Οι περισσότεροι πόλεμοι αφήνουν πίσω τους ερείπια. Υπάρχουν όμως και εκείνοι που αφήνουν κάτι πολύ πιο μόνιμο, ένα περιβαλλοντικό αποτύπωμα που δεν σβήνει ακόμα και όταν τα όπλα κάποτε σιγούν. Ο πόλεμος στο Ιράν ανήκει ξεκάθαρα σε αυτή την κατηγορία. Και όσο τα βλέμματα παραμένουν στραμμένα στις γεωπολιτικές ισορροπίες, ένα έγκλημα διαφορετικού τύπου συντελείται σχεδόν αθόρυβα.
Σύμφωνα με ανάλυση της αμερικανικής προοδευτικής δεξαμενής σκέψης Climate and Community Institute (CCI), οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου μόνο στις πρώτες 14 ημέρες της σύγκρουσης έφτασαν περίπου τα 5,1 εκατομμύρια τόνους. Μιλάμε, δηλαδή, για επίπεδα ρύπανσης που ξεπερνούν τις ετήσιες εκπομπές ολόκληρων χωρών. Η μεγαλύτερη πηγή ρύπανσης δεν προέρχεται από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις αλλά από την καταστροφή της πολιτικής υποδομής στο Ιράν. Και τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με δεδομένα της Ιρανικής Ερυθράς Ημισελήνου, περίπου 20.000 κτήρια έχουν υποστεί ζημιές ή έχουν καταστραφεί. Πιο συγκεκριμένα, 16.000 κατοικίες, πάνω από 3.300 βιομηχανίες, βιοτεχνίες και καταστήματα, δεκάδες νοσοκομεία και σχεδόν 70 σχολεία. Η απομάκρυνση των ερειπίων και η ανοικοδόμηση εκτιμάται ότι θα απελευθερώσουν συνολικά 2,4 εκατομμύρια τόνους ρύπων, καθιστώντας την καταστροφή πολιτικών υποδομών τη σημαντικότερη πηγή εκπομπών μέχρι στιγμής.
Αμέσως μετά έρχεται ο ενεργειακός τομέας. Επιθέσεις σε αποθήκες καυσίμων του Ιράν αλλά και πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στην ευρύτερη περιοχή του Κόλπου οδήγησαν στην καταστροφή 2,5 έως 5,9 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου. Παράλληλα, επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια στο Στενό του Ορμούζ επιδείνωσαν την κατάσταση. Η καύση αυτού του όγκου πετρελαίου μεταφράζεται σε περίπου 1,9 εκατομμύρια τόνους ρύπων.
Η ίδια η διεξαγωγή του πολέμου προσθέτει ακόμη ένα επιβαρυντικό φορτίο. Τα καύσιμα που καταναλώνονται για αεροπορικές επιχειρήσεις, μετακινήσεις στρατευμάτων και υποστηρικτικές αποστολές εκτιμάται ότι έχουν ήδη παράγει περίπου 529.000 τόνους ρύπων. Σε μικρότερη αλλά όχι αμελητέα κλίμακα, η καταστροφή στρατιωτικού εξοπλισμού και η αντικατάστασή του αντιστοιχεί σε περίπου 172.000 τόνους, ενώ η χρήση πυραύλων και drones προσθέτει άλλους 55.000 τόνους. Συνολικά, κάθε στάδιο της σύγκρουσης αφήνει πίσω του ένα διακριτό και μετρήσιμο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Συνολικά, μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες οι εκπομπές που παρήχθησαν αντιστοιχούν στο άθροισμα των ετήσιων εκπομπών των 84 χωρών με το χαμηλότερο αποτύπωμα στον κόσμο. Αν ο ίδιος ρυθμός διατηρούνταν για έναν χρόνο, το αποτύπωμα του πολέμου θα προσέγγιζε εκείνο μιας μεσαίου μεγέθους οικονομίας που βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα, όπως το Κουβέιτ.
Ωστόσο, τα πιο βαριά φορτία δεν έχουν ακόμη καταγραφεί. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η φάση της ανοικοδόμησης αναμένεται να παράγει πολλαπλάσιες εκπομπές από εκείνες της σύγκρουσης. Αντίστοιχες μελέτες για τη Γάζα και τον Λίβανο δείχνουν ότι η ανοικοδόμηση μπορεί να οδηγήσει σε εκπομπές έως και 24 φορές μεγαλύτερες από εκείνες των ίδιων των εχθροπραξιών. Όλα αυτά εξελίσσονται σε ένα ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον. Οι παγκόσμιες εκπομπές υπολογίζονται σήμερα σε περίπου 37 δισεκατομμύρια τόνους ετησίως, επίπεδο που υπερβαίνει κατά πολύ το όριο που θεωρείται συμβατό με τη σταθεροποίηση του κλίματος. Ταυτόχρονα, ο ρυθμός της υπερθέρμανσης έχει σχεδόν διπλασιαστεί: από περίπου 0,2 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία τη δεκαετία του 1970, σε περίπου 0,35 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία σήμερα.
Ο πόλεμος, επομένως, δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία πηγή ρύπανσης. Προστίθεται σε ένα ήδη υπερφορτωμένο σύστημα, επιταχύνοντας μια διαδικασία που μοιάζει να βρίσκεται ήδη εκτός ελέγχου. Και οι 5,1 εκατομμύρια τόνοι ρύπων των πρώτων δύο εβδομάδων του πολέμου αποτελούν μόνο την κορυφή του παγόβουνου. Με την ανοικοδόμηση να προδιαγράφει εκπομπές πολλαπλάσιες, το κύριο περιβαλλοντικό κόστος βρίσκεται μπροστά μας.
