Ρεπορτάζ: Αντιγόνη Ζούντα
Την αναγέννηση των συνεταιρισμών, που περνά μέσα από τη ρήξη με το "αμαρτωλό" παρελθόν του κινήματος και την ενίσχυση του επιχειρηματικού προσανατολισμού νέων, υγιών και βιώσιμων σχημάτων, με όρους κοινωνικής λειτουργίας, διαφάνειας και δημοκρατίας, επιδιώκει η κυβέρνηση με τη θεσμοθέτηση του σχετικού πλαισίου.
Επομένως, είναι αναγκαία η ανακατεύθυνση του κινήματος από τη μέχρι σήμερα εκφυλισμένη πορεία του σε ένα "μέσο" που μπορεί να δώσει διεξόδους στον ελληνικό πρωτογενή τομέα με παραγωγική κατεύθυνση, ιδίως εν μέσω κρίσης και έντονου διεθνούς ανταγωνισμού στο σύγχρονο οικονομικό περιβάλλον.
Με το σχετικό σχέδιο νόμου, που ήδη ξεκίνησε η συζήτησή του στη Βουλή και αναμένεται να ψηφιστεί πριν από το Πάσχα, ο συνεταιρισμός εκλαμβάνεται ως φορέας που δημιουργείται για την αύξηση της επιχειρηματικής αποτελεσματικότητας των μικρών και διάσπαρτων ατομικών αγροτικών εκμεταλλεύσεων, επιδιώκοντας να αποκτήσουν διαπραγματευτική δύναμη στην αγορά και να αξιοποιήσουν οικονομίες κλίμακας που απολαμβάνει το μεγάλο επιχειρηματικό μέγεθος, χωρίς ωστόσο να εξομοιώνεται με την ιδιωτική επιχείρηση.
Εξυγίανση
Προαπαιτούμενα για την επίτευξη των ανωτέρω στόχων αποτελούν το ξεκαθάρισμα και η εξυγίανση της κατάστασης στον συνεταιριστικό χώρο με:
- Την ενθάρρυνση της δημιουργίας σχημάτων, της τάξεως των 30 ατόμων, των 15 (αλιευτικοί Α.Σ.) ή των 10 (για βιολογικά προϊόντα) στη βάση της αρχής "ένα μέλος, μια (συνεταιριστική) μερίδα, μια ψήφος". Επίσης, 7 ή περισσότεροι Α.Σ. με αντικείμενο δραστηριότητας που αφορά ένα προϊόν ή μια ομάδα ομοειδών προϊόντων μπορούν να συνιστούν μεταξύ τους κλαδικούς Α.Σ. (ΚΑΣ), με τα 2/3 των Α.Σ. μπορεί να συνιστάται σε εθνικό επίπεδο κλαδικός εθνικός Α.Σ. (ΚΕΑΣ), στου οποίους μπορούν να συμμετέχουν Αγροτικές Εταιρικές Συμπράξεις, δηλαδή Α.Ε. που δραστηριοποιούνται σε οποιονδήποτε κλάδο της αγροτικής οικονομίας.
- Την κατάργηση της χρηματοδότησης συνεταιριστικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων από τις ασφαλιστικές εισφορές των αγροτών στον ΕΛΓΑ.
- Την καταχώρηση στο Εθνικό Μητρώο Αγροτικών Συνεταιρισμών όλων των Α.Σ., ΚΑΣ, ΚΕΑΣ, των Αγροτικών Εταιρικών Συμπράξεων, των αναγκαστικών συνεταιρισμών και άλλων συλλογικών φορέων. Απαιτείται και τριετές επιχειρησιακό πλάνο.
- Τον ετήσιο οικονομικό, λογιστικό και διαχειριστικό έλεγχο, την εποπτεία - έλεγχο από το ΥΠΑΑΤ, διά της Διεύθυνσης Οικονομικών Ελέγχων και Επιθεώρησης, τη θέσπιση ποινών, την προσωπική ευθύνη μελών του διοικητικού και εποπτικού συμβουλίου για κάθε ζημιά στον Α.Σ. κατά την άσκηση των καθηκόντων τους κ.ά.
- Τον καθορισμό της θητείας των μελών του διοικητικού και του εποπτικού συμβουλίου Α.Σ. σε 3-5 έτη, με δυνατότητα εκλογής μόνο για δύο συνεχόμενες θητείες. Μεταξύ των μελών διοικητικού - εποπτικού δεν επιτρέπεται συγγενική σχέση πρώτου βαθμού εξ αίματος ή εξ αγχιστείας.
- Τη δημιουργία νομικών ρυθμίσεων για συγχωνεύσεις συνεταιρισμών, λύση ή κήρυξη σε πτώχευση όταν δεν υπάρχει περιθώριο ανάκαμψης.
Αγορές
Η αλλαγή του πλαισίου για τους συνεταιρισμούς επιδιώκει σαφώς τον προσανατολισμό εξόδου των αγροτών στις αγορές, ξεπερνώντας τα παραδοσιακά όρια της παραγωγής, στο πλαίσιο των πολιτικών που επιβάλλουν οι διεθνείς "παίκτες" αλλά και η νέα ΚΑΠ της Ε.Ε., με τη σταδιακή απομείωση των επιδοτήσεων.
Για την επίτευξη των στόχων αυτών, μεταξύ άλλων, προβλέπονται:
- Η δημιουργία ευνοϊκού πλαισίου προκειμένου οι συνεταιρισμοί να καταστούν υγιείς οικονομικά επιχειρήσεις (υποχρέωση μέλους να παραδίδει 80% της ετήσιας παραγωγής, δυνατότητα αγοράς προαιρετικών μερίδων, χωρίς δικαίωμα ψήφου από επενδυτές - μη μέλη, λειτουργία συνεταιρισμού βάσει του πλαισίου σύγχρονης επιχείρησης κ.ά.).
- Η παροχή οικονομικών ενισχύσεων, φορολογικών απαλλαγών, κινήτρων και η πρόσβαση των συνεταιρισμών σε αναπτυξιακούς νόμους / προγράμματα εθνικά και Ε.Ε. Με ΚΥΑ των υπουργών Οικονομίας και Αγροτικής Ανάπτυξης μπορεί να καθορίζονται πρόσθετα κίνητρα για συγχώνευση / ανάπτυξη Α.Σ. (επενδύσεις, προσλήψεις, κατάρτιση, επιλεξιμότητα για ανάθεση έργων κ.λπ.).
- Η ίδρυση ομάδων διαχείρισης και προστασίας προϊόντων ΠΟΠ / ΠΓΕ / ΕΠΙΠ για τη διαφύλαξη των ιδιαιτεροτήτων τους, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, αναγνωρισμένες εφόσον καλύπτουν τα 2/3 της παραγωγής του πιστοποιημένου προϊόντος.
- Η δημιουργία αγροτοδιατροφικών συμπράξεων σε επίπεδο Περιφέρειας για την ανάδειξη, προβολή, προώθηση τοπικών προϊόντων.
- Η ρύθμιση για πρώτη φορά θεμάτων γυναικείων συνεταιρισμών.
- Η δημιουργία ενιαίας ψηφιακής βάσης για την ιχνηλασιμότητα των συνεταιριστικών αγροτικών προϊόντων.
- Η δημιουργία Ταμείου Αγροτικής Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης με μέλη όλους τους Α.Σ. και τον ΕΛΓΟ - ΔΗΜΗΤΡΑ.
"Εργαλεία" στήριξης
Παράλληλα, το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει ρυθμίσεις για τη στήριξη των αγροτών και συνεταιρισμών τους μέσω δημιουργίας σχετικών "εργαλείων", όπως:
- ΟΔΙΑΓΕ
Ιδρύεται ΝΠΙΔ με τη μορφή Α.Ε. με την επωνυμία Οργανισμός Διαχείρισης Ακινήτων, Γαιών και Εξοπλισμών Α.Ε. (ΟΔΙΑΓΕ) με έδρα την Αθήνα και επταμελές διοικητικό συμβούλιο και μετοχικό κεφάλαιο 24.000 ευρώ, που αναλαμβάνεται εξ ολοκλήρου από το Ελληνικό Δημόσιο.
Στους σκοπούς του οργανισμού περιλαμβάνονται η ανάπτυξη της αγροτικής παραγωγής και η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της αγροτικής οικονομίας διαμέσου της καλύτερης δυνατής αξιοποίησης της δημόσιας γης που είναι κατάλληλη για αγροτική εκμετάλλευση, η έρευνα για την ανάπτυξη της υπαίθρου με βελτίωση των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, η διατήρηση / δημιουργία βιώσιμων αγροτικών εκμεταλλεύσεων και η βελτίωση της απόδοσής τους με ανάληψη κατάλληλων επενδυτικών πρωτοβουλιών και εισαγωγή σύγχρονης τεχνολογίας και πρακτικών διαχείρισης, η υποστήριξη αγροτών σε θέματα αποδοτικής διαχείρισης γης - εξοπλισμού και η εγκατάσταση νέων σε παραγωγικά αποδοτικές αγροτικές εκτάσεις, η διάθεση κινητών - ακίνητων σε πιλοτικά συνεργατικά σχήματα και νέους αγρότες για βιώσιμες αγροτικές εκμεταλλεύσεις κ.ά. Η περιουσία του Δημοσίου που παραχωρείται στον Οργανισμό, η διαδικασία παραχώρησης και κάθε θέμα λειτουργίας του ορίζονται με Προεδρικό Διάταγμα, κατόπιν πρότασης των υπουργών Οικονομικών και Αγροτικής Ανάπτυξης.
- Συμβάσεις μελλοντικής πώλησης αγροτικών προϊόντων
Με ιδιωτικές γραπτές συμβάσεις βεβαίας χρονολογίας μπορεί να ρυθμίζεται η μελλοντική πώληση αγροτικών προϊόντων. Σε κάθε τέτοια σύμβαση πρέπει να περιλαμβάνονται οπωσδήποτε επί ποινή ακυρότητας: το είδος και ο συνολικός όγκος των προς πώληση αγροτικών προϊόντων, η ελάχιστη χρονική διάρκεια ισχύος (όχι μικρότερη από ένα έτος), ο τρόπος συλλογής, φύλαξης, συντήρησης των προϊόντων, η ποιότητα βάσει ποικιλιών ή συναφών πιστοποιήσεων, η τιμή του προϊόντος, ο τρόπος - χρόνος πληρωμής, οι λόγοι και ο τρόπος καταγγελίας της σύμβασης κ.ά.
- Οικοτεχνία - Αγορές Παραγωγών
Τροποποιούνται οι σχετικές διατάξεις.
Η οικοτεχνία αφορά τη μεταποίηση μικρής κλίμακας γεωργικών προϊόντων από τον παραγωγό, τον χώρο της αγροτικής κατοικίας ή εκμετάλλευσής τους και το βασικό συστατικό του τελικού προϊόντος πρέπει να είναι ίδιας παραγωγής. Δικαίωμα παρασκευής έχουν μόνο φυσικά πρόσωπα, επαγγελματίες αγρότες εγγεγραμμένοι στο μητρώο αγροτών και αγροτικών εκμεταλλεύσεων. Συνίσταται στο ΥΠΑΑΤ Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Οικοτεχνίας.
Στις αγορές παραγωγών συμμετέχουν αποκλειστικά παραγωγοί αγροτικών προϊόντων με σκοπό την απευθείας διάθεση στο καταναλωτικό κοινό νωπών αγροτικών προϊόντων που οι ίδιοι παράγουν ή/και μεταποιημένων εφόσον το βασικό συστατικό είναι δικής τους παραγωγής. Για την οργάνωσή τους συνιστάται αυτοδιαχειριζόμενος φορέας αστικού μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα από τους ίδιους τους παραγωγούς.
Β. Αποστόλου: Οι συνεταιρισμοί να γίνουν υπόθεση των ίδιων των αγροτών
Μιλώντας στην "Αυγή" της Κυριακής ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Βαγγέλης Αποστόλου επισήμανε ότι είναι πια κοινώς αποδεκτή, και μέσα στη Βουλή, η αναγκαιότητα παρέμβασης στον χώρο και πλέον με το σχέδιο νόμου υπάρχει το πεδίο για ουσιαστικές αλλαγές που θα οδηγήσουν σε ισχυρούς συνεταιρισμούς, υπέρ του αγροτικού κόσμου.
Όπως επισήμανε, εκτός από την απαξίωση του κινήματος, σήμερα υπάρχουν 6.500 συνεταιρισμοί στα χαρτιά, 3.900 γράφτηκαν στο Μητρώο, 821 περίπου έχουν κάποια οικονομική υπόσταση και μόνο περί τους 20, δηλαδή 0,3%, ανταποκρίνονται κανονικά σε όλες τις υποχρεώσεις τους, ενώ παράλληλα οφείλουν πάνω από 3 δισ. συνολικά, ποσό τριπλάσιο του ετήσιου τζίρου όλων των συνεταιρισμών και άλλα 600 εκατ. ζητούνται ως ανακτήσεις. Επομένως, πρόσθεσε, δεν υπάρχει δρόμος διαφυγής μετά από περίπου 100 χρόνια ζωής των συνεταιρισμών στην Ελλάδα: "Ή θα αποκτήσουν οντότητα πραγματική και η συνεργασία θα βγαίνει ως αποτέλεσμα ανάγκης των συνεταιρισμένων αγροτών, προκειμένου να γίνουν οι συνεταιρισμένοι υπόθεση των ίδιων των αγροτών, ή θα οδηγηθούν σε διάλυση, οι περισσότεροι, με δυσάρεστες συνέπειες για την ελληνική γεωργία και τους αγρότες".
