Των Erica Solomon και Ahmad Mhidi
Μέσα στον βούρκο του εμφυλίου πολέμου στη Συρία το Ισλαμικό Κράτος ήταν ένας από τους βασικούς παράγοντες της διακίνησης ανθρώπων επί σχεδόν έξι χρόνια. Αρχικά ήταν ο μεγαλύτερος αγοραστής. Τώρα οι πολεμιστές του είναι το πολυτιμότερο αγαθό. Οι τζιχαντιστές έγιναν ένας από τους ακριβότερους στόχους των διακινητών, ανάμεσα τους ομάδες που εξοπλίζονται από ξένες δυνάμεις, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Τουρκία.
«Όλες οι οργανώσεις εμπορεύονται πολεμιστές του ISIS. Μην πιστεύετε εκείνους που λένε ότι δεν το κάνουν» είπε ο αντάρτης Αμπού Γιαζάν, ο οποίος ζήτησε να μην αναφερθεί το πραγματικό όνομά του. Είναι ένας μαχητής της Jabhat Shamiya (Στμ. οργάνωση - ομπρέλα σουνιτικών ομάδων που ιδρύθηκε στο Χαλέπι στα τέλη του 2014) η οποία έχει λάβει υποστήριξη από την Άγκυρα και την Ουάσιγκτον, και έχει μεταφέρει πολεμιστές του Ισλαμικού Κράτους σε περιοχές που ελέγχει η δική του οργάνωση.
Στο απόγειο της δύναμής του 2013 και το 2014 το Ισλαμικό Κράτος κυριαρχούσε στην εμπορία ανθρώπων. Εγκληματικά στοιχεία και φράξιες πωλούσαν ομήρους -ειδικά δημοσιογράφους και μέλη οργανώσεων αρωγής- στους αντάρτες. Πιστεύεται ότι το ISIS πήρε λύτρα εκατομμυρίων δολαρίων για Ευρωπαίους ομήρους, ενώ κατέσφαξε άλλους στα διαβόητα βίντεο της φρίκης. Καθώς χάνει εδάφη όμως από τις διεθνείς και ντόπιες δυνάμεις στο Ιράκ και στη Συρία, οι πολεμιστές του έχουν γίνει αντικείμενα στη μαύρη αγορά.
Οι αιχμάλωτοι ή οι φυγάδες του Ισλαμικού Κράτους αποφέρουν κέρδη με διάφορους τρόπους. Ο πιο συχνός είναι ένας φυγάς να πληρώνει αντάρτες και διακινητές για να οργανώσουν την απόδρασή του από περιοχή του Ισλαμικού Κράτους. Η καλύτερη ευκαιρία για χρήμα είναι η αιχμαλώτιση ενός ξένου πολεμιστή του ISIS, εφόσον τον θέλουν οι αρχές της χώρας του και είναι διατεθειμένες να πληρώσουν για να τον πάρουν. Αντάρτες λένε ότι αυτό είναι πιθανότερο για χώρες του Κόλπου, οι οποίες πληρώνουν εκατομμύρια δολάρια.
Ένα όνομα που αναφέρεται συχνά σε τέτοιου είδους συναλλαγές είναι του Αμπού Αλί Σετζού, ενός ηγέτη της Jabha Shamiya, ο οποίος φέρεται ότι έχει βγάλει εκατομμύρια δολάρια καθώς ελέγχει το μεθοριακό πέρασμα Μπαμ Αλ Σαλάμα, μεταξύ Συρίας και Τουρκίας. Ο ίδιος λέει ότι έχει επαναπατρίσει Σαουδάραβες μαχητές στο Ριάντ μέσω Τούρκων αξιωματούχων, δωρεάν. Άλλοι ηγέτες των ανταρτών επιμένουν ωστόσο ότι πήρε μεγάλα χρηματικά ποσά.
Σε ένα πολυσύχναστο εστιατόριο στην τουρκική πόλη Γκαζιαντέπ ο Αμπού Αλί Σετζού καπνίζει ναργιλέ και δείχνει σε διάφορα iphones τα αρχεία που έχει ετοιμάσει για περίπου 100 πολεμιστές του ISIS, τους οποίους κρατά αιχμάλωτους. «Έχω διάφορους τύπους από το Πακιστάν, από την Ουκρανία ... είχαμε επίσης μια Γαλλίδα», λέει. Ο κύριος Σετζού επιμένει ότι προσφέρεται να επιστρέψει ξένους κρατούμενους στις κυβερνήσεις τους, αλλά δεν παίρνει χρήματα. «Η αλήθεια είναι ότι συνήθως αυτές οι κυβερνήσεις δεν τους θέλουν», λέει, «εγώ τους αναφέρω ότι έχω μια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων και εκείνοι λένε ότι θέλουν τον τάδε και τον δείνα».
Οι περισσότεροι αντάρτες λένε ότι οι διακινητές βάζουν ταρίφες από μερικές χιλιάδες δολάρια μέχρι 10.000 μόνο για τη μεταφορά από μια περιοχή του Ισλαμικού Κράτους σε περιοχή που ελέγχουν οι αντάρτες. Η είσοδος στην Τουρκία μπορεί να στοιχίσει 10.000 δολ. επιπλέον ή περισσότερα, όπως λένε.
«Κάποτε έκαναν αυτή τη δουλειά μόνο οι διακινητές, αλλά οι αντάρτες είδαν αυτό που γινόταν και σκέφτηκαν "γιατί να μην επωφεληθούμε; Αφού εμείς ελέγχουμε αυτή την περιοχή". Κι έτσι άρχισε ο ανταγωνισμός» λέει ο κύριος Γιαζάν. Ένας άλλος αντάρτης που έχει αναμιχθεί στο εμπόριο λέει: «Οι χώρες πληροφορούν την Τουρκία, ποιος θα παραλάβει το συγκεκριμένο άτομο και από ποια οργάνωση. Υπάρχουν χώρες που πληρώνουν. Αυτό που μπορείς να κερδίσεις από έναν ξένο μαχητή εξαρτάται από διάφορα, αλλά συνήθως είναι τουλάχιστον 50.000 δολ.».
Ο Αμπού Αλί Σετζού υποστηρίζει ότι του προσέφεραν πολλά χρήματα για δύο αιχμάλωτους από τα Εμιράτα με αμερικανική υπηκοότητα. «Ήθελαν να μου δώσουν 10 εκατομμύρια δολάρια. Αρνήθηκα... Γινόταν με μεσάζοντες και δεν ήθελα να μπλέξω. Τελικά τους παρέδωσα εγώ στα Εμιράτα -χωρίς λεφτά- γιατί τους έστειλαν απευθείας στη χώρα», είπε. Άλλοι αντάρτες λένε ότι περίμενε καλύτερη τιμή ή ότι τους κράτησε για μεγαλύτερο διάστημα για λογαριασμό μιας άλλης χώρας που έδινε περισσότερα.
Η εμπορία αιχμάλωτων τζιχαντιστών δεν γίνεται πάντοτε για χρήματα. Ενίοτε γίνεται για πολιτικά και στρατηγικά οφέλη, μια ακόμη πιο σκοτεινή διάσταση της διακίνησης ανθρώπων του ISIS. “Μπορείς να κρατήσεις έναν αιχμάλωτο για πληροφορίες» είπε ένα άλλο στέλεχος της συριακής αντιπολίτευσης στην Τουρκία. «Με αυτόν τον τρόπο δείχνεις σε μια ξένη μυστική υπηρεσία ότι διαθέτεις πληροφορίες, ότι είσαι πολύτιμος για αυτούς».
Εκτός από την εμπορία αυτού του είδους, γίνονται σχεδόν καθημερινά ανταλλαγές μεταξύ ανταρτών, λέει ένας μαχητής της οργάνωσης Ahrar Al Sharkiya, η οποία συμμετέχει (Στμ μαζί με τον τουρκικό στρατό) στην επίθεση για την ανακατάληψη της πόλης Αλ Μπαμπ που ελέγχει το Ισλαμικό Κράτος. Περιγράφει ένα πρόσφατο περιστατικό όπου ένας από τους συντρόφους του αιχμαλωτίσθηκε από τους τζιχαντιστές και οι αντάρτες τον πήραν πίσω με μια πολύπλοκη ανταλλαγή. Το Ισλαμικό Κράτος ήθελε έναν αιχμάλωτο τον οποίον κρατούσε μια άλλη οργάνωση, η οποία αρχικά απαιτούσε από την Ahrar να τους δώσει σε αντάλλαγμα έναν καλύτερο όμηρο. «Τελικά τους δώσαμε χρήματα για τον αιχμάλωτο. Τον αγοράσαμε απευθείας», λέει.« Όλοι πουλάνε».
Αντάρτες λένε ότι περισσότεροι από τους μισούς φυγάδες του ISIS θέλουν να πάνε στην επαρχία Ιντλίμπ της Συρίας για να ενταχθούν στις τάξεις άλλων τζιχαντιστικών οργανώσεων που έχουν σχέσεις με την Αλ Κάιντα, και αυτό φανερώνει ότι δεν έχουν αποκηρύξει την εξτρεμιστική ιδεολογία τους.
Πολλοί ηγέτες ανταρτών και ισχυροί διακινητές διατηρούν αποστάσεις από αυτό το εμπόριο. Ιδού λοιπόν πώς απλοί στρατιώτες στη βόρεια Συρία όπως ο Αμπού Γιαζάν κατέληξε να εμπλακεί στις συναλλαγές. Λέει ότι μετέφερε πρόσφατα μια οικογένεια φυγάδων με καταγωγή από την κεντρική Ασία, από το τελευταίο checkpoint του ISIS στην περιοχή του σε ένα όχημα που ανήκε σε ανταρτική οργάνωση. Ο διοικητής των ανταρτών και αρχηγός των διακινητών πήρε περίπου 12.000 δολ. «Περπάτησα με την οικογένεια για ένα χιλιόμετρο και τους έβαλα σε ένα αυτοκίνητο... Δεν είναι καμιά μεγάλη απόσταση- είναι αστείο», λέει. «Καταλαβαίνεις ότι κάτι είναι λάθος. Δεν είναι φυσιολογικό. Δεν ήθελαν να μπουν στο κάδρο».
