Κατά τη γερμανική κατοχή ο τρομερός πληθωρισμός στην Ελλάδα είχε οδηγήσει στη χρήση της χρυσής λίρας ως άμεσου συναλλακτικού νομίσματος. Η έλλειψη εμπιστοσύνης και στη μεταπολεμική δραχμή είχε ως αποτέλεσμα να επιβιώσει «εθιμικώ δικαίω» ως μονάδα αποτίμησης και μεταβιβάσεων, κυρίως ακινήτων, η λίρα. Η ισχυροποίηση των Ηνωμένων Πολιτειών και η συνακόλουθη ενδυνάμωση του δολαρίου άλλαξαν το τοπίο και το αμερικανικό νόμισμα κέρδισε την προτίμηση ιδιωτών αλλά και κρατών. Εκείνη την εποχή μία ουγγιά χρυσού είχε συναλλακτική αξία μερικών δεκάδων δολαρίων. Το 1970, λίγο πριν από την πρώτη πετρελαϊκή κρίση, η τιμή του χρυσού ήταν μόλις 35 δολάρια η ουγγιά.
Η τρελή πορεία του 2024-2025
Ο φετιχισμός του χρυσού και η ανάδειξή του σε κορυφαίο στοιχείο πλούτου είναι γνωστός από την αρχαιότητα. Καθ’ όλη τη διάρκεια των ιστορικών χρόνων ο χρυσός ήταν σημείο αναφοράς για τον πλούτο χωρών, ηγεμονιών ή αυτοκρατοριών. Για λόγους που δεν είναι του παρόντος ο φετιχισμός για το κίτρινο μέταλλο είναι διαχρονικός και έφθασε μέχρι τις μέρες μας. Στη σύγχρονη εποχή η αξία χρήσης του χρυσού, αν εξαιρέσει κανείς τα κοσμήματα, έχει επεκταθεί σε διάφορες τεχνολογικές εφαρμογές, των κινητών τηλεφώνων περιλαμβανομένων, αλλά και πολλών άλλων συσκευών υψηλής τεχνολογίας, περιλαμβανομένης της διαστημικής. Επίσης, η χρήση του έχει επεκταθεί και στην πολεμική βιομηχανία, κυρίως όμως χρησιμοποιείται για την αποθεματοποίηση πλούτου είτε με τη μορφή των νομισμάτων είτε των χρυσών ράβδων.
Από το 1970 που η τιμή του ήταν στα 35 δολάρια η ουγγιά μέχρι το 2000 που έφτασε στα 1.700 δολάρια, δηλαδή σχεδόν 50 φορές περισσότερο, αυτές που καθόρισαν τις διακυμάνσεις του ήταν οι γεωπολιτικές εξελίξεις. Διαχρονικά, όμως, η πορεία του ήταν ανοδική, παρά τα πρόσκαιρα ζιγκ ζαγκ. Βεβαίως, από το 1970 μέχρι το 2012 μεσολάβησαν δύο πετρελαϊκές κρίσεις, η πτώση του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού, ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία, η ήττα των Ηνωμένων Πολιτειών σε Βιετνάμ, Λάος, Καμπότζη, οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή αλλά και η παγκοσμιοποίηση.
Η ένταξη, βεβαίως, της Κίνας, της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και πλείστων άλλων χωρών στον διεθνή καταμερισμό εργασίας ισοδυναμούσε με την ανακάλυψη μιας νέας ηπείρου για τον παγκόσμιο καπιταλισμό, αλλά σήμαινε και νέες αβεβαιότητες, οι οποίες εντάθηκαν με την τεράστια ισχυροποίηση της Κίνας, την πρωτοκαθεδρία της στον τεχνολογικό τομέα πλέον, αλλά και στον έλεγχο πολλών πρώτων υλών αναγκαίων στην υπερσύγχρονη τεχνολογία. Αυτά και πολλά άλλα γεγονότα καθόρισαν την εκάστοτε γεωπολιτική συγκυρία. Πάντα ο χρυσός ήταν η λεγόμενη «αξία-καταφύγιο» σε συνθήκες κρίσεων.
Τι οδήγησε, όμως, από την αρχή του 2024 ως και σήμερα σε μια εκπληκτική άνοδο της τιμής του χρυσού; Μόνο ο πόλεμος Ρωσίας Ουκρανίας; Η κρίση στη Μέση Ανατολή; Η ένταση στη Θάλασσα της Κίνας μετά τις κινήσεις Μπάιντεν; Όλα μαζί και κανένα από αυτά. Γιατί πολλές από αυτές τις εξελίξεις μπήκαν σε άλλη τροχιά όταν ακούστηκε ότι ο Τραμπ θα ήταν υποψήφιος για δεύτερη θητεία στον Λευκό Οίκο. Η παγκόσμια αβεβαιότητα ενισχύθηκε τρομακτικά. Η αλλοπρόσαλλη πολιτική του στις παγκόσμιες εμπορικές σχέσεις, και στο διεθνές εμπόριο εν γένει, προκάλεσαν αναταραχή. Έτσι σιγά-σιγά στις αρχές του 2024 ο χρυσός έφτασε τα 2.000 δολάρια/ουγγιά και πήρε την ανιούσα, ξεπερνώντας την εβδομάδα που πέρασε τα 4.200 δολάρια/ουγγιά, δηλαδή η τιμή του υπερδιπλασιάστηκε σε μόλις 22 μήνες. Μόνο από την αρχή του 2025 η άνοδός του έφτασε το 67% (!) σε λιγότερο από 10 μήνες.
Τραμπ, δολάριο, κεντρικές τράπεζες, Κίνα
Με την άνοδο Τραμπ και τις πολιτικές που εξήγγειλε κάποιοι μίλησαν για το τέλος της παγκοσμιοποίησης. Μέλλει να αποδειχθεί. Το σίγουρο είναι ότι έχει να κάνει με τις εντεινόμενες αβεβαιότητες τόσο για το αμερικανικό χρέος όσο και για τη διεθνή στάση των Ηνωμένων Πολιτειών σε κρίσιμα θέματα. Από τη μια ο Τραμπ σπεύδει ως ειρηνοποιός στη Μέση Ανατολή και στη Ρωσία, από την άλλη ανοίγει μέτωπο κατά ενός ανεξάρτητου και κυρίαρχου κράτους, της Βενεζουέλας, και ομολογεί πριν από λίγες μέρες ότι ήδη έχουν βυθιστεί από δυνάμεις των ΗΠΑ τέσσερα πλοία, τα οποία ξεκίνησαν από λιμάνια της χώρας αυτής, προκαλώντας την έντονη αντίδραση όχι μόνο των Δημοκρατικών αλλά και των Ρεπουμπλικάνων βουλευτών και γερουσιαστών.
Η ίδια αλλοπρόσαλλη πολιτική αφορά και τις διεθνείς εμπορικές σχέσεις. Τη μισή εβδομάδα επιβάλλει δασμούς 115% στα κινεζικά προϊόντα και την άλλη μισή τους μειώνει στο 15% μετά τις απειλές της Κίνας ότι θα διακόψει την εξαγωγή σπάνιων γαιών, απαραίτητων για τις εφαρμογές υψηλής τεχνολογίας και την πολεμική βιομηχανία.
Ποιοι σέρνουν τον χορό της ανόδου του χρυσού; Ποιοι είναι οι βασικοί αγοραστές; Μα, φυσικά, οι κεντρικές τράπεζες των περισσότερων χωρών, της Τουρκίας συμπεριλαμβανομένης. Σε ό,τι αφορά, βεβαίως, την Ελλάδα, μάλλον η Τράπεζα της Ελλάδος δεν είχε τη δυνατότητα να κάνει αγορές εγκαίρως. Μάλλον ήταν πωλητής την περίοδο που προηγήθηκε. Επίσης, η Κίνα με το χρηματιστήριο χρυσού που έχει δημιουργήσει στη Σαγκάη προσπαθεί να προσελκύσει το διεθνές συναλλακτικό ενδιαφέρον και να συγκεντρώσει μεγάλες ποσότητες του πολύτιμου μετάλλου. Αλλά και πολλές ευρωπαϊκές κεντρικές τράπεζες έχουν ακολουθήσει την ίδια γραμμή. Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα -πέραν της κεντρικής τράπεζας-, από ό,τι φαίνεται η περίοδος 2010 και εντεύθεν χαρακτηρίζεται από τις τεράστιες ποσότητες εξαγωγής χρυσού. Από πού προήλθε; Από το λιώσιμο και τη μετατροπή σε ράβδους των κοσμημάτων που κατά συρροή παρέδωσαν πάρα πολλοί Έλληνες στα γνωστά «Αγοράζω χρυσό» που εξακολουθούν να κατακλύζουν την Ελλάδα παρά την… οικονομική ανάπτυξη. Πώς τώρα αυτή η διαδικασία οδηγεί σε εξαγωγή αυτού του χρυσού κυρίως στη Ρωσία και στη Γερμανία, όπως «λέει» η αγορά, αυτό ουδείς το ξέρει και πολύ περισσότερο δεν γνωρίζει αν τηρήθηκαν φορολογικά πρωτόκολλα και οι σχετικές διαδικασίες.
Σε ό,τι αφορά το μέλλον, και εφόσον οι αβεβαιότητες που προκαλούν την άνοδο του χρυσού εξακολουθούν να υπάρχουν, θα συνεχιστεί και η πτήση του. Κάποιοι προέβλεπαν ότι θα φτάσει τα 4.000 δολάρια/ουγγιά στο τέλος του 2026, και ήδη ο χρυσός ξεπέρασε αυτό το όριο μέσα στο 2025. Όμως ο μεγάλος παράγοντας αβεβαιότητας είναι η αμερικανική οικονομία, και συνακόλουθα η πορεία του δολαρίου. Με χρέος 30 και πλέον τρισ. δολάρια και ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους αυτού περί το 1,3 τρισ. η δυνατότητα του δολαρίου να παραμείνει ισχυρό και αποθεματικό νόμισμα εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από τους αντιπάλους του Τραμπ και της αμερικανικής οικονομίας. Και κυρίως από την Κίνα αλλά και τη συμμαχία των BRICS που έχει συμπτύξει. Όπως έχουμε ξαναγράψει στην ΑΥΓΗ, η ενίσχυση της συμμαχίας αυτής και κυρίως η έκδοση κοινού νομίσματος θα προκαλέσουν τρομακτική αβεβαιότητα για τη θέση του δολαρίου στην παγκόσμια αγορά ως αποθεματικού νομίσματος. Και πιθανώς να δημιουργήσει μια τεράστια οικονομική κρίση στις Ηνωμένες Πολιτείες, κάτι που θα έχει βεβαίως τις επιπτώσεις του και στην τιμή του χρυσού, η οποία μάλλον θα εκτοξευτεί σε πολύ υψηλότερα επίπεδα.
Αλλά προς το παρόν όλα αυτά είναι στη σφαίρα των υποθέσεων, καθώς πρωτοβουλίες ένθεν κακείθεν βρίσκονται σε εξέλιξη. Και μένει να διαπιστωθεί πού θα σταθεροποιηθεί η πολιτική του Αμερικανού Προέδρου. Έως τότε από ό,τι φαίνεται κεντρικές τράπεζες αλλά και άλλοι επενδυτές στρέφονται στον χρυσό και αυτό αποτελεί σίγουρα την καλύτερη αιτία για τη συνέχιση της ανόδου της τιμής του.
