Βρυξέλλες, Γ. Δαράτος
Ένα σχέδιο απίστευτης επιπολαιότητας, βιασύνης και, εντέλει, τσαπατσουλιάς. Πρόκειται για την πρόταση του νέου προέδρου της Κομισιόν Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, που ενέκριναν κατ' αρχήν οι κοινοτικοί ηγέτες στο προ δεκαημέρου ευρωπαϊκό συμβούλιο κορυφής των Βρυξελλών για τη διάθεση 315 δισ. ευρώ μέσα στην επόμενη τριετία, τα οποία θα επενδυθούν σε έργα που θα βγάλουν την Ευρώπη από τη σημερινή δημοσιονομική - επενδυτική της απάθεια και θα συμβάλουν στην οικονομική ανάπτυξή της.
2.000 σχέδια που ζητούν 1.300 δισ. ευρώ!
Τον Ιανουάριο η ομάδα Γιούνκερ θα βάλει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων την πρότασή της για τη σύσταση «Ευρωπαϊκού Ταμείου Στρατηγικών Επενδύσεων» (ΕΤΣΕ), που θα πρέπει να επικυρωθεί και από το ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έτσι ώστε οι νέες επενδύσεις ν' αρχίσουν να «ρέουν» από τα μέσα του 2015. Ήδη οι χώρες - μέλη έχουν υποβάλει περίπου 2.000 σχέδια για χρηματοδότηση, το ύψος της οποίας υπολογίζεται σε 1.300 δισ. ευρώ. Η φιλοσοφία του πλάνου είναι να υπάρξουν αρκετά δημόσια κεφάλαια που θα προκαλέσουν την επενδυτική έλξη πολλαπλάσιων ιδιωτικών. Στόχος είναι τα τρία επόμενα χρόνια να επενδύονται στην Ευρώπη 180 - 185 δισ. ευρώ ετησίως.
Κεντρικό όργανο αυτής της επενδυτικής έκρηξης ορίσθηκε να είναι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), μια ευρωπαϊκού τύπου παγκόσμια τράπεζα, που, για να συνεφέρει τη λιπόθυμη ευρωπαϊκή οικονομία, θα κληθεί να αναπτύξει σειρά από πρωτόγνωρα χρηματοπιστωτικά μέσα και εργαλεία που θα συνδυάζουν κρατικές εγγυήσεις και ιδιωτικά κεφάλαια.
Δημόσια η χασούρα, τα κέρδη στους ιδιώτες
Στην πραγματικότητα, αυτό το σχέδιο Γιούνκερ είναι προικισμένο με πολύ λίγο φρέσκο χρήμα, κάπου 21 δισ. ευρώ. Έπειτα, το σχέδιο μυρίζει από μακριά ακόμη ένα νεοφιλελεύθερο κόλπο ως προς τη λειτουργία του, αφού οι επενδυτικοί κίνδυνοι θα αναλαμβάνονται από το Δημόσιο προκειμένου αυτό να προσελκύσει ιδιωτικά κεφάλαια, που δεν είναι διατεθειμένα να χάσουν ούτε ένα ευρώ. Έτσι, αν ένα επενδυτικό πρόγραμμα - σχέδιο υψηλού ρίσκου, όπως το θέλει η Κομισιόν, δεν λειτουργήσει όπως έχει σχεδιασθεί, οι απώλειες θα καλυφθούν με το δημόσιο χρήμα του νέου Ταμείου (ΕΤΣΕ). Με άλλα λόγια, για ακόμη μια φορά η Ένωση θα κοινωνικοποιήσει τη χασούρα και θα ιδιωτικοποιήσει τα κέρδη. Η ιστορία μάς είναι γνωστή όλα αυτά τα τελευταία χρόνια.
Επιπλέον, ο τρόπος που ο Ζ.Κ. Γιούνκερ παρουσίασε το σχέδιό του δυσκολεύει πολύ την ανάλυση του περιεχομένου του ως προς τις πολιτικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιδιώξεις του.
Δεν γνωρίζουμε λεπτομέρειες ως προς τους συγκεκριμένους τομείς προς τους οποίους θα κατευθυνθούν αυτές οι επενδύσεις, παρά μόνο κάποιους γενικούς και αόριστους προσανατολισμούς, όπως είναι οι μεταφορές, οι υποδομές και η ψηφιακή οικονομία. Ο κατάλογος με τα 2.000 έργα, έτσι όπως παρουσιάστηκε στο τελευταίο συμβούλιο κορυφής, είναι αδύνατον, με τα ελλιπή στοιχεία που παραθέτει, να γίνει αντικείμενο συγκεκριμένης κριτικής μελέτης. Πρόκειται για ένα ακόμη επικοινωνιακό τέχνασμα με στόχο τον εντυπωσιασμό της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης.
Ένα άλλο ερώτημα που γεννάται είναι αν η ΕΤΕπ θα χρηματοδοτήσει μόνο τα έργα τα οποία δεν βρίσκουν το ενδιαφέρον των ιδιωτών ή θα συμμετάσχει με την παροχή εγγυήσεων σ' αυτά. Κανείς δεν γνωρίζει τι θα κάνει η Τράπεζα σ' αυτές τις περιπτώσεις και ποια θα είναι η προστιθέμενη αξία που θα προσφέρει σε ένα έργο με τη παρέμβασή της.
Το μείζον πρόβλημα σήμερα με την ΕΤΕπ είναι ότι πρόκειται για τράπεζα άγνωστη στο ευρύ ευρωπαϊκό κοινό, που λειτουργεί με ένα μίνιμουμ διαφάνειας, χωρίς να δίνει λεπτομερή λογαριασμό για τις λεπτομέρειες της δράσης της. Ένα άλλο στοιχείο εις βάρος της σημερινής λειτουργίας της είναι η κουλτούρα της για το αποτέλεσμα της επενδυτικής δράσης της. Κάθε χρόνο δημοσιεύει τα αποτελέσματα της δράσης, χωρίς καμία εκτίμηση για τις επιπτώσεις -κοινωνικές, εργασιακές, περιβαλλοντικές- που είχαν οι δανειακές επενδύσεις της. Δεν την ενδιαφέρει παρά μόνο το λογιστικό σκέλος, αν δηλαδή μια επένδυση έκλεισε «σωστά», παραβλέποντας συστηματικά ποιες ήταν οι επιπτώσεις της στην πραγματική οικονομία.
Αναφερθήκαμε προηγουμένως στη διαφάνεια της δράσης της. Ο πρόεδρος και οι αντιπρόεδροι συνιστούν την «επιτροπή διαχείρισης», η οποία αποφασίζει ελεύθερα και χωρίς περιορισμούς για το πώς θα κατευθύνει τις δράσεις της. Δέκα φορές τον χρόνο γίνεται ένας στοιχειώδης έλεγχος των πεπραγμένων της από τους εκπροσώπους των 28 χωρών - μελών, εξαιρετικά τυπικός και σύντομος, χωρίς να τους προσφέρονται όλα τα στοιχεία που είναι απαραίτητα ώστε να κρίνουν σε βάθος τη δράση της. Τι θα γίνει τώρα που η ΕΤΕπ, από 10 δισ. ευρώ τον χρόνο, θα πρέπει, σύμφωνα με το σχέδιο Γιούνκερ, να διοχετεύει 100 δισ. ευρώ; Με ποιο ανύπαρκτο σύστημα θα ελέγχεται σήμερα η δράση της και οι επιλογές της; Άγνωστον. Κι ακόμη, η ΕΤΕπ δανείζει σήμερα δύο φορές περισσότερα κεφάλαια από την Παγκόσμια Τράπεζα, με τρεις φορές μικρότερο αριθμητικά προσωπικό. Πώς θα εκτιμήσουν οι 5-6 υπάλληλοί της τις δεκάδες των επενδυτικών σχεδίων που θα φθάσουν στα γραφεία τους; Κανένας δεν μιλάει γι' αυτό.
Υπάρχει βέβαια και η μη προβεβλημένη, ακόμη, στα ευρωπαϊκά όργανα βούληση του κ. Γιούνκερ για μεγαλύτερη απορρύθμιση. Με άλλα λόγια, απλοποίηση διαδικασιών χρηματοδότησης, εναρμόνιση προς τα κάτω διαφόρων νόμων και οδηγιών.
Με λίγα λόγια, στο όνομα της αποτελεσματικότητας είναι πολύ πιθανόν να θυσιαστούν χρονοβόρα νομοθετήματα για την προστασία του περιβάλλοντος ή ακόμη μέτρα αποτελεσματικού ελέγχου της διαφθοράς. Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα σχέδιο ανόρθωσης της ευρωπαϊκής οικονομίας, χωρίς θεμέλια και κανόνες λειτουργίας και, κυρίως, με έλλειψη συγκεκριμένου επενδυτικού οράματος. Οι αμέσως επόμενοι μήνες θα μας επιβεβαιώσουν.
