«Πολύ δύσκολα στις 22 Σεπτεμβρίου το Die Linke θα επαναλάβει τα αποτελέσματα του 2009, δηλαδή το 11,9%, αλλά ο κίνδυνος μιας κατάρρευσης του κόμματος έχει αποφευχθεί. Οι νέοι γραμματείς, Κάτζα Κίπινγκ και Μπερντ Ριεχίνγκερ, κάνουν εξαιρετική δουλειά». Ο Μάριο Καντέιας είναι ικανοποιημένος από τη νέα πορεία της κοινωνικής - κομμουνιστικής δύναμης. Ο υποδιευθυντής του Ιδρύματος Ρόζα Λούξεμπουργκ για τις κοινωνικές αναλύσεις και δεξαμενή σκέψης - think tank του κόμματος, ο 44χρονος μελετητής κοιτά πέρα από την ημερομηνία των εκλογών: «Μετά μια περίοδο κρίσης, που προερχόταν από τις εσωτερικές διαφορές που υπαγόρευαν οι προσωπικές διαφωνίες, τώρα το Die Linke άρχισε να λειτουργεί. Ξανάρχισε να συναντά κανονικά τα κοινωνικά κινήματα, τα συνδικάτα και τους διανοούμενους. Υπάρχει εκ νέου μια στρατηγική συζήτηση: μας τη διδάσκει η Ρόζα Λούξεμπουργκ, ότι το να αγωνιστούμε μόνο για την πολιτική από τη μια μέρα στην άλλη μας οδηγεί πάντα σε εξαρτημένες θέσεις. Μάθαμε επιτέλους να διαφωνούμε, ανάμεσα σε ριζοσπάστες και μετριοπαθείς, όπως φάνηκε και στη συζήτηση για το τέλος του ευρώ που πυροδότησε ο Όσκαρ Λαφονταίν».
Στο «Ιλ Μανιφέστο» μιλήσαμε για το θέμα, αλλά αξίζει να επιστρέψουμε. Σε μια έρευνα που διεξήχθη από εσάς ως Ίδρυμα Λούξεμπουργκ, οι οικονομολόγοι Χέινερ Φλάσμπεκ και Κώστας Λαπαβίτσας δικαίωσαν τον Λαφονταίν. Εσείς υποστηρίζετε μια άλλη άποψη. Γιατί;
Η ανάλυση του Φλάσμπεκ και του Λαπαβίτσα είναι σωστή: εάν προχωρήσουμε μπροστά έτσι το σχέδιο του ευρώ καταρρέει. Δεν συμμερίζομαι τα συμπεράσματά τους, γιατί η επιστροφή στα εθνικά νομίσματα θα είχε αρνητικές συνέπειες σε όλες τις χώρες, ξεκινώντας από τη δική μας. Τα γερμανικά προϊόντα θα γίνονταν πολύ ακριβά και δεν θα μπορούσαν να εξαχθούν. Με πείθει η θέση που υιοθέτησε το Die Linke. Δεν ζητάμε το τέλος του κοινού νομίσματος, αλλά το τέλος των Μνημονίων της τρόικας, τον έλεγχο στις κινήσεις κεφαλαίων και νέους δημοκρατικούς θεσμούς για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Όταν αναφέρεστε στον αντιευρωπαϊκό σωβινισμό σκεφτόσαστε και για δυνάμεις που στο Κοινοβούλιο του Στρασβούργου κάθονται μαζί σας στην Ενωμένη Αριστερά (GUE), όπως τους Έλληνες κομμουνιστές (ΚΚΕ) και τους Πορτογάλους (ΚΚ Πορτογαλίας);
Όχι, εγώ δεν θεωρώ αντιευρωπαίους τα κόμματα και τους διανοούμενους της αριστεράς που προτείνουν την έξοδο από το ευρώ. Έχω τη μέγιστη κατανόηση για όποιον, σε κατάσταση ανάγκης, εξετάζει ακόμη και το τέλος του κοινού νομίσματος ή ακόμη πιο ριζοσπαστικές υποθέσεις. Το θέμα είναι να χρησιμοποιηθεί αυτό το όπλο πίεσης στην υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση, εάν είναι αναγκαίο, την κατάλληλη στιγμή. Όχι μόνο. Πριν να υιοθετήσουμε αφηρημένες θέσεις, πρέπει να λάβουμε υπόψη μας τις σχέσεις δύναμης που θέτουν τις συνθήκες στους πρωταγωνιστές που θα έπρεπε να αναλάβουν το βάρος να υλοποιήσουν επιλογές όπως αυτή. Το πρόβλημα, τέλος πάντων, είναι στρατηγικό. Δεν φθάνουν οι προτάσεις, χρειάζεται η δύναμη που μπορεί να οδηγήσει σε μια ρήξη. Η ρήξη μπορεί να έρθει μόνο από την αριστερά της Νοτίου Ευρώπης, που εμείς υποστηρίζουμε. Αλλά με το σωστό τρόπο.
Σε αυτή τη διαδικασία βλέπετε κάποιο ρόλο και για τα σοσιαλδημοκρατικά και πράσινα κόμματα;
Θα σας απαντήσω περιοριζόμενος μόνο στη Γερμανία. Δεν λείπουν οι κριτικές μας εναντίον των άλλων δύο κομμάτων, αλλά υπάρχει ένα πρόβλημα. Όλες τις φορές που χρειάστηκε να ψηφίσουμε στο Κοινοβούλιο τα μέτρα που πρότεινε η κυβέρνηση της Άνγκελα Μέρκελ για να αντιμετωπίσουμε την κρίση, οι Πράσινοι και οι Σοσιαλδημοκράτες ψήφιζαν πάντα «ναι». Αυτό καθιστά πολύ δύσκολο να αναπτύξουμε μια κοινή πολιτική δουλειά.
Σε σχέση με την ευρωπαϊκή κρίση, εδώ και λίγο καιρό μεταφράστηκε στα ιταλικά το βιβλίο για την κρίση του «δημοκρατικού καπιταλισμού» του Γερμανού κοινωνιολόγου Βόφγκανγκ Στρέεκ «Κερδισμένος Χρόνος», που προκαλεί πολύ ενδιαφέρον. Τι σκέφτεστε για την θέση του υπέρ της επιστροφής στη διάσταση του εθνικού κράτους;
Πάνω απ' όλα πρέπει να πούμε ότι ο Στρέεκ ήταν ένας από τους εγκεφάλους της «Ατζέντας 2010» [το σύνολο των οικονομικών «μεταρρυθμίσεων» της κυβέρνησης Σοσιαλδημοκρατών – Πρασίνων του Σρέντερ]. Ήταν ένας από αυτούς που πήγαιναν και έλεγαν ότι το κοινωνικό κράτος σε εθνικό επίπεδο έχει ξεπεραστεί. Σήμερα καταλαβαίνει ότι το σχέδιό του απέτυχε. Αποτελεί μια διακήρυξη της σοσιαλδημοκρατίας ότι φαλίρισε, που θα ήταν καλό όλοι οι σοσιαλδημοκράτες να σκεφτούν. Ο Στρέεκ το κάνει. Χωρίς όμως τον απαραίτητο βαθμό αυτοκριτικής. Δεν συμφωνώ σε ότι αφορά τα τελικά του συμπεράσματα. Από στρατηγική οπτική δεν αποτελεί μια σοβαρή επιλογή να επιστρέψουμε πίσω στα θεμέλια του κοινωνικού κράτους σε εθνική βάση.
Στη χώρα μας μιλάνε πολύ για το «μοντέλο Γερμανία», με επιχειρήματα που μοιάζουν με αυτά που χρησιμοποιεί η Μέρκελ στην προεκλογική της εκστρατεία…
Το Modell Deutschland υπάρχει, αλλά με μια εντελώς διαφορετική σημασία. Για τους αντιπάλους [της χώρας] μας η Γερμανία αποτελεί το θετικό παράδειγμα μιας χώρας που δεν πλήγηκε από την κρίση χάρις στις «μεταρρυθμίσεις» που έκανε ο Σρέντερ και μετά διαχειρίστηκε η Μέρκελ. Από την οπτική πλευρά τη δική μας, αντίθετα, ειδικά αυτά τα μέτρα πυροδότησαν την κρίση, που καθορίστηκε από την εξωφρενική πόλωση του πλούτου που παράχθηκε τα τελευταία δέκα χρόνια. Ας σκεφτούμε ότι στον τομέα των χαμηλότερων μισθών υπήρξε μια μείωση των πραγματικών απολαβών κατά 30%. Αυτό που η Ελλάδα ζει τώρα σαν θεραπεία σοκ, εμείς το ζήσαμε αργά αργά, κατεβαίνοντας σκαλί σκαλί. Σε όποιον υποστηρίζει ότι η Γερμανία αποτελεί ένα θετικό παράδειγμα θα ήθελα να του υποδείξω ένα άλλο πράγμα.
Ποιο;
Όλοι γνωρίζουμε ότι η γερμανική κυβέρνηση ακολουθεί μια πολιτική που κατευθύνεται προς τις εξαγωγές. Έχοντας μια αδύναμη εσωτερική ανάπτυξη και χαμηλή αγοραστική αξία στην πατρίδα μας η μοναδική δυνατότητα είναι να πουλάμε τα προϊόντα στο εξωτερικό. Τα τελευταία χρόνια οι εξαγωγές μεταφέρθηκαν με μαζικό τρόπο προς τις αποκαλούμενες αναδυόμενες χώρες, όπως η Κίνα. Έτσι η περιφέρεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι τόσο σημαντική. Αυτό είναι το σημείο. Η Γερμανία μπορεί να τα καταφέρνει, αλλά το μοντέλο της δεν μπορεί να γενικευτεί στην Ευρώπη. Το γερμανικό μοντέλο έχει το έμβλημα «ο σώζων εαυτόν σωθήτω».
Εάν είναι αλήθεια αυτό που καταγγέλλει το Die Linke ότι στη Γερμανία καλπάζει η ανασφάλεια και αυξάνεται η φτώχεια, γιατί δεν βλέπουμε κινητοποιήσεις;
Με αυτή τη διαχείριση της κρίσης η κυβέρνηση κατάφερε να προσδέσει σε αυτή ευρείς τομείς των εξαρτημένων τάξεων. Ένα παράδειγμα αποτελεί το [συνδικάτο εργατών μετάλλου] IG-Metall, η πιο σημαντική γερμανική συνδικαλιστική ομοσπονδία, που συμμετείχε ολοσχερώς σε αυτό το μοντέλο με κατεύθυνση τις εξαγωγές: τα αυτοκίνητά μας πωλούνται σε όλο τον κόσμο. Έτσι η δυνατότητα διαμαρτυρίας στο εσωτερικό μειώθηκε. Για να μην μιλήσουμε για την πιθανότητα ενός κοινού ευρωπαϊκού μετώπου, που είναι σχεδόν αδύνατο, γιατί τα συμφέροντα που υπερασπίζεται το γερμανικό συνδικάτο εργατών μετάλλου είναι εντελώς διαφορετικά από αυτά που υπερασπίζονται τα αντίστοιχα συνδικάτα στη Γαλλία ή την Ιταλία. Η ευρωπαϊκή ημέρα κινητοποιήσεων στις 14 Νοεμβρίου ήταν σημαντική, αλλά αφορούσε μόνο τη Νότιο Ευρώπη. Στο Βερολίνο ήταν τριακόσια άτομα μπροστά στην Πύλη του Βρανδεμβούργου. Η αλλαγή, επιμένω, σίγουρα δεν θα γεννηθεί εδώ, αλλά στη Νότιο Ευρώπη. Η δυνατότητα διαμαρτυρίας στη Γερμανία θα μειωθεί πιθανώς ακόμη περισσότερο, εάν είναι αλήθεια ότι βρισκόμαστε στην αρχή μιας περιόδου ανάπτυξης, όπως λένε μερικοί ερμηνευτές των τελευταίων στοιχείων της Eurostat για τη συγκυρία… Με αυτά τα στοιχεία έγινε μόνο προπαγάνδα. Εάν κοιτάξουμε την ανάπτυξη από το 2000 και μετά βλέπουμε ότι το ΑΕΠ αυξήθηκε λιγότερο από 1%. Η παραγωγικότητα λιμνάζει, ακόμη και οι εξαγωγές υποχωρούν, γιατί οι αναδυόμενες χώρες φρενάρουν και αυτές. Να γιορτάζουμε τώρα το γεγονός ότι το τελευταίο τρίμηνο η οικονομία αυξήθηκε κατά 0,5%, χωρίς να θεωρήσουμε το σημείο που ξεκινήσαμε, είναι γελοίο. Λέγοντας αυτό, πρέπει να κατανοήσουμε ότι, πέρα από το ΑΕΠ, υπάρχουν και οι συνθήκες ζωής των ατόμων. Αυτό στην πραγματικότητα θα έπρεπε να μας οδηγήσει να αναρωτηθούμε εάν έχει έννοια η ιδέα της διαρκούς ανάπτυξης.
Υποστηρίζετε ότι πρέπει να αμφισβητηθεί το παράδειγμα της ανάπτυξης. Το μέλλον της κόκκινο - πράσινης αριστεράς;
Η ανανέωση της αριστεράς με μαρξιστική προέλευση περνά διαμέσου της αντιπαράθεσής της με την οικολογία. Το δράμα είναι ότι αυτή η ανανέωση της αριστεράς, της οποίας οι Πράσινοι υπήρξαν πρωταγωνιστές τη δεκαετία του '80, δεν πήγε προς τη σωστή κατεύθυνση. Μετά από μια καλή αρχή, η ανάγκη να καταστήσουν ελκυστικά τα οικολογικά θέματα οδήγησε την κριτική δυναμική του περιβαλλοντολογικού κινήματος να ενσωματωθεί στο σύστημα. Έτσι καταναλώθηκε ένα διαζύγιο ανάμεσα σε όποιον συνεχίζει να τοποθετείται στις παραδόσεις του εργατικού κινήματος και όποιον αποχώρησε. Για να μπορέσουμε να έχουμε μια αυτόνομη θέση απέναντι στον οικολογικό εκσυγχρονισμό εμείς αναπτύσσουμε την ιδέα του πράσινου σοσιαλισμού. Η ερώτηση πρέπει να είναι πάντα: προς όφελος ποιου είναι ο οικολογικός εκσυγχρονισμός; Η οικολογία και η κριτική στον καπιταλισμό πρέπει να είναι μαζί, αντιμετωπίζοντας ανοικτά, με διαλεκτικό τρόπο, τις αντιθέσεις που αναδύονται.
Η συνέντευξη του Μάριο Καντέιας στον Τζιάκοπο Ροσατέλι δημοσιεύτηκε στην ιταλική εφημερίδα «Ιλ Μανιφέστο» την 1η Οκτωβρίου 2013.
Μετάφραση: Αργ. Παναγόπουλος
