Του ΜΙΧΑΛΗ ΤΡΙΚΚΑ
Αν μη τι άλλο, η διάσκεψη για την παγκόσμια πυρηνική ασφάλεια που ολοκληρώθηκε στην Ουάσιγκτον την προηγούμενη εβδομάδα δικαίωσε το όνομά της μόνο σε ό,τι αφορά τα πυρηνικά. Γιατί, κατά τ' άλλα, μάλλον έδωσε την αφορμή για την αναζωπύρωση ενός "ξεχασμένου" πολέμου, που, κάτω από τις σημερινές συνθήκες γενικευμένης ανασφάλειας, θα μπορούσε πολύ γρήγορα να ξεφύγει από τα στενά όρια της περιοχής.
Την τελευταία μέρα του Μαρτίου, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζον Κέρι συναντήθηκε με τον Ιλχάμ Αλίεφ -τον τελευταίο εκπρόσωπο της δυναστείας που κυβερνά το Αζερμπαϊτζάν μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης- στο περιθώριο της συνόδου. Μάλλον ατυχώς και σε μια προσπάθεια να καλοπιάσει τον πολύτιμο ενεργειακό εταίρο, χρησιμοποίησε την ευκαιρία για να απευθύνει έκκληση για "τελική επίλυση" της πολύχρονης διένεξης για τη διαφιλονικούμενη περιοχή του Ναγκόρνο - Καραμπάχ.
Και κάπως έτσι μια κρίση που παρέμενε "στο ψυγείο" για περισσότερο από 20 χρόνια ξεπάγωσε μέσα σε 24ωρα, με αποτέλεσμα οι σφαίρες και οι βόμβες να αρχίσουν να πέφτουν λίγες μόλις ώρες μετά την επιστροφή του Αλίεφ στη χώρα του. Τόσο η κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν όσο και οι Αρμένιοι αυτονομιστές της περιοχής κατηγόρησαν ο ένας τον άλλο για την έναρξη των εχθροπραξιών.
Με δεδομένο, όμως, ότι οι Αρμένιοι του Ναγκόρνο - Καραμπάχ έχουν εξασφαλίσει την ντε φάκτο ανεξαρτησία τους μετά τον αιματηρό πόλεμο του 1988-94, είναι μάλλον απίθανο να ξεκίνησαν εκείνοι, καθώς ελέγχουν απόλυτα τη διαφιλονικούμενη περιοχή και το σημερινό status quo τούς ευνοεί. Από την άλλη, το πάμπλουτο χάρη στα ενεργειακά αποθέματα του Αζερμπαϊτζάν διαθέτει έναν αμυντικό προϋπολογισμό που ξεπερνά ολόκληρο τον κρατικό προϋπολογισμό της γειτονικής Αρμενίας και δεν κουράζεται να επαναλαμβάνει ότι κάποια στιγμή θα καταλάβει με τα όπλα την περιοχή.
Ποιο ήταν επομένως το πραγματικό νόημα της δήλωσης Κέρι; Έδωσε όντως το "πράσινο φως" για αζέρικη επέμβαση ή μήπως απλώς η κυβέρνηση του Μπακού ερμήνευσε το σχόλιο του συμμάχου της κατ' αυτόν τον τρόπο; Το ενδιαφέρον είναι ότι ακόμη και ο αμερικανικός Τύπος, που σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής ευθυγραμμίζεται πλήρως με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, έσπευσε να επιρρίψει την ευθύνη για την επανέναρξη των εχθροπραξιών στην πλευρά τού Αζερμπαϊτζάν.
"Αργά την Παρασκευή, οι αζέρικες δυνάμεις ξεκίνησαν μια προσπάθεια να καταλάβουν θέσεις στο Ναγκόρνο - Καραμπάχ, τον αρμενικό θύλακα μέσα στην επικράτεια του Αζερμπαϊτζάν που κατελήφθη από την Αρμενία στη διάρκεια εξαετούς πολέμου που έληξε με την εκεχειρία του 1994", έγραψε η "Wall Street Journal".
Ο πρόεδρος της Αρμενίας Σερζ Σαρκισιάν χαρακτήρισε τις νέες συγκρούσεις ως τις "μεγαλύτερες εχθροπραξίες" μετά την εκεχειρία και προειδοποίησε για το ενδεχόμενο να ξεσπάσει "ολοκληρωτικός πόλεμος" στην περιοχή. Πόσο επικίνδυνος για την παγκόσμια ασφάλεια θα μπορούσε να είναι όμως τελικά ένας πόλεμος μεταξύ δυο μικρών ασιατικών κρατών;
Πολύ, αν αναλογιστεί κανείς ότι πίσω από τους αυτονομιστές του Ναγκόρνο - Καραμπάχ βρίσκεται η Αρμενία και τελικά η Ρωσία, ενώ από την άλλη το Αζερμπαϊτζάν στηρίζει η Δύση, που επενδύει πολλά στον αγωγό Μπακού - Τυφλίδα - Τσεϊχάν, και φυσικά η Τουρκία, κράτος - μέλος του ΝΑΤΟ το οποίο δεν δίστασε πριν από μερικούς μήνες να προκαλέσει "θερμό επεισόδιο" με τη Ρωσία καταρρίπτοντας πολεμικό αεροσκάφος της πάνω από τη Συρία.
Τη στιγμή μάλιστα που ΟΗΕ, Ε.Ε., Μόσχα και Ουάσιγκτον απηύθυναν απανωτές εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση και αποκλιμάκωση, η Άγκυρα δεν έκρυβε την πολεμοχαρή διάθεσή της. Ο πρόεδρος Ερντογάν εξέφρασε την πεποίθηση πως το Ναγκόρνο - Καραμπάχ "θα επιστρέψει μια μέρα στον νόμιμο ιδιοκτήτη του", ενώ ο πρωθυπουργός Νταβούτογλου σιγοντάριζε με την υπόσχεση ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να στηρίζει τους "Αζέρους αδελφούς" μέχρι "το τέλος του κόσμου".
Ο ηγέτης του φιλοκουρδικού HDP Σελαχατίν Ντεμιρτάς κατηγόρησε ευθέως την τουρκική κυβέρνηση ότι με τις εμπρηστικές δηλώσεις της προκάλεσε την τελευταία ανάφλεξη. Την Άγκυρα "φωτογράφισαν", άλλωστε, και οι υπουργοί Εξωτερικών των ΗΠΑ και Ρωσίας, Κέρι και Λαβρόφ, οι οποίοι μετά την τελευταία τηλεφωνική συνομιλία τους για την κρίση, καταδίκασαν "τις προσπάθειες εξωτερικών παραγόντων να επιδεινώσουν την αντιπαράθεση".
Απτόητος και παρά το γεγονός ότι οι συγκρούσεις είχαν ήδη προκαλέσει τον θάνατο περισσότερων από 70 ατόμων προτού οι δύο πλευρές καταλήξουν στην εύθραυστη συμφωνία για την κατάπαυση του πυρός, ο Ερντογάν συνέχισε να ρίχνει λάδι στη φωτιά και να πετά το γάντι στη Μόσχα. "Της Ρωσίας της αρέσει να παίρνει το μέρος της μιας πλευράς. Το έκανε στην Ουκρανία, στη Γεωργία και τώρα το κάνει στη Συρία", τόνισε.
Το πόσο επιτυχημένη θα αποβεί η προσπάθειά της να δημιουργήσει μια ακόμη εστία αστάθειας στην περιοχή είναι κάτι που θα φανεί μέσα στις επόμενες μέρες. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το Ναγκόρνο - Καραμπάχ έχει όλες τις προϋποθέσεις για μια ταχύτατη ανάφλεξη και ότι 5.000 Ρώσοι στρατιώτες βρίσκονται σήμερα στην Αρμενία.
Ρωσία: Τα "παγωμένα" μέτωπα
Η προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία πριν από δύο χρόνια μάλλον θα έχει καταλυτική επίδραση σε πολλές από τις "παγωμένες" τα τελευταία χρόνια εθνοτικές διενέξεις της Ανατολικής Ευρώπης. Και αν κάποιες περιπτώσεις, όπως αυτή της Οσετίας, έχουν ουσιαστικά κλείσει, πολλές άλλες παραμένουν ανοιχτές μέχρι τις μέρες μας.
Πρώτο από όλα, λόγω επικαιρότητας, έρχεται το Ναγκόρνο - Καραμπάχ, διένεξη που δεν ανατρέχει απλώς στα τελευταία χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης αλλά συνδέεται με τις αρχές της Οκτωβριανής Επανάστασης και την απόφαση ενσωμάτωσης της περιοχής με τον κατά βάση αρμενικό πληθυσμό στη σοβιετική Δημοκρατία του Αζερμπαϊτζάν.
Η ένταση που πάντοτε υπέβοσκε ξέσπασε με τον πόλεμο του 1988, και κατέληξε σε ανοιχτή σύγκρουση Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας. Τουλάχιστον 30.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και εκατοντάδες χιλιάδες, κυρίως Αζέροι, έγιναν πρόσφυγες. Η εκεχειρία του 1994 απλώς επισφράγισε τη στρατιωτική νίκη της Αρμενίας, με την περιοχή να έχει από τότε εξασφαλίσει την ντε φάκτο ανεξαρτησία της αλλά να αναγνωρίζεται διεθνώς ως τμήμα της επικράτειας του Αζερμπαϊτζάν.
Ανάλογη περίπτωση αποτελεί και η περιοχή της Υπερδνειστερίας, που το 1990 διακήρυξε την ανεξαρτησία της από τη Μολδαβία. Πριν από δέκα χρόνια, οι ρωσόφωνοι κάτοικοι της περιοχής τάχθηκαν σε δημοψήφισμα υπέρ της Ένωσης με τη Ρωσία χωρίς η Μόσχα να ανταποκριθεί στο αίτημα. Άλλο παράδειγμα αποτελεί η περιοχή της Αμπχαζίας, την οποία η Ρωσία ενθάρρυνε να αποσχισθεί από τη Γεωργία μετά τον σύντομο πόλεμο του 2008. Αν και "παγωμένες", οι συγκρούσεις αυτές θα μπορούσαν οποιαδήποτε στιγμή να ξεσπάσουν και πάλι, όπως άλλωστε αποδεικνύει και η περίπτωση του Ναγκόρνο - Καραμπάχ.
