Tο πνεύμα της αντίστασης στο καθεστώς της 4ης Αυγούστου συνεχίζεται και αυξάνει και στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. Αφορμή η απόλυση και η σύλληψη από τον δικτάτορα του Πρύτανη του Πανεπιστημίου της συμπρωτεύουσας Αβροτέλη Ελευθερόπουλου. Η απόλυση ήρθε μετά τον δεύτερο επίσημο εορτασμό της απελευθέρωσης της πόλης που είχε καθιερώσει το καθεστώς. Στα πλαίσια αυτού του εορτασμού που τούτη τη χρονιά έγινε παρουσία του Γεωργίου υπήρχε και η επίσημη τελετή υποδοχής του Βασιλιά στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο.
Ο Πρύτανης καθηγητής της Κοινωνιολογίας Αβροτέλης Ελευθερόπουλος μετά την είσοδο του Γεωργίου στην κατάμεστη από επισήμους Αίθουσα Τελετών ανεβαίνει στο Βήμα και ρωτά τον άνακτα: «Μεγαλειότατε έχω εις χείρας μου δύο λόγους. Έναν του κυρίου Κυρίμη – πρόκειται για τον τότε γενικό Διοικητή της Μακεδονίας που την παραμονή της υποδοχής είχε ζητήσει και λογοκρίνει την ομιλία του Πρύτανη – και έναν δικό μου, ποίον θέλετε να σας αναγνώσω;» Ο Γεώργιος – παλιός ακροατής του Ελευθερόπουλου σε διαλέξεις του στο πανεπιστήμιο της Ζυρίχης όπως και ο Λένιν – μετά μια σχετική αμηχανία απαντά: «Μα φυσικά τον δικό σας».
Το επίδικο στοιχείο στην ομιλία του Πρύτανη ήταν η θετική αναφορά στον ρόλο του Ελευθερίου Βενιζέλου. Αναφορά που ο Γεώργιος μετά το τέλος της τελετής θεώρησε επίσης ιδιαίτερα θετική όχι όμως και το καθεστώς, που άλλωστε είχε ήδη στο στόχαστρο τον Ελευθερόπουλο από την πανηγυρική ομιλία του όταν ανέλαβε τα καθήκοντα του Πρύτανη και καταφέρθηκε ανοιχτά εναντίον των δικτατορικών καθεστώτων που είχαν ως πρότυπο εκείνα του Μουσολίνι και του Χίτλερ οπότε αμέσως μετά προχώρησε στην σύλληψη και παύση από Πρύτανη και καθηγητή! Το γεγονός καθώς και οι πληροφορίες ότι κρατήθηκε όλη τη νύχτα σε ένα δωμάτιο όρθιος, ξεσήκωσε τους φοιτητές του Πανεπιστημίου. Άλλωστε ο Ελευθερόπουλος ήταν ιδιαίτερα αγαπητός στους φοιτητές. Όπως γράφει και η τότε φοιτήτρια Μαρία Καραγιώργη στα μαθήματά του γινόταν κοσμοσυρροή: «Στο αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου πηγαίναμε όλοι, ανεξάρτητα από τη Σχολή που ήμασταν. Και χίλιοι φοιτητές να ήταν μέσα, όταν εκείνος έμπαινε δεν ακούγοταν ούτε ανάσα. Ήξεραν όλοι, οι φοιτητές πως δεν ήθελε ούτε χειροκροτήματα, ούτε άλλου είδους εκδηλώσεις και όλοι σέβονταν αυτή του την επιθυμία. Προχωρούσε στο βήμα σταθερός, ήρεμος, σοβαρός με τη μαύρη ρεντικότα του και τη λευκή χαίτη των μαλλιών του που κατέβαιναν ως τους ώμους του, έτσι που η ίδια του η εμφάνιση και η σιλουέτα του σου επέβαλλαν σεβασμό». Η πληροφορία ότι κρατείτε στην ασφάλεια του κυκλοφόρησε αμέσως. Με πρωτοβουλία της παράνομης οργάνωσης των φοιτητών της Κομμουνιστικής νεολαίας πραγματοποιήθηκε ‘πεταχτή' – έτσι την χαρακτηρίζει ο Λιναρδάτος – συγκέντρωση στο προαύλιο της Φιλοσοφικής ενώ οι χώροι του Πανεπιστημίου γέμισαν αντιδικτατορικές προκηρύξεις. Ένας φοιτητής καταφέρετε εναντίον της φασιστικής δικτατορίας και αξιώνει την αποκατάσταση των ακαδημαϊκών και συνδικαλιστικών ελευθεριών και την επαναφορά του Πρύτανη. Οι συγκεντρωμένοι απαντούν με το σύνθημα: «Θέλουμε τον Πρύτανή μας» και «Κάτω η τρομοκρατία», «Κάτω η Δικτατορία». «Οι ΕΠετζήδες – όπως ονόμαζαν οι φοιτητές τα μέλη της ‘Εθνική Παμφοιτητικής Ενώσεως' που εκτελούσαν χρέη Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο – θυμάται η Καραγιώργη – τα έχασαν. Ώσπου να ειδοποιηθεί η ίδια η Ασφάλεια και να φτάσει οι φοιτητές είχαν σκορπίσει. Επακολούθησαν συλλήψεις παλιών κυρίως γνωστών αριστερών και από τους άλλους όσους επεσήμαναν οι ΕΠΕτζήδες, όμως μια τέτοια αντιδικτατορική εκδήλωση είχε γενικότερη απήχηση στη Θεσσαλονίκη. Οι καταγραφές στις αναμνήσεις του Βασίλη Μπαρτζώτα ότι οι αντιδράσεις συνεχίστηκαν και επεκτείνονται σε όλη την πόλη - όπου: «Οι φοιτητές όλων των Σχολών έκαναν εξόρμηση στην πόλη με πλακάτ, μαύρες σημαίες, συνθήματα και προκηρύξει…». Και ότι στους φοιτητές συμπαρατάχθηκαν οι δημόσιοι υπάλληλοι ενώ πολλοί καταστηματάρχες κατεβάζουν σε ένδειξη αλληλεγγύης τα ρολά των καταστημάτων, και ότι το καθεστώς σπεύδει να ενισχύσει την δύναμη της Χωροφυλακής φέρνοντας ένα σώμα στρατού. Όπως και ότι η σύγκρουση αποφεύχθηκε με επέμβαση του ίδιου του Ελευθερόπουλου που εμφανίστηκε και κάλεσε τους φοιτητές να επιστέψουν στο Πανεπιστήμιο και να μην προκαλέσουν ευρύτερη σύγκρουση – ελέγχονται ως ανακριβείς όπως προφανώς και η εμφάνιση του ίδιου του Ελευθερόπουλου που όπως είδαμε ήταν κρατούμενος εκείνη την ώρα.
Παρά πάντως την ένταση της τρομοκρατίας που ακολούθησε και τις καταδόσεις της ‘Εθνικής Παμφοιτητικής Ενώσεως' οι αντιδικτατορικές δράσεις συνεχίζονται κυρίως με ξαφνικές ρήψεις προκηρύξεων σχεδόν σε καθημερινή βάση στο Πανεπιστήμιο με πρωτοβουλία του Αντιδικτατορικού Μετώπου Νέων. Η Καραγιώργη περιγράφει: «Μια τέτοια μέρα…ήταν η δική μου σειρά να ρίξω προκηρύξεις. Πραγματικά κατάφερα και τις έριξα, σαν σύννεφο απλώθηκαν πάνω από τους φοιτητές, ύστερα όμως δεν μπορούσα να ξεφύγω. Οι ΕΠΕτζήδες ξαμολήθηκαν σε όλα τα σημεία, ουρλιάζοντας σαν κυνηγόσκυλα κοντά στο θήραμα, να μπλοκάρουν το δράστη. Είχα εξασφαλίσει από πριν οδό διαφυγής , όμως την τελευταία στιγμή έκλεισε. Στην ταραχή μου άνοιξα την πρώτη πόρτα που βρήκα μπροστά μου ξεκλείδωτη. Ήταν ένα από τα εργαστήρια των καθηγητών. Σε ένα γραφείο σκυμένος εργάζονταν ο Θεοδωρίδης. Λαχανιασμένη έσκυψα πάνω του. δήθεν πως κάτι ήθελα να τον ρωτήσω. Σήκωσε έκπληκτος εκείνος το κεφάλι του να δει τι συμβαίνει. Την ίδια όμως στιγμή εισέβαλαν οι ΕΠΕτζήδες κοιτάζοντας γύρω ερευνητικά. Τι συμβαίνει, κύριοι;: ρωτά ο Θεοδωρίδης. Κύριε καθηγητά αυτοί οι παλιοκομμουνιστές, έριξαν πάλι προκηρύξεις αλλά που θα μας πάνε, τους ξέρουμε ποιοι είναι, θα τους πιάσουμε. Μπράβο σας κύριοι, συγχαρητήρια (ήταν πολύ ειρωνική η φωνή του, πως δεν το κατάλαβαν;). Αλλά εδώ όπως βλέπετε δεν υπάρχει κανείς. Και τώρα , σας παρακαλώ να πηγαίνεται, γιατί, όπως βλέπετε, εργάζομαι με την δεσποινίδα. Μόλις έφυγαν, γύρισε και μου είπε: Καθίστε τώρα να συνέλθετε. Πάντως καλά τα καταφέρατε. Ευχαριστώ κύριε καθηγητά ψιθύρισα και σωριάστικα στην καρέκλα»! Ευτυχώς που βρέθηκε μπροστά στον Θεοδωρίδη και όχι στον Βουζουκίδη. Το τι θα συνέβαινε είναι εύκολο να το φαντασθούμε…
Μια άλλη μέρα καταγράφει η Καραγιώργη «έγινε κάτι που έκανε την Ασφάλεια να φρυάξει και ολόκληρη τη Θεσσαλονίκη να χαίρεται και να κρυφογελάει για καιρό. Κάποιο πρωί ο κόσμος που περνούσε την οδό Ευαγγελιστρίας, μπροστά από το Πανεπιστήμιο… είδε ψηλά στον κοντό της σημαίας … να κυματίζει περήφανα ένα κόκκινο λάβαρο!... Και όσο το κόκκινο πανί κυμάτιζε εκεί ψηλά, τόσο ο κόσμος χαίρονταν και το ένοιωθε σαν τιμωρία για κείνους που του κάθισαν στο σβέρκο και τον τυραννούσαν. Ήταν ένας μπάτσος για την Ασφάλεια… Και δεν ήταν ούτε εύκολη δουλειά, για να κρεμαστεί η σημαία εκεί πάνω. Ήθελε θάρρος, πολλή ψυχή και δυνατή πίστη και αυτά τα είχαν οι νεολαίοι μας, οι αντίπαλοι της δικτατορίας. Ήταν τα μόνα όπλα τους απέναντι σε ένα πάνοπλο, τυραννικό καθεστώς, που με όλα τα μέσα είχε πέσει πάνω σε αυτά τα παιδιά των 17, 18, 19, και 20 χρόνων για να αφανίσει…»
Το αντιστασιακό πνεύμα στα άλλα ΑΕΙ και τους διανοούμενους
Με το ίδιο πνεύμα και ανεπανάληπτες μικρές και μεγάλες αντιστασιακές πράξεις - που δυστυχώς δεν έχουν ιδιαίτερα καταγραφή στις ιστορίες και μαρτυρίες για το φοιτητικό της περιόδου - ζουν και οι φοιτητές και των άλλων Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων του Πολυτεχνείου, της ΑΣΟΕΕ, της Γεωπονικής και της Παντείου όπου παντού υπάρχουν δραστήριοι πυρήνες του Αντιδικτατορικού Μετώπου Νέων.
Μικρή απόδειξη τα γεγονότα στην τελετή για την επέτειο της Επανάστασης του 1821 στην ΑΣΟΕΕ στην οποία τόλμησε να εμφανιστεί ο Υφυπουργός Δημόσιας Ασφαλείας του Καθεστώτος Κ. Μανιαδάκης. Η αντικαθεστωτική στάση των φοιτητών είχε τέτοια ένταση που υποχρέωσε τον κ. υφυπουργό να αποχωρήσει στη μέση της εκδήλωσης καταγγέλλοντας ότι «αυτή είναι κομμουνιστική συγκέντρωση» ενώ η ασφάλεια προχώρησε σε συλλήψεις αρκετών φοιτητών.
To πνεύμα αυτό οι φοιτητές μεταφέρουν τόσο στον πολιτικό κόσμο όσο και κυρίως στον κόσμο των διανοουμένων όπου βρίσκει μεγαλύτερη ανταπόκριση με την ίδρυση ανάλογων αντιδικτατορικών συσπειρώσεων όπως εκείνη της ‘Φιλικής Εταιρείας' με επικεφαλής τους Νικόλαο Κολύβα και Μιχάλη Κύρκο όπως και της εταιρείας ‘Ελεύθερη Σκέψη'. Χαρακτηριστική η θύμηση του Τάσου Βουρνά από την επίσκεψη ομάδας φοιτητών στο ερημητήριο του Νίκου Καζαντζάκη στην Αίγινα Πάσχα του1937 «Μας κράτησε στο σπίτι του ολόκληρη μέρα, μιλήσαμε για τον μεγάλο βραχνά του Μεταξικού φασισμού που μας είχε καθίσει στο στήθος. Κάποιος από την συντροφιά τον ρώτησε τότε: Ποια πρέπει να είναι η αντίδραση εμάς των νέων στο Μεταξά και το καθεστώτος του: Ο Καζαντζάκης σκέφτηκε κάμποσο και αποκρίθηκε: Μη με ρωτάτε εμένα. Τι μπορώ εγώ να σας πω; Δεν έχω τα φτερά που χρειάζονται για να πετάξω μαζί σας. Να πάτε στον Γληνό. Εκείνος μπορεί να σας εμπνεύσει δημιουργικά και να γίνει οδηγός στη δράση σας».
Βέβαια ο Γληνός ήταν ήδη κρατούμενος στις φυλακές της Ακροναυπλίας αλλά και από εκεί το ζωντανό του παράδειγμα ανειρήνευτης αντιφασιστικής στάσης φλόγιζε το φοιτητικό Κίνημα της περιόδου.
Εντωμεταξύ το Αντιδικτατορικό Μέτωπο Νέων (ΑΜΝ) με το νέο χρόνο 1938 προγραμματίζει μεγάλη διαδήλωση κατά των αυθαίρετων συλλήψεων και της τρομοκρατίας στην πλατεία μπροστά στο Δημαρχείο για την 1η Μαρτίου. Δυστυχώς το συλλαλητήριο είχε προδοθεί και η έγκαιρη επέμβαση της Ασφάλειας και οι αθρόες συλλήψεις – σε πεντακόσιους υπολογίζονται οι φοιτητές που προληπτικά είχαν συλληφθεί – δεν επέτρεψαν την διεξαγωγή του. Πάντως το κέντρο της πόλης γέμισε με αντιδικτατορικές προκηρύξεις. Ένας από του συλληφθέντες φοιτητές τότε ο Ζήσης Σκάρος περιγράφει (Ριζοσπάστης ε Αυγούστου 1986) με λεπτομέρειες τις συνθήκες κράτησης στα μπουντρούμια της Ασφάλειας για πάνω από δύο μήνες και την τελική επέμβαση του Μανιαδάκη μετά από διαμαρτυρίες των γονιών των φοιτητών για να αφεθούν ελεύθεροι φροντίζοντας παράλληλα για την αποβολή τους για ένα χρόνο από τις Σχολές που φοιτούσαν.
Το τροτσικιστικό φοιτητικό ρεύμα στον αντιδικτατορικό αγώνα
Βέβαια το ΑΜΝ δεν περιλαμβάνει όλες τις αριστερές φοιτητικές ομάδες. Οι φοιτητές που ακολουθούν το τροτσικιστικό ρεύμα παραμένουν εκτός της ενωτικής αυτής πορείας και προφανώς ούτε μεταξύ τους ενωμένοι. Προφανώς δεν είναι εδώ ο χώρος να παρακολουθήσουμε τις πολυδιασπάσεις αυτού του χώρου. Εκείνο που εδώ θέλουμε να τονίσουμε είναι ότι ανεξάρτητα από τις μεταξύ τους συγκρουσιακές καταστάσεις και την πολεμική με το ΚΚΕ στα χρόνια της Δικτατορίας το τροτσικιστικό ρεύμα είχε την ίδια μοίρα – συλλήψεις εξορίες φυλακές – με την υπόλοιπη αριστερά. Οι ηγεσίες και των δυό του βασικών πολιτικών εκφράσεων η ΕΟΚΔΕ με ηγέτη τον Παντελή Πουλιόπουλο και ΚΔΕΕ με τους Γ. Βιτσιώρη και Αγ. Στίνα στο φοιτητικό χώρο η επιρροή τους παραμένει μικρή. Χαρακτηριστικό ότι σε όλες τις σύγχρονες βιβλιογραφικές καταγραφές της ιστορικής τους διαδρομής όπως και στις μαρτυρίες και βιογραφίες στελεχών τους είναι ανύπαρκτες οι αναφορές σε φοιτητικές δράσεις κατά την περίοδο της 4ης Αυγούστου. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν είχαν μια σαφώς αντιδικτατορική στάση με μπροσούρες, προκηρύξεις και παράνομες εφημερίδες χωρίς όμως διάρκεια, αρνιούνται όμως την ένταξη στο πλατύ ΑΜΝ το οποίο θεωρούν ότι αποτελεί …. ταξική συνθηκολόγηση. Διακατέχονται επίσης από μια εύλογη αντίθεση με τους ‘σταλινικούς' της Κομμουνιστικής Νεολαίας και αρκετές φορές λόγω και του μεγέθους τους από μια έντονη μυστικότητα και βαθιές μεταξύ τους διαφορές και αλληλοκατηγορίες. Αλληλοκατηγορίες που πολύ αργότερα στη δεκαετία του 1980 με την πρωταγωνιστική παρουσία του Ανδρέα Παπανδρέου στην πολιτική σκηνή ήρθαν με ένταση στην επιφάνεια. Όπως ήρθαν στην επιφάνεια μετά από έρευνα μιας 7μελούς Επιτροπής από στελέχη του Κομμουνιστικού Κινήματος παλαία και νεώτερα, υπό την προεδρία του Τάσου Βουρνά και μέλη τους Κώστα Αναστασιάδη, Γιώργο Δαμασκόπουλο, Μπάμπη Δρακόπουλο, Γιώργο Ζαρογιάννη, Γιώργο Λαμπάτο και Βασίλη Νεφελούδη με και μια σειρά σκοτεινές δολοφονίες αριστερών με ευθύνη του ΚΚΕ μεταξύ των οποίων και σειράς φοιτητών, ακόμη και γραμματέων της ΟΚΝΕ κατά τις δεκαετίες του 1930 και του 1940 (Αυγή 11/1/1988). Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Τραγική.
