Η πρώτη αντίδραση στη διαρροή των "Εγγράφων του Παναμά" είναι απλώς δέος για τον όγκο τους και την ευφυΐα της ανώνυμης πηγής, που έδωσε στον Τύπο 11,5 εκατομμύρια έγγραφα -2,6 terabytes- αποκαλύπτοντας με εξαιρετική λεπτομέρεια πώς χρησιμοποιούνται εξωχώριοι τραπεζικοί λογαριασμοί και φορολογικοί παράδεισοι από τους πάμπλουτους και τους ισχυρούς του κόσμου για να κρύβουν τα πλούτη τους και να φοροαποφεύγουν.
Κατόπιν έρχεται η αηδία. Έχοντας περισσότερους από 14.000 πελάτες σε όλο τον κόσμο και εμπλέκοντας πάνω από 214.000 εξωχώριες οντότητες, το δικηγορικό γραφείο Mossack Fonseca με έδρα τον Παναμά, του οποίου τα εσωτερικά έγγραφα αποκαλύφθηκαν, επιμένει ότι δεν παραβίασε νόμους ούτε δεοντολογία. Αλλά τα ερωτήματα παραμένουν: Πώς όλοι αυτοί οι πολιτικοί, δικτάτορες, εγκληματίες, δισεκατομμυριούχοι και αστέρες συγκέντρωσαν τεράστιο πλούτο και κατόπιν επωφελήθηκαν από σύνθετα δίκτυα με εταιρείες - κελύφη για να κρύψουν τις ταυτότητες και τις περιουσίες τους; Θα γινόταν κάποιο ξεκαθάρισμα αν δεν υπήρχε αυτή η διαρροή;
Και το κύριο ερώτημα είναι: Μετά από αυτές τις αποκαλύψεις θα αλλάξει οτιδήποτε; Έγιναν πολλές επίσημες διαψεύσεις και δόθηκαν πολλές υποσχέσεις για επίσημες έρευνες. Αλλά σε ποιο βαθμό ο νόμος και το δημόσιο ξεμπρόστιασμα μπορεί να κυριαρχήσει πάνω σε αυτήν την παγκόσμια ελίτ; Το κοινό, στο οποίο έκαναν βαθιά εντύπωση οι επανειλημμένες αποκαλύψεις για διαφθορά σε κυβερνήσεις, αθλητισμό και οικονομία, θα απαιτήσει να μάθει.
Πολλοί δημοσιογράφοι της γερμανικής εφημερίδας "Suddeutsche Zeitung" και της Διεθνούς Ένωσης Δημοσιογράφων Ερευνητών ( ICIJ), με τους οποίους μοιράστηκε τα στοιχεία, χρειάστηκαν πάνω από ένα χρόνο για να ξεκαθαρίσουν τις πληροφορίες, ενώ θα χρειαστεί πολύς καιρός ώστε να αποφανθούν κυβερνήσεις, επιτροπές και εισαγγελείς ποιοι νόμοι παραβιάστηκαν, ποιοι φόροι δεν καταβλήθηκαν και ποια βήματα πρέπει να γίνουν αντίστοιχα.
Οι συνέπειες των αποκαλύψεων είναι ήδη ορατές. Ο πρωθυπουργός της Ισλανδίας Σίγκμουντουρ Ντάβιντ Γκουνγκλάουγκον, ο οποίος συνδέεται μέσω των εγγράφων με μυστικό λογαριασμό, έγινε την περασμένη Τρίτη ο πρώτος αξιωματούχος που εξαναγκάστηκε σε παραίτηση. Η Βρετανία και η Γερμανία, μεταξύ άλλων, ανακοίνωσαν ότι ερευνούν εάν πολίτες οι οποίοι κατονομάζονται στα έγγραφα απέφυγαν να πληρώσουν φόρους. Παρότι δεν φιγουράρουν ιδιαίτερα Αμερικανοί στην πληθώρα των εγγράφων, δεν δικαιολογείται η κυβέρνηση των ΗΠΑ να μην πάρει μέρος σε μια λεπτομερή έρευνα.
Ο εξωχώριος τραπεζικός τομέας δεν είναι παράνομος από μόνος του και ούτε πρέπει να θεωρηθεί ότι έκαναν κακό όλοι εκείνοι που κατονομάζονται. Αλλά είναι ξεκάθαρο ότι η μυστικότητα του είδους που παρείχαν παλαιότερα οι ελβετικές τράπεζες και τώρα δικηγόροι στον Παναμά αποτελεί μαγνήτη για περιουσίες που αποκτήθηκαν παράνομα και για εκείνους που φοροαποφεύγουν.
Τα έγγραφα φανερώνουν μια παγκόσμια βιομηχανία που αναπτύχθηκε έτσι ώστε να δώσει τη δυνατότητα σε μια διεθνή ελίτ, που πλούτισε με παράνομα μέσα, να αποκρύψει τον πλούτο της και τις συναλλαγές τη από τη φορολόγηση, τη δίωξη και την κατακραυγή. Αποκαλύπτουν τα αμφίβολα πλούτη που απέκρυψαν δημόσιοι λειτουργοί, είτε είναι στην Ισλανδία είτε στη Ρωσία, την Κίνα, τη Σαουδική Αραβία ή τη Μαλαισία. Ο Κινέζος πρόεδρος Σι Ζιπίνγκ και ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έχουν ήδη στραφεί κατά των μέσων ενημέρωσης που έριξαν ανεπιθύμητο φως στις σκοτεινές οικονομικές συναλλαγές συνεταίρων και συγγενών.
Πάνω από όλα, τα "Έγγραφα του Παναμά" αποκαλύπτουν μια βιομηχανία που ανθίζει στα κενά και στις τρύπες του διεθνούς χρηματοοικονομικού συστήματος. Φανερώνουν ότι ο έλεγχος σε εξωχώριους τραπεζικούς και φορολογικούς παραδείσους και σε εκείνους που τους χρησιμοποιούν δεν μπορεί να γίνει από μια και μόνη χώρα.
Τα χαμένα φορολογικά έσοδα είναι μία από τις συνέπειες αυτού του κρυμμένου συστήματος. Ακόμα πιο επικίνδυνη είναι η μεγάλη ζημιά που προκαλείται στη δημοκρατική κυριαρχία και στην περιφερειακή σταθερότητα όταν διεφθαρμένοι πολιτικοί έχουν ένα μέρος για να κρύβουν κλεμμένους εθνικούς πόρους μακριά από τη δημόσια θέα.
* κύριο άρθρο της εφημερίδας "New York Times" στις 5/4/2016
