Πριν ακόμη αρχίσει η πραγματική προεκλογική μάχη, ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί ήδη να μεταφέρει τη συζήτηση αλλού. Όχι στην οικονομία, στον πόλεμο της Μέσης Ανατολής ή στη δημοτικότητά του, αλλά στην αξιοπιστία της ίδιας της εκλογικής διαδικασίας.
Οι καταγγελίες περί νοθείας στις προκριματικές εκλογές της Καλιφόρνιας δεν αποτελούν ένα ακόμα από τα γνωστά ξεσπάσματά του. Αποτελούν την πρώτη πράξη μιας γνώριμης πολιτικής τακτικής που επενδύει στον διχασμό και προετοιμάζει το έδαφος για την αμφισβήτηση της ετυμηγορίας της κάλπης.
Από αυτή την άποψη, η συνέντευξή του στο NBC ήταν μια μικρογραφία της γραμμής που ακολουθεί εδώ και χρόνια. Όταν η δημοσιογράφος Κρίστεν Γουέλκερ του ζήτησε αποδείξεις για τους ισχυρισμούς περί νοθείας στις προκριματικές εκλογές της Καλιφόρνιας, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν παρουσίασε και πάλι κανένα στοιχείο. Αντίθετα, κατηγόρησε τη δημοσιογράφο και το δίκτυο ως «διεφθαρμένους», αμφισβήτησε συνολικά τη διαδικασία καταμέτρησης των ψήφων και τελικά διέκοψε εκνευρισμένος τη συνέντευξη.
Δεν ήταν μια ακόμα έκρηξη θυμού ενός πολιτικού που αποδεδειγμένα αδυνατεί να δεχθεί την αμφισβήτηση. Η στάση του εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο. Από τις εκλογές του 2020 μέχρι σήμερα, ο Τραμπ επαναλαμβάνει συστηματικά τον ίδιο ισχυρισμό: όταν το αποτέλεσμα δεν τον ευνοεί, δεν μπορεί παρά κάτι ύποπτο να έχει συμβεί.
Αφορμή αυτή τη φορά στάθηκαν οι προκριματικές εκλογές στην Καλιφόρνια. Καθώς προχωρούσε η καταμέτρηση των επιστολικών ψήφων, το αρχικό προβάδισμα των Ρεπουμπλικάνων σε ορισμένες κρίσιμες αναμετρήσεις άρχισε να εξανεμίζεται, με τους Δημοκρατικούς υποψηφίους να κερδίζουν συνεχώς έδαφος. Πρόκειται για μια απολύτως αναμενόμενη εξέλιξη σε μια πολιτεία όπου η επιστολική ψήφος κυριαρχεί εδώ και χρόνια. Για τον Τραμπ, ωστόσο, αποτέλεσε ακόμη μία ευκαιρία να επαναφέρει τους γνώριμους ισχυρισμούς περί «στημένων εκλογών».
Η επαναφορά αυτού του κλίματος έχει τεράστια πολιτική σημασία για τον Αμερικανό πρόεδρο. Οι κατηγορίες του τροφοδοτούν την πόλωση, καλλιεργούν καχυποψία απέναντι στους θεσμούς και ενισχύουν το αφήγημα μιας μόνιμης συνωμοσίας εναντίον του σημερινού προέδρου και των υποστηρικτών του. Στόχος είναι να εμπεδωθεί η αντίληψη ότι κάθε ήττα αποτελεί προϊόν συνωμοσίας, κάθε ανεξάρτητος δημοσιογράφος μέρος ενός εχθρικού μηχανισμού και κάθε πολιτικός αντίπαλος εκ προοιμίου διεφθαρμένος.
Η ίδια λογική διαπερνά και άλλες πρόσφατες προεδρικές παρεμβάσεις. Ο Τραμπ συνεχίζει να παρουσιάζει τους συμμετέχοντες στην εισβολή στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου 2021 ως θύματα πολιτικής δίωξης, προτείνοντας ακόμη και οικονομικές αποζημιώσεις για όσους διώχθηκαν ποινικά. Την ίδια στιγμή αποσιωπά πλήρως τους τραυματισμούς εκατοντάδων αστυνομικών και τις συνέπειες της βίας που συγκλόνισε την αμερικανική δημοκρατία.
Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο κατά την οποία ο Λευκός Οίκος βρίσκεται αντιμέτωπος με πολλαπλές προκλήσεις. Το αδιέξοδο του πολέμου στο Ιράν, οι οικονομικές πιέσεις και η πτώση της δημοτικότητας του προέδρου δημιουργούν ένα ιδιαίτερα δυσμενές πολιτικό περιβάλλον ενόψει των εκλογών του Νοεμβρίου.
Σε τέτοιες συνθήκες, η στρατηγική της πόλωσης αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η μετατόπιση της δημόσιας συζήτησης από τα πραγματικά προβλήματα προς μια διαρκή πολιτισμική και θεσμική σύγκρουση αποτελεί ίσως το ισχυρότερο πολιτικό όπλο που διαθέτει σήμερα ο Τραμπ.
Η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο την προεκλογική αντιπαράθεση. Αφορά την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και την αποδοχή της ίδιας της εκλογικής διαδικασίας. Και η προσπάθεια του να υπονομεύσει αυτή την εμπιστοσύνη δεν προετοιμάζει μόνο το έδαφος για μια ήττα. Προσφέρει ταυτόχρονα ένα γνώριμο πεδίο συσπείρωσης σε μια πολιτική βάση που εμφανίζει σημάδια κόπωσης και εσωτερικών ρωγμών μετά τον πόλεμο στο Ιράν.
Η επίκληση ενός κοινού εχθρού — είτε πρόκειται για τους Δημοκρατικούς, είτε για τα μέσα ενημέρωσης, είτε για το «βαθύ κράτος» — παραμένει ο αποτελεσματικότερος τρόπος επανένωσης ενός στρατοπέδου που δοκιμάζεται από τις αντιδράσεις που έχει προκαλέσει η σημερινή πολιτική του Λευκού Οίκου.
Οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου ενδέχεται έτσι να αποδειχθούν πολύ πιο ταραχώδεις από αντίστοιχες αναμετρήσεις του παρελθόντος. Για τον Τραμπ, η απώλεια της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στο Κογκρέσο θα σήμαινε ένα τεράστιο πολιτικό πλήγμα και σημαντικό περιορισμό της ελευθερίας κινήσεων του. Ίσως γι' αυτό η αμφισβήτηση του εκλογικού αποτελέσματος να έχει ήδη αρχίσει, μήνες προτού ανοίξουν οι κάλπες.
