Του Αντίλ Σαμού
Ο τελευταίος πόλεμος στη Μέση Ανατολή βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη στην Υεμένη, όπου οι αεροπορικές επιδρομές από τον συνασπισμό υπό την Σαουδική Αραβία έχουν σκοτώσει εκατοντάδες και έχουν βυθίσει τη φτωχότερη χώρα του αραβικού κόσμου σε μια ανθρωπιστική κρίση που ολοένα και βαθαίνει.
Στόχος των επιθέσεων είναι οι αντάρτες Χούτι της Υεμένης, σιιτικό αντιστασιακό κίνημα που κατέλαβε την πρωτεύουσα Σαναά τον περασμένο Ιανουάριο και συνεχίζει να προελαύνει στη νότια Υεμένη έκτοτε. Στον 10μελή συνασπισμό μετέχουν επίσης η Αίγυπτος, το Σουδάν, το Πακιστάν και τα Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου των σουνιτικών μοναρχιών.
Η Ουάσιγκτον έχει επιβεβαιώσει ότι παρέχει επιμελητειακή υποστήριξη στις επιχειρήσεις. Πρόκειται για παραλλαγή ενός παλιού μοτίβου, όπου αυταρχικά και δεσποτικά καθεστώτα της Μέσης Ανατολής καλούν τις ΗΠΑ να κάνουν τη βρόμικη δουλεία. Το αποτέλεσμα της υποστήριξης που παρέχει η Ουάσιγκτον στα καθεστώτα αυτά για να διατηρηθούν στην εξουσία είναι η άνοδος του αντιαμερικανισμού στις τάξεις των Αράβων και των μουσουλμάνων.
Παρ' όλα αυτά, εκτός από το να δίνουν πληροφορίες στους Σαουδάραβες για τους βομβαρδισμούς τους στην Υεμένη, οι ΗΠΑ ξεμπλόκαραν επίσης τη βοήθεια προς το στρατιωτικό καθεστώς της Αιγύπτου -ένδειξη υποστήριξης προς την ηγεσία του Καΐρου στον αγώνα κατά των Χούτι.
Πόλεμος διά αντιπροσώπων;
Τα μέλη του συνασπισμού ισχυρίζονται ότι οι Χούτι είναι ενεργούμενα της Τεχεράνης. Με το να προσελκύουν την Ουάσιγκτον, οι Σαουδάραβες -όπως και οι Ισραηλινοί- προσπαθούν ενδεχομένως να καθυστερήσουν την αμερικανική προσέγγιση με το Ιράν έπειτα από την πρόσφατη συμφωνία στις διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και την υπόγεια συνεργασία μεταξύ των δύο πλευρών για την καταπολέμηση του Ισλαμικού Κράτους στο Ιράκ.
Τα ΜΜΕ αναπαράγουν την κατηγορία ότι οι Χούτι είναι ενεργούμενα του Ιράν. Ωστόσο, αυτό το παραπλανητικό στερεότυπο απλώς εξυπηρετεί τον στόχο της δαιμονοποίησης της Τεχεράνης. Παρ' ότι είναι πιθανό το Ιράν να βοηθά τους Χούτι σε ένα βαθμό, οι αναλυτές σε θέματα Μέσης Ανατολής δεν έχουν παρουσιάζει αξιόπιστες αποδείξεις για τη στρατιωτική εμπλοκή της χώρας.
Ακόμη και η Κάθριν Ζίμερμαν, του δεξιού Ινστιτούτου Αμερικανικών Επιχειρήσεων, δήλωσε στο Foreign Policy ότι "δεν υπάρχει κάτι που να μπορεί να θεωρηθεί ως αποδεικτικό στοιχείο" της ιρανικής ανάμειξης. Το πιθανότερο είναι ότι η κινητήρια δύναμη της εξέγερσης είναι τοπική.
Πρόσφατη έκθεση του κέντρου Chatham House συμπεραίνει ότι η επιρροή ξένων δυνάμεων έχει μεγιστοποιηθεί. "Οι Χούτι δεν είναι αντιπρόσωποι του Ιράν με την ίδια έννοια που είναι η Χεζμπολά στον Λίβανο" προσθέτει ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Φίλιπ Χάμοντ. Ακόμη και αν το Ιράν παρέχει κάποια βοήθεια, η Τεχεράνη "δεν μπορεί να ελέγξει αυτό που κάνουν οι Χούτι".
Μια τοπική σύγκρουση
Παρά ένα μέρος της ρητορικής τους, οι Χούτι εμφανίζονται πολύ πιο μετριοπαθείς στους στόχους τους -κυρίως την εκπροσώπηση της κοινότητας των ζαϊντιτών- από ό,τι κατηγορούνται από τη Δύση. Είναι επίσης σθεναροί αντίπαλοι της Αλ Κάιντα στην Αραβική Χερσόνησο (AQAP), του τοπικού παρακλαδιού της τρομοκρατικής οργάνωσης όπως και του Ισλαμικού Κράτους, που το τελευταίο διάστημα έχει αναπτύξει δράση στην Υεμένη.
Με την εξαίρεση όμως αυτών των σουνιτικών εξτρεμιστικών οργανώσεων, η σύγκρουση στην Υεμένη δεν αφορά τόσο τις θρησκευτικές κοινότητες όσο την πρόσβαση στις πλουτοπαραγωγικές πηγές. Με πληθυσμό 25 εκατομμυρίων, η Υεμένη είναι μια από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου παρά την πρόσφατη ανακάλυψη πετρελαϊκών κοιτασμάτων στο υπέδαφός της. Οι πόροι ήταν πάντοτε σπάνιοι και ο πλούτος συγκεντρωνόταν πάντα σε ελάχιστα χέρια.
Στα τέλη της δεκαετίας του '60, η Υεμένη έζησε δύο διαδοχικές επαναστάσεις -μία στον Βορρά και μία στον Νότο. Μια νέα Αραβική Δημοκρατία της Υεμένης ανακηρύχτηκε στον Βορρά, κατά μήκος των συνόρων με τη Σαουδική Αραβία, και απολάμβανε καλές σχέσεις με το Ριάντ. Στον νότο ανακηρύχτηκε η Λαϊκή Δημοκρατία της Υεμένης, μια σοσιαλιστική χώρα που είχε τη στήριξη της Σοβιετικής Ένωσης και διατηρούσε θετικές σχέσεις με την Τεχεράνη.
Τη δεκαετία του '90, οι δύο χώρες ενοποιήθηκαν κάτω από την ηγεσία του προέδρου Αλί Αμπντουλά Σαλέχ, που οδήγησε τη νέα χώρα στην τροχιά της Ουάσιγκτον. Ο Σαλέχ έγινε όλο και πιο διεφθαρμένος και αυταρχικός συγκεντρώνοντας όλη την εξουσία στα χέρια της οικογένειάς του πριν να ανατραπεί το 2012. Στο μεταξύ, η AQAP ευημερούσε στην Υεμένη ανοίγοντας δρόμους για τη διείσδυση του Ισλαμικού Κράτους (ISIS). Αμφότερες οι οργανώσεις αποτελούν ορκισμένους εχθρούς των σιιτών Χούτι. Πρόσφατα, μια σειρά επιθέσεων αυτοκτονίας που φέρεται να εκτελέστηκαν από το ISIS σκότωσε εκατοντάδες σιίτες προσκυνητές.
Οι Χούτι υποστήριξαν την εξέγερση που ανέτρεψε τον πρόεδρο Σαλέχ το 2012. Όμως στη σημερινή εξέγερση των Χούτι, ο Σαλέχ -κοσμικός σιίτης που διατηρεί αρκετούς υποστηρικτές στις τάξεις του στρατού- τους υποστηρίζει με την ελπίδα της επιστροφής του ίδιου ή του γιου του στην εξουσία. Ζητάει νέες εκλογές καθώς η συμφωνία που οδήγησε στην απομάκρυνσή του και στην ανάδειξη στην προεδρία του τότε αντιπροέδρου Αμντού Μανσούρ Χαντί υποτίθεται ότι είχε προσωρινό χαρακτήρα.
Παίζοντας με τη φωτιά
Οι Χούτι συνεχίζουν να προελαύνουν στη νότιο Υεμένη και μέσα στο λιμάνι του Άντεν παρά τις αεροπορικές επιδρομές της Σαουδικής Αραβίας. Οι βομβαρδισμοί από μόνοι τους δεν αναμένεται να αλλάξουν τους συσχετισμούς. Μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η προοπτική χερσαίας επέμβασης, ειδικά τη στιγμή που οι σουνιτικές χώρες εξετάζουν τον σχηματισμό ενός "αραβικού ΝΑΤΟ" προκειμένου να διατηρήσουν το στάτους κβο στην περιοχή.
Ωστόσο, οι Χούτι και οι σύμμαχοι τους είναι μπαρουτοκαπνισμένοι και γνωρίζουν την επικράτεια - ας μην ξεχνάμε ότι πρόκειται για ορεινή χώρα. Η σύρραξη θα μπορούσε να καταλήξει σε ανταρτοπόλεμο χωρίς ορατό τέλος. Με τον βασικό αντίπαλό τους απασχολημένο, η Αλ Κάιντα και το Ισλαμικό Κράτος θα μπορούσε να αναπτυχθούν περισσότερο. Ακόμη και τώρα, το AQAP εκμεταλλεύεται το χάος.
Η συμμαχία Αιγύπτου - Σαουδικής Αραβίας με στόχο την ανατροπή των Χούτι και των συμμάχων τους θα μπορούσε να οδηγήσει το Ιράν να ενισχύσει και τη δική του ανάμειξη στον πόλεμο. Και η εμπλοκή τόσων χωρών της περιοχής στον πόλεμο της Υεμένης θα μπορούσε να καταλήξει σε γενικευμένη σύγκρουση με απρόβλεπτα αποτελέσματα.
Οι Σαουδάραβες και οι Αιγύπτιοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε εσωτερικές και εξωτερικές εξεγέρσεις. Ο στρατός της Σαουδικής Αραβίας μπορεί να μην παραμείνει πιστός στο καθεστώς αν ο πόλεμος στην Υεμένη παραταθεί για πολύ. Οι ανήσυχοι σιιτικοί πληθυσμοί στην ανατολική Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να ξεσηκωθούν. Η σιιτική πλειοψηφία στο Μπαχρέιν θα μπορούσε να εξεγερθεί εναντίον της κυβέρνησής τους και της παρουσίας σαουδαραβικών στρατευμάτων στη χώρα. Οι Αιγύπτιοι αντιμετωπίζουν ήδη μια ένοπλη εξέγερση στο εσωτερικό και ο νέος πόλεμος θα αναφλέξει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Η καλύτερη εκδοχή θα μπορούσε να είναι η επιτυχής έκβαση της προσέγγισης των ΗΠΑ με το Ιράν. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάκτηση του ελέγχου της κατάστασης από το Ισραήλ και τις σουνιτικές χώρες και την προετοιμασία του εδάφους για μια τελική συμφωνία - με την προϋπόθεση πάντα ότι η πρόσφατη συνεννόηση θα επιζήσει της επίθεσης που θα εξαπολύσουν η κυβέρνηση Νετανιάχου και οι σκληροπυρηνικοί του αμερικανικού Κογκρέσου.
