΕΚ και γίνει νόμος.
Το Σύνταγμα ορίζει: «Δημοψήφισμα ... προκηρύσσεται και για ψηφισμένα νομοσχέδια, εφόσον αυτό αποφασιστεί από τα τρία πέμπτα του συνόλου των βουλευτών ύστερα από πρόταση των δύο πέμπτων του συνόλου».
Ο Κανονισμός της Βουλής άρθρο 116 παρ. 2 αναφέρει: «Η πρόταση πρέπει να αναφέρει το συγκεκριμένο νομοσχέδιο για το οποίο ζητείται η διεξαγωγή δημοψηφίσματος» και στην παρ. 6.
«H απόφαση της Βουλής που δέχεται την πρόταση βουλευτών για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος πρέπει να περιέχει με σαφήνεια το ερώτημα ή τα ερωτήματα που θα τεθούν στον λαό».
Κάθε πρόταση, ανεξάρτητα από τα επιχειρήματά της, το εύρος ή τη στενότητά της, είναι νομικά υποστατή κατά το Σύνταγμα μόνο για το συγκεκριμένο νομοσχέδιο που ψηφίστηκε με τον τίτλο: «Δημιουργία νέας καθετοποιημένης εταιρείας ηλεκτρικής ενέργειας». Οποιεσδήποτε άλλες προτάσεις αν περιέχει έχουν μόνο πολιτικό και όχι νομικό χαρακτήρα.
Είναι σαφές ότι οι υποβληθείσες προτάσεις, ανεξάρτητα από το σκεπτικό που η καθεμία έχει ή τους πολιτικούς λόγους που αναφέρει ή εξυπηρετεί συνταγματικά, συνιστούν μία πρόταση, σαφώς περιλαμβανομένης και αυτής του ΚΚΕ, η οποία, κατά το μέρος που ζητεί να τεθούν στο δημοψήφισμα και υφιστάμενοι από καιρό νόμοι του κράτους, είναι απλή πολιτική δήλωση. Τέτοιο ερώτημα δεν προβλέπεται στο Σύνταγμα. Το προβλεπόμενο είναι γνήσιο και δεσμευτικό νομοθετικό δημοψήφισμα, ο λαός νομοθετεί με αυτό και ή αποδέχεται το νομοσχέδιο οπότε ο ΠτΔ υποχρεούται να το εκδώσει σε έναν μήνα ή το απορρίπτει και ο ΠτΔ υποχρεούται να μην το εκδώσει. Δεν προβλέπεται δημοψήφισμα για νόμους που ισχύουν, διότι το ερώτημα θα έπρεπε να αφορά την κατάργησή τους και όχι τη θέση τους σε ισχύ. Η κατάργηση, όμως, γίνεται με νέο νόμο και όχι με δημοψήφισμα.
Περαιτέρω οι προτάσεις πρέπει να αναφέρουν το συγκεκριμένο νομοσχέδιο και δεν χρειάζεται να περιέχουν και συγκεκριμένα ερωτήματα. Εννοείται ότι, εφόσον ζητείται η διεξαγωγή δημοψηφίσματος, το ερώτημα θα είναι "ναι" ή "όχι" στο νομοσχέδιο στο σύνολό του. Κατά συνέπεια, οι περισσότερες της μίας προτάσεις είναι υποχρεωτικά ομοειδείς.
Μη ομοειδής θα ήταν πρόταση που θα περιόριζε το ερώτημα μόνο σε ορισμένη ή ορισμένες διατάξεις τού νομοσχεδίου και τέτοια δεν υποβλήθηκε.
Πάντως, κατά το Σύνταγμα και τον Κανονισμό η απόφαση των 3/5 της Βουλής είναι εκείνη που θα διατυπώσει το συγκεκριμένο ερώτημα ή τα ερωτήματα, εφόσον, βέβαια, αυτά αφορούν το ψηφισμένο νομοσχέδιο όχι άλλο ζήτημα. Από αυτό είναι επίσης σαφές ότι οι αποκλίνουσες προτάσεις προφανώς και αθροίζονται για τον συνυπολογισμό τους όσον αφορά τη συγκέντρωση των 120 βουλευτών, αφού η απόφαση των 3/5 είναι αυτή που θα καθορίζει με σαφήνεια το ερώτημα, ανεξάρτητα από το οποιοδήποτε πολιτικό ή άλλο σκεπτικό.
Το διατακτικό της απόφασης της Ολομέλειας είναι κατά το Σύνταγμα αμιγώς νομικό, περιορίζεται στο ερώτημα, δεν έχει πολιτικό σκεπτικό, παρά μόνο την αναγνώριση ότι πρόκειται για «σοβαρό κοινωνικό ζήτημα». Αυτό και μόνο ζητεί το Σύνταγμα να αναγνωρίσουν πολιτικά και οι βουλευτές της κυβέρνησης: ότι το ρυθμιζόμενο αντικείμενο είναι σοβαρό κοινωνικό ζήτημα.
Διαφορετικά θα ήταν ως το Σύνταγμα να αξιώνει από την κυβερνητική πλειοψηφία ή μέρος αυτής να αποδεχθεί το πολιτικό σκεπτικό της αντιπολίτευσης, και μάλιστα για νομοσχέδιο που ήδη ψήφισε, για να μπορεί να γίνει το δημοψήφισμα. Μία τέτοια ερμηνεία, όμως, καθιστά ανενεργή τη συνταγματική διάταξη.
Η θέση της κυβερνητικής πλειοψηφίας ότι δεν είναι ομοειδείς οι προτάσεις δεν έχει κανένα νομικό έρεισμα είναι αμιγώς πολιτική, γιατί φοβάται το δημοψήφισμα, δεν το θέλει και κυρίως φοβάται τους δικούς της βουλευτές που μπορεί να το υπερψηφίσουν και να γίνει.
Έτσι, αντί να συγκαλέσει έκτακτα την Ολομέλεια κατά το άρθρο 40 παρ. 1 του Συντάγματος, καταφεύγει με απόφαση της Διάσκεψης των προέδρων στο Α' Θερινό Τμήμα για να αποφασίσει αυτό εάν πρέπει να συγκληθεί η Ολομέλεια.
Το Τμήμα διακοπών των 100 βουλευτών δεν έχει αρμοδιότητα να αποφασίσει επί της κυβερνητικής ένστασης ότι οι 139 βουλευτές δεν είναι 120 γιατί έχουν υπογράψει 7 διαφορετικά κατά το πολιτικό σκεπτικό κείμενα και όχι ένα.
Μα αυτό ακριβώς θέλει το Σύνταγμα. Εάν η πρόταση για δημοψήφισμα λάβει 180 θετικές ψήφους οι βουλευτές της συμπολίτευσης που θα ψηφίσουν υπέρ της διεξαγωγής του δημοψηφίσματος δεν θα έχουν προφανώς το ίδιο σκεπτικό με τους αντιπολιτευόμενους και είναι παράλογη και αντίθετη με το Σύνταγμα η κυβερνητική θέση να έχουν το ίδιο πολιτικό σκεπτικό όλοι οι αντιπολιτευόμενοι, ώστε να υπογράφουν κάτω από ένα κείμενο.
Εάν η Ολομέλεια λειτουργούσαν αυτή θα αποφάσιζε για την κυβερνητική ένσταση και εάν θα γίνονταν ή όχι η ειδική συζήτηση για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος. Πάλι η Ολομέλεια είναι αρμόδια να αποφανθεί εάν θα κάνει δεκτή την κυβερνητική ένσταση ή εάν θα προσχωρήσει στη συζήτηση για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος επί της ουσίας.
Το Τμήμα Διακοπών δεν είναι αρμόδιο για την έκτακτη Σύγκληση της Ολομέλειας. Κατά το Σύνταγμα, αρμόδιος είναι ο ΠτΔ, αφού σύμφωνα με το άρθρο 40 «Ο ΠτΔ συγκαλεί τη Βουλή τακτικά... και εκτάκτως κάθε φορά που το κρίνει εύλογο». Το σχετικό όμως Προεδρικό Διάταγμα θέλει την προσυπογραφή του πρωθυπουργού. Μόνο ο πρωθυπουργός είναι αρμόδιος να εισηγηθεί στον ΠτΔ την έκτακτη σύγκληση της Ολομέλειας. Ο Αντ. Σαμαράς δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από το Α' Θερινό Τμήμα, το οποίο κατά το άρθρο 71 του Συντάγματος έχει αποκλειστικά και μόνο νομοθετική αρμοδιότητα την οποία άλλωστε άσκησε με την ψήφιση του νομοσχεδίου.
Σαφέστατα και είναι εύλογο να συγκληθεί η Ολομέλεια ακόμη και για να αποφασίσει (με σχετική πλειοψηφία) ότι δήθεν η κυβέρνηση έχει δίκιο και δεν συγκεντρώνονται 120 βουλευτές που να ζητούν τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος και να κλείσει εκεί τη συζήτηση. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο αφού στο παρελθόν δύο φορές κρίθηκε εύλογο να συγκληθεί έκτακτα η Ολομέλεια (το 1991 για να απευθυνθεί σε αυτήν ο τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ και το 1992 για να κυρωθεί η συνθήκη του Μάαστριχτ) πάντα με Προεδρικό Διάταγμα που φέρει την προσυπογραφή μόνο του πρωθυπουργού.
Η απόφαση και η πολιτική ευθύνη είναι προσωπική και είναι μόνο του πρωθυπουργού και κανενός άλλου, ο οποίος είναι συνταγματικά υποχρεωμένος να εισηγηθεί την έκτακτη σύγκληση της Ολομέλειας διότι η τακτική προβλέπεται για τις 6 Οκτωβρίου και θα έχει παρέλθει η προθεσμία του ενός μήνα που απαιτεί το άρθρο 42 για τη δημοσίευση του νομοσχεδίου στο ΦΕΚ και δεν θα μπορεί να γίνει η συζήτηση που είναι συνταγματικά υποχρεωτική.
