Σαν ένα παλιό ρεφρέν, που με τον παλιό του ήχο περιστασιακά παρενοχλεί τα αυτιά μας, επιστρέφει στην πολιτική συζήτηση το φθαρμένο επιχείρημα, ότι «κερδίζουμε όταν πάμε στο Κέντρο». Αυτή η γραμμή προτείνεται εκ νέου από τους εκπροσώπους της μετριοπαθούς πολιτικής ως μια σοφή συμπεριφορά με την οποία πρέπει να συμμορφωθεί η Αριστερά ώστε να μην υποστεί μεγάλες ήττες.
Ανάμεσα στους σημαιοφόρους αυτής της αφήγησης, στους οποίους η Ιστορία δεν διδάσκει τίποτα, διακρίνονται η εφημερίδα Repubblica και ο Ματέο Ρέντζι, που, λες και είναι αρχάριος, συνεχίζει να μπουσουλάει γοργά στα ερείπια που άφησαν οι πολλαπλές του ήττες. Με την ευκαιρία του εορτασμού για τα εκατό χρόνια της επετείου από τη γέννηση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ιταλίας, ανακοίνωσε για το επόμενο έτος μια εκδήλωση στην οποία θα προσκληθεί, ούτε λίγο ούτε πολύ, ο Τόνι Μπλερ.
Θυμάστε αυτό το όνομα; Μαζί με τον Τζορτζ Μπους, ήταν ο εφευρέτης των πρώτων fake news σε παγκόσμιο επίπεδο. Μπροστά του ο Τραμπ είναι ένα τίποτα. Εξαπάτησε την κοινή γνώμη στη χώρα του με μια υπεροπτική ικανότητα ψεύδους, σέρνοντάς τη στον πόλεμο εναντίον του Ιράκ, κατηγορώντας το ότι μέσα σε λίγες ώρες προετοίμαζε μια θανατηφόρα επίθεση.
Πόσες αλήθειες και ποια νέα ατμόσφαιρα θα φέρει αυτός ο διαμαντένιος ηγέτης στο συνέδριο του Ρέντζι είναι αρκετά προφανές, δεδομένου ότι είναι εύκολο να φανταστεί κανείς πόσοι καθηγητάδες το επόμενο έτος θα συνεχίσουν απαξιωτικά να συζητούν για τις γνωστές αντίκες, τον Γκράμσι, τον Τολιάτι, τον Μπορντίγκα και τους άλλους αγίους και γκουρού μιας ξεχασμένης λατρείας. Όπως υπενθυμίζει ο Φιλίπο Μπαρμπέρα στο διαυγές άρθρο του «Ριζοσπαστισμός και ρεφορμισμός (με την έννοια της μεταρρύθμισης)», που αναφέρεται σε αυτά τα θέματα, το ζήτημα της κεντρικότητας του Κέντρου επανεμφανίζεται τώρα σαν ένα ολοκαίνουργιο σχήμα, ο ρεφορμισμός εναντίον του μαξιμαλισμού, που προέκυψε δίπλα στη νίκη του Τζο Μπάιντεν στις ΗΠΑ.
Υποστηρίζουν ότι εάν δεν υπήρχε ο μετριοπαθής υποψήφιος για την Προεδρία Τζο Μπάιντεν, ο Ντόναλντ Τραμπ θα είχε κερδίσει ξανά. Ergo! Μόνο οι μετριοπαθείς, δηλαδή οι ρεφορμιστικές θέσεις, μπορούν να μας οδηγούν στη νίκη. Είναι πραγματικά ανησυχητικό να παρατηρούμε πόσο επιφανειακά, με πόση παραπληροφόρηση, με πόση πνευματική έλλειψη και πόση απουσία μιας ιστορικής οπτικής συμπυκνώνονται αυτά τα θέματα σε μια ανάλυση με το στιλ των λαϊκίστικων εντύπων μιας άλλης εποχής.
Πραγματικά θα πρέπει να τους θυμίσουμε ότι χωρίς την Αριστερά και τις ριζοσπαστικές θέσεις τόσων πολλών Δημοκρατικών ηγετών ο Μπάιντεν θα είχε ηττηθεί; Ότι πολλοί νέοι, απογοητευμένοι και θυμωμένοι εναντίον της μετριοπάθειας του Δημοκρατικού Κόμματος, δεν θα πήγαιναν ούτε καν στις κάλπες; Αλλά η έλλειψη μιας ριζοσπαστικής ανάγνωσης, που δεν σημαίνει εξτρεμιστική ή μαξιμαλιστική, μα που να πηγαίνει «στη ρίζα των πραγμάτων» (Μαρξ), ανατρέπει το πραγματικό νόημα της Ιστορίας. Πράγματι, αυτοί οι μανιώδεις σχεδιαστές στρατηγικών επί χάρτου ξεχνούν να αναρωτηθούν από πού προήλθε ο Τραμπ, γιατί συνεχίζει να έχει τόσους οπαδούς. Δεν θέλουν να καταλήξουν σε πολύ ενοχλητικές συνέπειες για τη μετριοπάθειά τους.
Ο λαϊκισμός του Τραμπ αναδύθηκε μέσα στους άνεργους της εργατικής τάξης της αποκαλούμενης «Ζώνης της Σκουριάς» (Rust Belt), όπου η μετεγκατάσταση των επιχειρήσεων οδήγησε στη διάλυση και στον κατακερματισμό μεγάλου μέρους της βαριάς βιομηχανίας στις παραδοσιακές περιοχές της υφαντουργίας, στις φτωχοποιημένες αγροτικές περιφέρειες.
Ξεχάσανε ήδη ή δεν το κατάλαβαν και δεν το έμαθαν ποτέ ότι η πιο μεγάλη κοινωνική ρήξη και το μεγαλύτερο κοινωνικό φαινόμενο στην πρόσφατη Ιστορία των ΗΠΑ προήλθε από τη βαθιά υποχώρηση και υποβάθμιση της μεσαίας τάξης;
Το Δημοκρατικό Κόμμα άφησε στη μοίρα του αυτές τις κοινωνικές πραγματικότητες χαιρετίζοντας την παγκοσμιοποίηση ως τον καλύτερο από όλους τους πιθανούς κόσμους, για να μετατραπεί, όπως λένε τα ριζοσπαστικά κινήματα που βλέπουν την πραγματικότητα και όχι την προεκλογική διαφήμιση, στο «κόμμα της Wall Street», δηλαδή του χρηματοοικονομικού κόσμου. Αλλά οι εγχώριοι ρεφορμιστές μας είναι πραγματικά τόσο αφελείς ώστε να βγάλουν αυτό το παλιό υλικό από τις ντουλάπες τους, το οποίο αντίθετα θα έπρεπε να κρύψουν, γιατί δεν έχουν άλλο παραμύθι να εξιστορήσουν και να διηγηθούν fabula narratur;
Πώς μπορούν να ξεχνούν ότι η επιλογή των ευρωπαϊκών κομμουνιστικών και σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων υπέρ του αποκαλούμενου ρεφορμισμού -που σίγουρα δεν αποτελεί μια μεταρρυθμιστική γραμμή αλλαγής των ταξικών δομών της σημερινής κοινωνίας που ακολουθούσε η Αριστερά κάποια περίοδο- έχει οδηγήσει στην προοδευτική εγκατάλειψη της εκπροσώπησης και προστασίας της εργατικής τάξης και των λαϊκών τάξεων;
Πώς μπορούν να μην βλέπουν ότι ειδικά αυτά τα στρώματα, που πλήττονται σοβαρά από τη μετεγκατάσταση των επιχειρήσεων, από την άγρια πίεση των εργοδοτών, από την ενδημική επισφάλεια της εργασίας, έχουν μετατραπεί σε εστίες κοινωνικής οργής και πολιτικής απογοήτευσης δημιουργώντας τη βάση για την έκρηξη του λαϊκισμού;
Στην πραγματικότητα, η επιλογή να παραμείνουμε στο Κέντρο, η μετριοπάθεια, σημαίνει μόνο ένα πράγμα για την Αριστερά: να γίνει αποδεκτή από τις κυρίαρχες ομάδες, να υπερασπιστεί τα συμφέροντα των ανώτερων μεσοαστικών στρωμάτων και να έχει πρόσβαση στην εκτελεστική εξουσία για να κάνει καλύτερα την ίδια την πολιτική της Δεξιάς.
Η νίκη αποτελεί πλέον την αποκαλυπτική φράση στο λεξικό των τελευταίων δεκαετιών. Δεν κερδίζουν οι λαϊκές μάζες, αλλά η προνομιούχα πολιτική τάξη, που αποτελεί πλέον μια ξεχωριστή πραγματικότητα, που μπαίνει στις κυβερνήσεις χάρη στην εκλογική επιτυχία, που αποτελεί πλέον τον μόνο υπολειπόμενο σκοπό της πολιτικής δράσης. Εδώ βρίσκουμε, αν θέλουμε να τις ανακαλύψουμε, τις ρίζες του ευρωπαϊκού και του παγκόσμιου λαϊκισμού που απειλεί τις δημοκρατίες μας και δρομολογεί την αυτοδιάλυση της Αριστεράς ως μεταρρυθμιστικής δύναμης.
* Ο Πιέρο Μπεβιλάκουα είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης La Sapienza και στις ευρωεκλογές του 2019 ήταν υποψήφιος του ενωτικού ψηφοδελτίου «Η Αριστερά» στην περιφέρεια της Νότιας Ιταλίας. Το άρθρο του δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Il Manifesto στις 3 Δεκεμβρίου 2020 με τον τίτλο «Le armi spuntate degli strateghi del moderatismo centrista».
Μετάφραση - απόδοση: Αργύρης Παναγόπουλος
