Βερολίνο: Κάκη Μπαλή
Εναν χρόνο μετά, το έγκλημα της Πύλου δεν έχει ξεχαστεί. Έναν χρόνο μετά, τα κρίσιμα ερωτήματα γιατί βούλιαξε το καρυδότσουφλο «Adriana» μπροστά στα μάτια της ελληνικής Ακτοφυλακής και γιατί διασώθηκαν τόσο λίγοι από τους επιβάτες του, που έτρεχαν να γλιτώσουν από τον πόλεμο, την καταπίεση και την εξαθλίωση, δεν έχουν απαντηθεί. Έναν χρόνο μετά, οι επιζήσαντες του ναυαγίου στο Ιόνιο πέλαγος, οι συγγενείς και οι φίλοι των 600 και πλέον πνιγμένων τιμούν τους νεκρούς τους και παλεύουν για δικαιοσύνη. Έναν χρόνο μετά, αλληλέγγυοι στέκονται στο πλευρό τους, σε όλη την Ευρώπη.
Ανήμερα της πρώτης επετείου από το έγκλημα της Πύλου Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις για το Προσφυγικό, ανήσυχοι ανένταχτοι άνθρωποι αλλά και το Ίδρυμα «Ρόζα Λούξεμπουργκ», το πολιτικό εργαστήρι του κόμματος της γερμανικής Αριστεράς, διοργάνωσαν στο Βερολίνο ένα συνταρακτικό χάπενινγκ στην όχθη του ποταμού Σπρέε και μια εξαιρετικά ενημερωτική εκδήλωση για να μην αφήσουν με τη σειρά τους να ξεχαστεί το πιο πολύνεκρο ναυάγιο έξω από την Ευρώπη-φρούριο.
Μια σκληρή επέτειος
Στις 14 Ιουνίου 2023 πνίγηκαν τουλάχιστον 600 άνθρωποι, κυρίως γυναίκες και παιδιά, στα ανοιχτά της Πύλου. Στις 14 Ιουνίου 2024 το Ίδρυμα «Ρόζα Λούξεμπουργκ» κάλεσε είκοσι από τους επιζήσαντες να περιγράψουν τι έγινε -σημειωτέον, τα ελληνικά δικαστήρια για την ώρα δεν «καίγονται» να ακούσουν τις μαρτυρίες τους-, καθώς και τρεις ανθρώπους που έχουν ασχοληθεί διεξοδικά με το ναυάγιο και έχουν συλλέξει πολλές πληροφορίες, οι οποίες θεωρητικά θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν από τη Δικαιοσύνη για να μην μείνει ατιμώρητο το έγκλημα. Πρόκειται για τη Δήμητρα Ανδρίτσου από το Ινστιτούτο Forensic Architecture, που διεξήγαγε εντατική έρευνα για την υπόθεση, τον Ηλία Χρονόπουλο, συνεργάτη του Refugee Support Aegean, που συνέλεξε μεθοδικά πληροφορίες, καθώς και για τον Σταύρο Μαλιχούδη από την ελληνική ερευνητική πλατφόρμα Solomon, που παρακολουθεί από την πρώτη στιγμή την υπόθεση, αλλά και τη μοίρα όσων έχουν επιβιώσει, καθώς και την πορεία των (μη) ερευνών των Αρχών και της Δικαιοσύνης.
«Λες και περίμεναν να πνιγούν όσο περισσότεροι γίνεται»
Από τις μαρτυρίες των επιζώντων και τα στοιχεία που παρουσίασαν οι τρεις ειδικοί έγινε σαφές ότι τόσο η Frontex όσο και το ελληνικό Λιμενικό παρακολουθούσαν επί 15 ώρες ένα σαπιοκάραβο να κλυδωνίζεται, χωρίς να σπεύσουν να σώσουν τους ανθρώπους που στοιβάζονταν στην πλώρη και στ’ αμπάρια του, όπως ήταν υποχρέωσή τους. Σύμφωνα, μάλιστα, με τις μαρτυρίες πολλών επιζώντων, το Λιμενικό ήταν αυτό που προκάλεσε τη βύθιση του «Adriana» μέσω μιας τουλάχιστον τσαπατσούλικης επιχείρησης ρυμούλκησης. Το αποτέλεσμα ήταν να χάσουν τη ζωή τους στα νερά της Μεσογείου πάνω από 600 άνθρωποι.
Ο Αχμέτ Κ. από τη Συρία περιέγραψε την κατάσταση στο «Adriana» όταν τελείωσαν τα τρόφιμα και το νερό, όταν άνδρες, γυναίκες και παιδιά πάνω στο πλοίο δεν άντεχαν πια ούτε τη μεσημεριανή κάψα ούτε το νυχτερινό αγιάζι. Τον φόβο, την απελπισία, την ένταση. Τους καβγάδες που ξέσπασαν όταν κάποια από τα παρακείμενα πλοία πέταξαν φαγητό και νερό στο «Adriana», που δεν έφταναν ούτε για τους μισούς πεινασμένους και διψασμένους. Τους αδύναμους που ξεψύχησαν πολλές ώρες πριν βουλιάξει το πλοίο, τα πτώματα στο κατάστρωμα. Και μετά το «Adriana» άρχισε να γέρνει, να βουλιάζει. «Το ελληνικό Λιμενικό και η Frontex μας έβλεπαν να πνιγόμαστε και δεν έκαναν τίποτε. Λες και περίμεναν να πνιγούν όσο περισσότεροι γίνεται» ήταν η σπαρακτική υποψία του νεαρού άνδρα από τη Συρία, που ακόμη περιμένει να εξεταστεί το αίτημά του για άσυλο στη Γερμανία.
«Το καράβι ήταν σε μαύρο χάλι». Μ’ αυτά τα λόγια ξεκίνησε ο Ιμπραήμ Χ. τη διήγησή του. Κάθε φράση του στη συνέχεια ήταν γροθιά στο στομάχι των ακροατών: «Ζητήσαμε βοήθεια 15 ώρες πριν βουλιάξει το πλοίο. Δεν υπήρξε ανταπόκριση από τη Frontex και από την ελληνική Ακτοφυλακή. Απλώς έστειλαν δυο εμπορικά πλοία που περνούσαν από κοντά να δώσουν νερό. Μας έριξαν 100 λίτρα νερό για 720 άτομα, μαλώσαμε μεταξύ μας για λίγες σταγόνες. Κι όταν μετά από 15 ώρες μας έριξε το πλοίο της Ακτοφυλακής το σκοινί για να μας ρυμουλκήσει, μας βούλιαξε. Και έφυγαν, αντί να μας σώσουν. Στο πλάι μου είδα έναν Πακιστανό να κρατάει το χέρι του μικρού αδελφού του για να τον κρατήσει πάνω από το νερό, μέχρι που το χέρι γλίστρησε και τον έχασε. Παραδίπλα άκουσα να ζητά βοήθεια ένα κορίτσι. Δεν μπορούσα να το φτάσω. Το άκουσα πώς κατάπινε νερό. Άκουσα πώς πνίγηκε….».
«Θέλουμε δικαιοσύνη»
Ο εκπρόσωπος των επιζώντων, που ζει επί χρόνια στη Γερμανία, υπογράμμισε στην εκδήλωση του Ιδρύματος «Ρόζα Λούξεμπουργκ» ότι είναι θέμα δημοκρατίας να υπάρξει δικαιοσύνη γι’ αυτούς τους ανθρώπους. Και εξήγησε τι σημαίνει δικαιοσύνη. Πρέπει να αποδοθούν ευθύνες για τη μη διάσωση. Πρέπει να δοθούν στις οικογένειές τους για να ταφούν και οι τελευταίες σοροί, οι οποίες για λόγους έλλειψης χρημάτων είναι στα αζήτητα στην Ελλάδα. Και πρέπει από δω και πέρα οι επιζώντες να ζήσουν ως άνθρωποι. Η δική του εκτίμηση για το πολύνεκρο ναυάγιο ήταν ότι δεν έτυχε: «Είναι σύστημα της Ευρώπης, ώστε να αποτρέπει τους πρόσφυγες να φτάνουν στο έδαφός της». «Θέλουμε δικαιοσύνη. Δεν είμαστε αριθμοί, είμαστε άνθρωποι. Τρέξαμε να γλιτώσουμε από την αδικία για να έρθουμε στο δίκιο, αλλά δεν το βρήκαμε» υπογράμμισε ένας από τους επιζώντες.
Αναπάντητα ερωτήματα…
Στην έρευνα της Forensic Architecture -η σχετική έκθεση 100 σελίδων έχει σταλεί στις ελληνικές Αρχές- αναδεικνύονται όλα τα αναπάντητα ερωτήματα για το ναυάγιο του «Adriana», που είχε ξεκινήσει πέρυσι τον Ιούνιο το μοιραίο ταξίδι του από το Τομπρούκ με κατεύθυνση την Ιταλία. Γιατί το πλοίο του Λιμενικού απομακρύνθηκε όταν άρχισε να βουλιάζει το «Adriana» και επέστρεψε μετά από σχεδόν μισή ώρα για τη διάσωση; Γιατί δεν δούλευαν οι κάμερες πάνω στο πλοίο του Λιμενικού; Γιατί οι ελληνικές Αρχές έστειλαν ελικόπτερο από τη Λέσβο τάχα για να εντοπίσει το «Adriana» στα ανοιχτά της Πύλου, με αποτέλεσμα να υπάρξει κρίσιμη καθυστέρηση; Γιατί έστειλαν πλοίο του Λιμενικού από την Κρήτη και όχι από την Καλαμάτα, με αποτέλεσμα να έπρεπε να διανύσει σχεδόν τριπλή απόσταση; Επίσης, γιατί φόρτωσαν το πλοίο μόνο με 50 σωσίβια, ενώ το σήμα που είχαν πάρει από τη Frontex και τους Ιταλούς έλεγε ότι ήταν πολλές εκατοντάδες οι επιβάτες του «Adriana»;
…και περίεργες συμπτώσεις
Ο Ηλίας Χρονόπουλος ήταν αυτός που απαρίθμησε όλες τις… συμπτώσεις και τις καθυστερήσεις, που δείχνουν ότι δεν υπήρχε διάθεση βοήθειας, ενώ επισήμανε ότι στη συνέχεια υπήρξαν πολλές προσπάθειες αποσιώπησης όσων έγιναν: «Το χειρότερο είναι ότι προσπάθησαν να δικάσουν και εννιά από τους επιζήσαντες ως διακινητές» τόνισε. Πιθανά ο λόγος που το δικαστήριο χαρακτήρισε εαυτό αναρμόδιο και ζήτησε να αφεθούν ελεύθεροι οι εννιά ήταν για να μην ακουστούν οι μαρτυρίες τους μπροστά στο ακροατήριο. Όσο για τους εκατόν τέσσερις που διασώθηκαν, τους φέρθηκαν περίπου σαν σκουπίδια. «Χρειάζεται δικαιοσύνη για τα θύματα, αλλά πάνω απ’ όλα χρειάζεται μια δίκαιη και ανθρώπινη πολιτική ασύλου από την Ελλάδα και την Ευρώπη» κατέληξε ο Ηλ. Χρονόπουλος.
Με μια συγγνώμη από τους επιζήσαντες «για την πρώτη εμπειρία σας με την Ελλάδα, τη χώρα μου» ξεκίνησε τη δική του παρέμβαση ο συνάδελφος Σταύρος Μαλιχούδης, ο οποίος ανέφερε πόσο καινούργιο ήταν το πλοίο του Λιμενικού, πόσο έμπειρος ο παρασημοφορημένος καπετάνιος του, πόσο καινούργιες οι κάμερες, οι οποίες όλες δεν δούλευαν. Υπάρχουν, λοιπόν, πολλές ενδείξεις ότι ίσως δεν ήταν η… κακιά η ώρα που έπνιξε τους ανθρώπους. Ο Στ. Μαλιχούδης, ο οποίος ανέδειξε με ένα βραβευμένο ρεπορτάζ τις ευθύνες της Ελλάδας, υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι το έγκλημα συνέβη στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία θέλει να είναι φρούριο και δίνει πολλά λεφτά για τον έλεγχο των συνόρων και ψίχουλα -μόλις το 0,7% του συνόλου- για επιχειρήσεις διάσωσης.
Καρυδότσουφλα στη σκιά της Καγκελαρίας
Το πρωί της 14ης Ιουνίου το κέντρο του Βερολίνου ήταν γεμάτο από τους συνήθεις τουρίστες και από Κροάτες και Ισπανούς οπαδούς των εθνικών ομάδων τους ποδοσφαίρου. Χιλιάδες άνθρωποι έκαναν βόλτα στις όχθες του ποταμού Σπρέε, γύρω από τα εμβληματικά κτήρια του Ράιχσταγκ (της γερμανικής Βουλής) και της Καγκελαρίας.
Κι εκεί που χάζευαν, έπεσαν πάνω σε ένα μνημόσυνο αλλιώτικο από τα άλλα. Σε βάρκες φορτωμένες με πολύχρωμα χάρτινα καραβάκια που τα παράσερνε ο αέρας και στροβιλίζονταν στο ποτάμι. Σε μοναχικά κόκκινα τριαντάφυλλα που επέπλεαν στο νερό. Ήταν λουλούδια για τους πνιγμένους έξω από την Πύλο. Ήταν ένα χάπενινγκ αλληλεγγύης στις οικογένειες των θυμάτων, παρουσία είκοσι ανθρώπων που επέζησαν από το πολύνεκρο ναυάγιο. Κάτω από τον συννεφιασμένο ουρανό του Βερολίνου η οργάνωση Pro Asyl θύμισε στους περαστικούς την τραγωδία της Πύλου, το έγκλημα της Ευρώπης-φρούριο σε βάρος τουλάχιστον 600 προσφύγων. Και το έκανε με τα καραβάκια και τα λουλούδια, το έκανε με μουσική.
