Η απουσία κανόνων και ρυθμίσεων είναι το ιερό δισκοπότηρο των οπαδών της «ελεύθερης αγοράς», προκειμένου οι κάθε λογής «επενδυτές» να μην συναντούν κανένα (περιβαλλοντικό ή άλλο) εμπόδιο στο κυνήγι νέων πεδίων κερδοφορίας.
Ένα ακραίο παράδειγμα αυτής της νεοφιλελεύθερης λογικής παρακολουθούμε στην Ολομέλεια της Βουλής, όπου συζητείται(30.4.26) το σχέδιο νόμου του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το οποίο -υποτίθεται ότι- σκοπεύει στην ενσωμάτωση σχετικών Ευρωπαϊκών Οδηγιών στο εθνικό δίκαιο.
Ειδικότερα, το σχέδιο νόμου αφορά στην προώθηση της ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), με στόχο τη διείσδυση των ΑΠΕ στο 42,5% μέχρι το 2030.
Το σχέδιο νόμου κατατέθηκε με πολύ περιορισμένο χρόνο διαβούλευσης, μέσα στη διακοπή του Πάσχα, γεγονός που δεν επιτρέπει σοβαρή και ενδελεχή συζήτηση με τους ενδιαφερόμενους φορείς και τα κόμματα. Αυτό αποτελεί πάγια τακτική της κυβέρνησης Μητσοτάκη, η οποία κάνει διαβούλευση για τα μάτια του κόσμου και καταθέτει μανιωδώς νομοσχέδια (1 με 2 την εβδομάδα), μέσα σε μια ασφυκτική για το κοινοβούλιο διαδικασία, όπου συνεδριάζουν ακόμα και 6 με 7 επιτροπές μέσα σε μία ημέρα.
Το πιο προκλητικό είναι ότι η κυβέρνηση φέρνει διάταξη για δημιουργία «περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ», ενώ δεν υπάρχει ακόμα στη χώρα μας εγκεκριμένο Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ!
Δηλαδή, με κραυγαλέο τρόπο, βάζει το κάρο μπροστά από το άλογο, προκειμένου να διευρύνει τον χώρο στον οποίο θα δρουν ανεξέλεγκτα οι μεγάλες ενεργειακές εταιρείες, αδιαφορώντας για τη ζωή των πολιτών και την ευημερία των τοπικών κοινωνιών.
Μετά από 7 χρόνια διακυβέρνησης, είναι προφανές ότι η ΝΔ δεν θέλει χωροταξικό σχεδιασμό γιατί η ίδια και τα συμφέροντα που εξυπηρετεί δεν επιθυμούν να υπάρχει κανένας κανόνας, ώστε η αγορά των ΑΠΕ να διαμορφωθεί όπως όπως βολεύει τους μεγάλους ενεργειακούς ομίλους που δραστηριοποιούνται στο εν λόγω πεδίο.
Οι απλοποιήσεις που προσφέρει η κυβέρνηση (στους χρόνους, στην γραφειοκρατία, στους χώρους) νομοθετούνται αποκλειστικά με γνώμονα τη διευκόλυνση των «παιχτών» της συγκεκριμένης αγοράς.
Δεν συνυπολογίζονται ούτε οι ιδιαίτερες κάθε φορά περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, ούτε βέβαια εάν αυτή την στιγμή το σύστημα δεν χωράει άλλες ΑΠΕ εάν δεν υπάρξει αποθήκευση (ένα άλλο κρίσιμο ζήτημα για το οποίο δεν κάνει τίποτα η παρούσα κυβέρνηση).
Καταργούν κρίσιμες δικλείδες ασφαλείας – Απαξιώνουν τη γνώμη των τοπικών κοινωνιών
Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι η «επιτάχυνση της διείσδυσης των ΑΠΕ» είναι θετική επιδίωξη, δεδομένης μάλιστα της γεωπολιτικής αστάθειας και των προβλημάτων ενεργειακής ασφάλειας. Οι ΑΠΕ, πέρα από την περιβαλλοντική συμβατότητα και τη μείωση του κόστους, συμβάλλουν και στην ενεργειακή ασφάλεια, υπό την προϋπόθεση της συνολικής ανάπτυξης ενός διαφορετικού ενεργειακού οικοσυστήματος,
Ωστόσο, με το υπό συζήτηση σχέδιο νόμου, η διαμόρφωση περιοχών Επιτάχυνσης παρακάμπτει μια σειρά από δικλείδες ασφάλειας σε σχέση με τις γενικότερές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Το κρίσιμο εδώ είναι η αρχική μελέτη διαμόρφωσης των περιοχών Επιτάχυνσης: ενώ η Ευρωπαϊκή Οδηγία 2001/42 (την οποία καλείται να ενσωματώσει η χώρα μας) προβλέπει συμμετοχή του κοινού και διαβούλευση για τον σχεδιασμό των περιοχών αυτών, το σχέδιο νόμου (άρθρο 9) προβλέπει τη διαμόρφωση των περιοχών αυτών με απόφαση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας μετά από πρόταση τη Γενικής Γραμματείας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος που πρέπει πρώτα να έχει εκπονήσει Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ).
Για την έκδοση της ΣΜΠΕ απαιτούνται η έγκριση της Διεύθυνσης Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και η γνώμη του Κεντρικού Συμβουλίου Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕ.ΣΥ.ΧΩ.Θ.Α.). Πουθενά δηλαδή δεν προβλέπεται αυτό που ζητά η Ευρωπαϊκή Οδηγία, συμβολή των τοπικών κοινωνιών και του κοινού!
Η Οδηγία προβλέπει σοβαρή και κοινωνική διαβούλευση (αναφέρει συγκεκριμένα ότι τα κράτη «θα πρέπει να υποστηρίζουν την ταχύτερη ανάπτυξη έργων ανανεώσιμης ενέργειες […] και των σχετικών υποδομών, σε συντονισμό με τις τοπικές και τις περιφερειακές αρχές») και ζητεί από τις χώρες να διαμορφώσουν περιοχές επιτάχυνσης (με διάκριση ανά τεχνολογία) σαν υπο-περιοχές γενικότερα της ανάπτυξης ΑΠΕ αλλά «κατά τον καθορισμό περιοχών επιτάχυνσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να αποφεύγουν τις προστατευόμενες περιοχές και να εξετάζουν σχέδια αποκατάστασης και κατάλληλα μέτρα μετριασμού».
Ανοίγει ακόμα μία κερκόπορτα για τις περιοχές Natura
Ωστόσο, στο σχέδιο νόμου προβλέπεται μεταξύ άλλων η επέκταση πολεοδομικών σχεδίων στην 4η ζώνη των περιοχών Natura 2000, έστω και «υπό προϋποθέσεις». Περιβαλλοντικοί φορείς αλλά και κόμματα της προοδευτικής αντιπολίτευσης (ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ ασκεί σφοδρή κριτική) θεωρούν ότι έτσι ανοίγει το Κουτί της Πανδώρας για την υποβάθμιση προστατευόμενων περιοχών υπό τον μανδύα του πολεοδομικού σχεδιασμού.
Η προϋπόθεση που θέτει το νομοσχέδιο για συμβατότητα ανάμεσα στις πολεοδομούμενες επεκτάσεις και τις ειδικές μελέτες καθορισμού μέτρων και ζωνών προστασίας (ΕΠΜ) είναι προσχηματική: οι ΕΠΜ δεν έχουν εξετάσει πολεοδομικά ζητήματα, ούτε έχουν προβεί σε εκτίμηση και αντιμετώπιση των επιπτώσεών τους. Μάλιστα, οι ΕΠΜ και τα πολεοδομικά σχέδια ολοκληρώνονται χωρίς έως τώρα να έχει επιδιωχθεί ουσιαστική εναρμόνιση, επομένως αν επικαιροποιηθούν τώρα οι ήδη καθυστερημένες ΕΠΜ, το αποτέλεσμα θα είναι πρόσθετες καθυστερήσεις και σίγουρα πρόχειρες και αντιφατικές λύσεις.
Επιπρόσθετα, το ανώτερο όριο που προτείνεται για πολεοδόμηση του 20% στις ζώνες βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων δεν τεκμηριώνεται, δυνητικά αφορά μεγάλες εκτάσεις, δεν συνδέεται με βασικά πολεοδομικά μεγέθη και δεν μπορεί να προσδιοριστεί από τις ΕΠΜ.
Σχετικά με τη ρύθμιση δραστηριοτήτων, το νομοσχέδιο προτείνει ορισμένες δραστηριότητες να επιτρέπονται οριζόντια σε όλες τις ζώνες προστασίας και δυνητικά να υπόκεινται σε περιορισμούς ή απαγορεύσεις. Οι συγκεκριμένες διατυπώσεις οριζόντια επιτρεπόμενων χρήσεων καταλήγουν επικίνδυνες, ιδίως για τις ζώνες απόλυτης προστασίας και προστασίας της φύσης. Αρχαιολογικές εργασίες ανασκαφών ή οικοδομικές επεμβάσεις σημαντικής κλίμακας δεν είναι συμβατές με αδιατάραχτες φυσικές περιοχές υψηλής προστασίας, οι οποίες δεν είναι καν κηρυγμένες ως αρχαιολογικές περιοχές, ενώ τέτοιου είδους επεμβάσεις θα πρέπει να προβλέπονται κατάλληλα στα προεδρικά διατάγματα προστασίας.
Οι δε προτεινόμενες επεμβάσεις για λόγους πολιτικής προστασίας καλύπτονται ήδη από ειδική νομοθεσία και δεν απαιτούν αυτού του είδους τη ρύθμιση, ενώ συναφείς επεμβάσεις πρόληψης ή αποκατάστασης εξυπηρετούνται από τις καλώς επιτρεπόμενες οριζόντια δράσεις διαχείρισης και αποκατάστασης.
Πάλι μένουν εκτός οι ενεργειακές κοινότητες – Κάνουν όλα τα χατίρια στους μεγάλους ομίλους
Παράλληλα, με την τροποποίηση της παραγράφου 9 του άρθρου 14 του Νόμου 3468/2006 (Άρθρο 52 του παρόντος σχεδίου νόμου) προωθείται μια ευεργετική μεταβατική διάταξη (διατήρηση Net-Metering για 10 έτη) για τις εκκρεμείς αιτήσεις Ενεργειακών Κοινοτήτων του Νόμου 4513/2018.
Ωστόσο, η διάταξη φωτογραφίζει αποκλειστικά τα σχήματα στα οποία συμμετέχουν Ο.Τ.Α. ή Οργανισμοί Εγγείων Βελτιώσεων (Ο.Ε.Β.). Με τον τρόπο αυτό, εξαιρούνται και τιμωρούνται αναίτια οι γνήσιες, πολυμετοχικές Ενεργειακές Κοινότητες πολιτών που υπέβαλαν εγκαίρως τα αιτήματά τους.
Για μία ακόμη φορά, οι Ενεργειακές Κοινότητες μη κερδοσκοπικού σκοπού μένουν εκτός και η προσθήκη των ΟΕΒ κρίνεται υποκριτική, δεδομένου ότι η είναι η κυβέρνηση Μητσοτάκη που οδήγησε σε πτώχευση τους ΟΕΒ, και τους ΟΤΑ με τις υπέρογκες αυξήσεις στην ενέργεια και την εξαίρεσή τους από επιδοτήσεις (για να έρθει τώρα προσφέροντας πίσω μερικά ψίχουλα μέσω της ένταξής τους στις ενεργειακές κοινότητες).
Επιπλέον, παρότι η Ευρωπαϊκή Οδηγία δίνει τη δυνατότητα επιτάχυνσης της διείσδυσης των ΑΠΕ με ορούς ενεργειακής δημοκρατίας, δηλαδή με ενίσχυση της αυτοκατανάλωσης (ουσιαστικά διευκολύνοντας εγκαταστάσεις αυτοκατανάλωσής μέχρι 100 KW), η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν ανοίγει αυτή τη δυνατότητα διότι τάσσεται απροκάλυπτα με τα συμφέροντα των μεγάλων ενεργειακών ομίλων.
