Tου Μιχάλη Τρίκκα
Η έκκληση που απηύθυνε την Τρίτη ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Μπαν Κι Μουν -"δεν έχουμε άλλα χρονικά περιθώρια"- θα ακουγόταν οπωσδήποτε πιο δραματική αν δεν αποτελούσε μια επανάληψη των όσων είχε πει στη δική του ομιλία ο Μπούτρος Γκάλι κατά την αντίστοιχη περιβαλλοντική σύνοδο του Ρίο το 1992.
Την ανάγκη για δραστική αλλαγή της περιβαλλοντικής πολιτικής είχε υπογραμμίσει νωρίτερα και η Παγκόσμια Πορεία των Λαών για το κλίμα που πραγματοποιήθηκε σε δεκάδες πόλεις του πλανήτη την προηγούμενη Κυριακή. Δύο μέρες μετά, 120 ηγέτες κρατών συγκεντρώθηκαν στη Νέα Υόρκη για να συμμετάσχουν στην πολυδιαφημισμένη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών.
Η διάσκεψη του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή δεν κατέληξε σε κάποια συμφωνία ή διακήρυξη. Ο σκοπός της δεν ήταν άλλωστε τέτοιος. Τα φώτα της δημοσιότητας στράφηκαν στους προέδρους Ομπάμα και Ολάντ και τις σύντομες ομιλίες τους τη στιγμή που οι ουσιαστικές διαπραγματεύσεις άρχιζαν λίγο αργότερα σε ειδικές ομάδες εργασίας με τη συμμετοχή υπουργών, επιχειρηματιών και περιβαλλοντολόγων.
Σκοπός των διαπραγματεύσεων είναι η προετοιμασία της περιβαλλοντικής διάσκεψης που θα πραγματοποιηθεί στο Παρίσι τον Δεκέμβριο του 2015. Οι προσδοκίες για εκείνη τη διάσκεψη είναι αισθητά υψηλότερες, με τον ΟΗΕ να αναμένει μια δεσμευτική συμφωνία για την κλιματική αλλαγή από τις περίπου 200 χώρες που έχουν δηλώσει συμμετοχή.
Οι χρονικές προθεσμίες δεν επιτρέπουν όμως μεγάλα περιθώρια αισιοδοξίας. Έχουν ήδη περάσει πέντε χρόνια από την παταγώδη αποτυχία της περιβαλλοντικής διάσκεψης της Κοπεγχάγης, ενώ μας χωρίζουν μόλις 15 μήνες από την επόμενη συνάντηση, χωρίς να υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι οι συμμετέχοντες βρίσκονται σήμερα πιο κοντά από ό,τι τότε σε μια συμφωνία για τη δραστική μείωση των εκπομπών αερίων που ευθύνονται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου.
Περιθώρια για αισιοδοξία δεν επιτρέπει ούτε η ηχηρή απουσία από τη διάσκεψη της Τρίτης πολλών από τις βιομηχανικές χώρες που έχουν συμβάλει στην έξαρση του φαινομένου. Στη συνάντηση της Νέας Υόρκης δεν συμμετείχαν ούτε η Άνγκελα Μέρκελ ούτε ο Βλαντίμιρ Πούτιν ούτε οι ηγέτες της Κίνας ή της Ινδίας. Και όλα αυτά τη στιγμή που η Κίνα ευθύνεται για το 29% των εκπομπών αερίων σε παγκόσμιο επίπεδο, οι ΗΠΑ για το 15%, η Ινδία για το 7% και η Ρωσία για το 5%.
Τα στοιχεία όμως του ΟΗΕ δείχνουν και κάτι περισσότερο: τη δραματική αύξηση των εκπομπών αερίων που ευθύνονται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου, δύο δεκαετίες μετά τη διάσκεψη του Ρίο και το Πρωτόκολλο του Κιότο που υποτίθεται ότι θα συνέβαλλε στη μείωσή τους. Έτσι, τη στιγμή που ο Αμερικανός πρόεδρος Μπάρακ Ομπάμα καυχιόταν για τις "πράσινες" επιδόσεις της κυβέρνησής του, οι προβλέψεις έδειχναν ότι οι εκπομπές των ΗΠΑ θα ξεπερνούν κατά 5% τα επίπεδα της δεκαετίας του 1990 το 2030.
Ο Γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ ήταν από τους ελάχιστους ηγέτες που δεν αρκέστηκαν σε ευχές και υποσχέσεις, αλλά ενίσχυσε το Πράσινο Ταμείο για το Κλίμα με ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Κατά τα άλλα το συγκεκριμένο ταμείο αποτελεί άλλη μια πονεμένη ιστορία. Ιδρύθηκε με τυμπανοκρουσίες πριν από τέσσερα χρόνια στη διάσκεψη του Κανκούν με διακηρυγμένο στόχο να συγκεντρώνει 100 δισεκατομμύρια ετησίως για να βοηθά χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου να μειώνουν τις εκπομπές αερίων. Το ταμείο γέμισε από τότε μόνο από υποσχέσεις, καθώς μόνο η Γερμανία και μια χούφτα ακόμη χώρες κατέθεσαν χρήματα. Έτσι, αντί για τα 400 δισ. που θα έπρεπε να έχει σήμερα, το ταμείο διαθέτει μόλις 55 εκατομμύρια δολάρια.
Στη διάρκεια της διάσκεψης ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Μπαν Κι Μουν υπογράμμισε επίσης ότι οι ιδιωτικές τράπεζες θα εκδώσουν σύντομα "πράσινα ομόλογα" για την αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής κρίσης. Την υποταγή της περιβαλλοντικής πολιτικής στα επιχειρηματικά συμφέροντα αναδείκνυε άλλωστε προγενέστερη ανακοίνωση του διεθνούς οργανισμού που ζητωκραύγαζε για τη συμμετοχή "181 εκπροσώπων της επιχειρηματικής και επενδυτικής κοινότητας" στη συνάντηση της Νέας Υόρκης.
Προέκυψε τελικά κάτι θετικό από τη διάσκεψη; Το πρώτο που θα μπορούσε να επισημάνει κανείς είναι η υπόσχεση του αντιπροέδρου της Κίνας Ζανγκ Γκαολί ότι η χώρα του θα δώσει "το συντομότερο δυνατόν" ένα χρονοδιάγραμμα για τη μείωση των εκπομπών αερίων της χώρας. Είναι σημαντικό αυτό; Μάλλον. Ειδικά αν αναλογιστεί κανείς ότι η κινεζική κυβέρνηση απέφευγε μέχρι σήμερα να κάνει κάτι ανάλογο. Καμία αποτελεσματική ενέργεια για την αντιστροφή της κλιματικής αλλαγής δεν μπορεί να γίνει αν η Κίνα δεν αρχίσει να μειώνει τις δικές της εκπομές μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Θετική μπορεί να χαρακτηριστεί επίσης η εγκατάλειψη της παραδοσιακής διάκρισης ανάμεσα σε περιβαλλοντική δράση και οικονομική ανάπτυξη. Στην έκθεση που δόθηκε στη δημοσιότητα μια εβδομάδα πριν από τη διάσκεψη της Νέας Υόρκης, μια ομάδα οικονομολόγων σημειώνει ότι μια ριζική αλλαγή της περιβαλλοντικής πολιτικής με στόχο τη μείωση των εκπομπών αερίων όχι μόνο δεν θα αποτελεί φρένο αλλά μπορεί να μετατραπεί και σε μοχλό ανάπτυξης.
Η θετικότερη όμως διάσταση ήταν αναμφίβολα η δυναμική επανεμφάνιση του περιβαλλοντικού κινήματος. Την περασμένη Κυριακή εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν στη Νέα Υόρκη και δεκάδες χιλιάδες άλλοι σε περισσότερες από 150 πόλεις του πλανήτη. Με την παρουσία τους έδειξαν στην πολιτική ηγεσία του πλανήτη τη δύναμή τους και υπενθύμισαν στις περιβαλλοντικές οργανώσεις ότι το αποτελεσματικότερο μέσο πίεσης δεν είναι τα λόμπι των διασκέψεων, αλλά οι δρόμοι. Αν μη τι άλλο, το περιβάλλον μπαίνει και πάλι στη διεθνή ατζέντα έξι χρόνια μετά το ξέσπασμα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης.
