Το μεγάλο γεωπολιτικό παζάρι πάνω από το κατακερματισμένο, πολύπαθο Αφγανιστάν, τη χώρα - εργαστήριο του ισλαμικού φονταμενταλισμού και του νεοταξικού τυχοδιωκτισμού, μόλις άρχισε.
Οι Ταλιμπάν ανακοίνωσαν την κυβέρνησή τους προχθές και οι ισχυροί παίκτες της παγκόσμιας σκακιέρας έβγαλαν μολύβι και χαρτί, κάνοντας τις πρώτες “προσθαφαιρέσεις”...
Οι νέοι κρατούντες θα επιδείξουν ρεαλισμό και σύνεση, επιζητώντας την επάνοδο της χώρας τους στο διεθνές διπλωματικό και οικονομικό στερέωμα και, κατ’ επέκταση, τη δική τους αναγνώριση; Ή θα διευκολύνουν την ένοπλη δράση των ομοϊδεατών τους, προσφέροντάς τους ασφαλές καταφύγιο; Κι αν αληθεύει ο μύθος που διαδίδεται τελευταία, ότι η αφγανική γη κρύβει τεράστιο πλούτο σε πολύτιμα μεταλλεύματα και σπάνιες γαίες, τι θα σημαίνει αυτό για την επόμενη ημέρα; Ποιος θα είναι ο μεγάλος κερδισμένος από τη συντριβή του μεγάλου ηττημένου;
Πάντως, η νέα «ταλιμπανική» κυβέρνηση δεν έκρυβε εκπλήξεις. Οι ηγέτες του κινήματος κατέλαβαν όλα τα σημαντικά πόστα χωρίς τη συμμετοχή ανεξάρτητων προσώπων ή γυναικών. Ο μουλάς Μοχάμαντ Χασάν Αχούντ -συνεργάτης του ιδρυτή της οργάνωσης μουλά Ομάρ- χρίστηκε πρωθυπουργός, ενώ ο μουλάς Σιρατζουντίν Χακάνι, καταζητούμενος από το FBI για “τρομοκρατία”, διορίστηκε υπουργός Εσωτερικών.
Οι διεθνείς αντιδράσεις για τη σύνθεση του σχήματος ήταν ανάμεικτες. Λογικό και αναμενόμενο, αφού η αβεβαιότητα και η καχυποψία κυριαρχούν μεταξύ του διεθνούς παράγοντα, αλλού λιγότερο, αλλού περισσότερο. Ο δισταγμός,η επιφυλακτικότητα, η αναμονή ήταν εμφανείς σε κάθε δήλωση και ανακοίνωση που έγινε. Η παγκόσμια κοινότητα περιμένει να δει τα πρώτα δείγματα γραφής των ισλαμιστών στην εξουσία, ενώ προσπαθεί να διαβλέψει τις προθέσεις τους μακροπρόθεσμα.
Αμερικανικός μαραθώνιος
Ωστόσο, αυτό δεν υποδηλώνει ότι υπάρχει κοινή στάση ή ότι το μέτωπο απέναντί τους θα είναι ενιαίο, ακόμη και στη Δύση. Ήδη το Βερολίνο έχει ενημερώσει, ότι κρατά ανοιχτά τα κανάλια επικοινωνίας με την Καμπούλ και οι Ταλιμπάν με τη σειρά τους διαβεβαίωσαν ότι θα χαρούν πολύ να υποδεχθούν τη Μέρκελ στη χώρα τους. Πάντως, τηρώντας τα προσχήματα, ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Χάικο Μάας εξέφρασε την “ανησυχία” του για τη σύνθεση της προσωρινής κυβέρνησης.
Το ίδιο και η Ε.Ε., που έκρινε ότι αυτό το σχήμα δεν είναι ούτε «χωρίς αποκλεισμούς» ούτε «αντιπροσωπευτικό» της εθνοτικής και θρησκευτικής ποικιλομορφίας της Αφγανιστάν.
Σε κάθε περίπτωση και υπό το άγχος ότι ενδεχομένως να αναπτυχθούν φυγόκεντρες δυνάμεις στο δυτικό στρατόπεδο με την εδραίωση των Ταλιμπάν στην εξουσία, οι Αμερικανοί τρέχουν να προλάβουν δυσοίωνες γι’ αυτούς “διαφοροποιήσεις”. Έτσι, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Άντονι Μπλίνκεν έφτασε στη Γερμανία από το Κατάρ, για επαφές με τους εταίρους των ΗΠΑ σε σχέση με την κατάσταση που διαμορφώνεται.
Είχε συνάντηση με τον Γερμανό ομόλογό του και διηύθυναν μαζί τηλεδιάσκεψη των υπουργών Εξωτερικών 20 χωρών για να εξετάσουν την “οδό που θα ακολουθηθεί” σε σχέση με τη νέα κατάσταση πραγμάτων στην Καμπούλ. Η Ουάσιγκτον θέλει να υπάρξει ενιαίο μέτωπο της Δύσης απέναντι στην κυβέρνηση των Ταλιμπάν, πρόθεση που επιβεβαίωσε και ο Μάας, λέγοντας ότι «θέλουμε να προχωρήσουμε από κοινού και με συντονισμένο τρόπο στην επόμενη φάση, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις σχέσεις μας με τους νέους ηγέτες της Καμπούλ»
Κινεζική πρωτοβουλία
Βέβαια, οι πιο κοντινοί “παίκτες” εμφανίζονται πολύ πιο ψύχραιμοι και αποστασιοποιημένοι. Χαρακτηριστική ήταν η δήλωση της υφυπουργού Εξωτερικών του Κατάρ Λολουά αλ Χάτερ, ότι οι Ταλιμπάν είναι οι ντε φάκτο ηγέτες της χώρας και ότι η σύνθεση της κυβέρνησής τους αντανακλά “ρεαλισμό”.
«Ας εκμεταλλευτούμε τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται και (...) ας βάλουμε στην άκρη τα συναισθήματά μας», είπε χαρακτηριστικά.
Όμως το μεγάλο ερώτημα πηγάζει από αλλού: Τι, πραγματικά, σημαίνει η αμερικανική “ανοχή” στην προοπτική να σπεύσει η Κίνα να αναπληρώσει το κενό της αμερικανικής παρουσίας στο Αφγανιστάν, που οι Ταλιμπάν έχουν ξεκαθαρίσει ότι θα καλοσωρίσουν;
Αίσθηση αλλά και προβληματισμό προκαλεί η, κατά τα φαινόμενα, παθητική στάση του Τζο Μπάιντεν στην προοπτική αυτή.
Μιλώντας χθες προσπάθησε να αμβλύνει τις εντυπώσεις, δηλώνοντας “βέβαιος” πως η Κίνα έχει κι αυτή “πρόβλημα” με τους Ταλιμπάν, γι’ αυτό θα προσπαθήσει να καταλήξει σε κάποιου είδους συμβιβασμό μαζί τους. Κατά τον ίδιο, όλοι έχουν “πρόβλημα” με το Αφγανιστάν, η Ρωσία, το Ιράν, το Πακιστάν και “προσπαθούν να δουν τι θα κάνουν τώρα”.
Η Ουάσιγκτον εμποδίζει την πρόσβαση των ισλαμιστών στα περιουσιακά στοιχεία του Αφγανιστάν, που περιλαμβάνουν συνάλλαγμα, χρυσό και χρεόγραφα, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων διακρατείται από το παράρτημα της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας στη Νέα Υόρκη, ώστε με αυτό τον τρόπο να μπορεί να τους πιέζει, αδιαφορώντας ωστόσο για το ενδεχόμενο πλήρους κατάρρευσης της αφγανικής οικονομίας, που θα οδηγούσε σε ανεξέλεγκτη ανθρωπιστική καταστροφή. Οι ειδικοί όμως επισημαίνουν πως η δυνατότητα της κυβέρνησης του Μπάιντεν να επηρεάσει τις εξελίξεις θα μειωθεί, αν δεν εκμηδενιστεί, στην περίπτωση που η Κίνα, η Ρωσία ή και άλλες χώρες προσφέρουν κεφάλαια στους Ταλιμπάν, στηρίζοντας έτσι την εξουσία τους.
Η Κίνα, όπως και η Ιαπωνία, αντέδρασαν χθες υποτονικά στον σχηματισμό της κυβέρνησης των Ταλιμπάν, με τον εκπρόσωπο του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών Γουάνγκ Γουενμπίν να εκφράζει την ελπίδα ότι “οι νέες αρχές θα ακούν τους ανθρώπους απ’ όλες τις φυλές και τις φατρίες ώστε να ικανοποιηθούν οι φιλοδοξίες του αφγανικού λαού και οι προσδοκίες της διεθνούς κοινότητας".
