Μια συναυλία αφιερωμένη στα "θέλω" των Παιδιών με αφορμή την Παγκόσμια ημέρα Δικαιωμάτων του Παιδιού. Γιατί; Ο νους μου τρέχει στην Μυρσίνη Ζορμπά, που ως ευρωβουλευτής έφερε και στην Ελλάδα την ανεξάρτητη αρχή του "Συνηγόρου του Παιδιού" και αργότερα δημιούργησε το "Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού". Να θυμηθούμε την συνεργασία σας με την αείμνηστη πια Μυρσίνη;
Στην κηδεία αυτής της σπουδαίας γυναίκας, της Μυρσίνης Ζορμπά, ήμουν παρούσα και τραγούδησα ζωντανά την Αθανασία του Μάνου Χατζιδάκι. Η Μυρσίνη είναι πάντα εδώ, μαζί μας. Όταν έγινε υπουργός Πολιτισμού με είχε καλέσει ως μουσικοπαιδαγωγό και συνθέτρια σε μια ανοιχτή συζήτηση μαζί και με άλλους ανθρώπους του πολιτισμού αλλά και μαθητές και μαθήτριες γυμνασίου κατά την οποία ήθελε να διερευνήσει ακριβώς αυτό, τι θέλουν τα παιδιά, τι επιθυμούν, τι τους λείπει. Ασκούσε τη Δημοκρατία στο πεδίο. Άκουγε και ενδιαφερόταν για τις απόψεις, τις σκέψεις όλων των συνεργατών της. Κάθε τι που οργάνωνε είχε από πίσω του Δημοκρατικό πρόσημο.
Γνωριστήκαμε τυχαία. Μια νηπιαγωγός φίλη, με πρωτοέφερε σε επαφή με Δίκτυο για τα Δικαιώματα του παιδιού, για να παρουσιάσω ζωντανά ένα απόγευμα την Μουσική Ιστορία του Κώστα Μάγου και της Γεωργίας Γκανάτσιου με τίτλο «Ένας γάτος μια φορά!».
Μια ιστορία στην οποία είχα φτιάξει τα τραγούδια της και μιλούσε για την ιστορία ενός κόκκινου γάτου που οι άλλοι γάτοι δεν τον ήθελαν επειδή είχε κόκκινο χρώμα. Μια ιστορία δηλαδή για τον σεβασμό στην ετερότητα. Εκείνο το απόγευμα ήταν παρούσα σε αυτή την εκδήλωση η Μυρσίνη Ζορμπα. Από τότε αγαπηθήκαμε. Είχα πάει και σπίτι της και συζητήσαμε εκτενώς για όσα με προβλημάτιζαν σε σχέση με το Διδακτορικό μου. Τότε είχα καταλάβει από πρώτο χέρι τι ακριβώς είναι η «Πολιτισμική Δημοκρατία». Μου είχε γράψει μια όμορφη αφιέρωση στο βιβλίο της Πολιτική του Πολιτισμού που πάντα όταν τη διαβάζω με συγκινεί «Στην Τατιάνα που είναι η χαρά της ζωής!».
Είχε όραμα και έκανε τεράστιο έργο με όλες τις πρωτοβουλίες που πήρε για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Παιδιού και γενικότερα για την προστασία των παιδιών και κυρίως των πιο ευάλωτων από αυτά. Τόνιζε πόσο σημασία έχει να έχουν όλοι οι άνθρωποι και κυρίως τα παιδιά πρόσβαση στον Πολιτισμό, σε πολιτιστικές εκδηλώσεις και δράσεις. Επίσης ήταν ο πρώτος άνθρωπος που έγραψε για την απόλυσή μου από το Αρσάσκειο. Στο εκτενές κείμενό της τότε γράφει κάποια στιγμή «Τι θα περίμενα, συνεπώς, να κάνει μια τέτοια εκπαιδευτικός στην κρίσιμη στιγμή; Θα ήταν ανησυχητικό αν κλεινόταν στον φόβο και στη σιωπή που κυριάρχησαν στο περιβάλλον του σχολείου, αν υπέκυπτε στην αδιαφορία...».
Στο Διδακτορικό μου έγραψα επί λέξει τα εξής στις ευχαριστίες: «Στην αξέχαστη Μυρσίνη Ζορμπά, που αγάπησε τα τραγούδια μου, μας προσκάλεσε να τα παίξουμε στα παιδιά του Δικτύου για τα Δικαιώματα του Παιδιού, και μου χάρισε στιγμές ακριβών διαλόγων πάνω στη σημασία του διαπολιτισμικού διαλόγου και του ρόλου της μουσικής σε αυτόν.» Πράγματι η συναυλία μας είναι αφιερωμένη στην Παγκόσμια Ημέρα για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Τα «θέλω» των παιδιών είναι η επιθυμία τους για ζωή. Όταν μικροί ή μεγάλοι παύουν να επιθυμούν, θα πει ότι δεν έχουν διάθεση για ζωή. Όταν τα παιδιά μένουν ανυπεράσπιστα, όταν είναι ευάλωτα δεν υπάρχει πια μέσα τους το «θέλω».
Τα «Θέλω» μας φανερώνουν τη διεκδίκηση μιας ζωής με αξιοπρέπεια, με χαρές, μιας ζωής που αξίζει κανείς να τη ζήσει. Για αυτά τα «Θέλω» των παιδιών θα μιλήσει αυτή η παράσταση που ετοιμάζουμε. Ο σεβασμός στα δικαιώματα του παιδιού είναι η μόνη βάση για να έχει ένα παιδί επιθυμίες και όρεξη για ζωή.
Μελοποιείται στίχους και μας τους επιστρέφετε με τραγούδια. Μπορούν οι νότες και οι στίχοι να στήσουν γέφυρες προάσπισης των δικαιωμάτων των παιδιών; Πώς "δουλεύει" αυτό στα παιδιά;
Θα σας φέρω ένα παράδειγμα. Ο στίχος ενός τραγουδιού μου «Η ταραντέλα της πολύχρωμης μπάλας» λέει «Ο ένας στου άλλου την αυλή να λέμε καλημέρα, να μοιραστούμε τη ζωή κι είναι η ζωή μια μέρα». Δηλαδή μας μιλάει για την φιλία αλλά ταυτόχρονα και την απόλυτη κενότητα που έχει μια ζωή χωρίς μοίρασμα, μιας που έτσι κι αλλιώς είναι η ζωή μας μια μέρα, τόσο σύντομη. Ή σε κάποιο άλλο τραγούδι λέει ο στίχος «Θέλω ένα σπίτι εκεί ψηλά, πέρα απ΄τα αστέρια, τους πλανήτες και την ύλη, πλάσματα , διάφανά , λαμπρά , ίσως να γίνουν οι καλύτεροι μας φίλοι». Εδώ ο στίχος μας λέει ότι θέλω όταν κοιτάω ψηλά να παίρνω δύναμη με όποιον τρόπο νομίζω. Είναι δικαίωμά μου να πιστεύω, να μην πιστεύω, να θέλω να πάρω δύναμη κοιτώντας ψηλά προς τον ουρανό και τότε κάποια «πλάσματα, διάφανα, λαμπρά ίσως να γίνουν οι καλύτεροί μας φίλοι». Ο στίχος γίνεται το πέρασμα, το γεφύρι για τα «θέλω». Το «θέλω» έχει μέσα του εκτός από επιθυμία και τη διεκδίκηση. Τα παιδιά όταν αναγνωρίζουν τις επιθυμίες τους βλέπουν ότι αυτές ταυτίζονται με τα δικαιώματά τους. Και αυτό έχει τεράστια σημασία για τα ίδια. Είναι ένας τρόπος κι αυτός για να γνωρίζουν τα Δικαιώματα τους και να τα υπερασπίζονται.
Είστε εκπαιδευτικός, μουσικοσυνθέτης. Πόσο καθοριστική είναι η τέχνη στην εκπαίδευση για μια συμπεριληπτική διαπαιδαγώγηση και κατά πόσο το Υπουργείο ενισχύει την καλλιτεχνική εκπαίδευση;
Πέρασα 8 ολόκληρα χρόνια προσπαθώντας να απαντήσω σχεδόν στο ίδιο ερώτημα που μου θέτετε. Προσπάθησα μέσα από τη διατριβή μου να διερευνήσω τη δυνατότητα διαμόρφωσης μιας κριτικής διαπολιτισμικής εκπαίδευσης η οποία να καλλιεργεί τη διαπολιτισμική αλληλεπίδραση μέσω της μουσικής στην προσχολική ηλικία. Βασισμένη στη θέση ότι η μουσική εκπαίδευση οφείλει να λειτουργεί ως μοχλός κοινωνικής δικαιοσύνης, η διατριβή μου εστιάζει στην ανάπτυξη μιας κριτικής διαπολιτισμικής εκπαίδευσης βασισμένης στη μουσική θέτοντας το ερώτημα: Μπορεί το τραγούδι στα πλαίσια της μουσικής εκπαίδευσης στην προσχολική ηλικία να λειτουργήσει ως μέσο διαπολιτισμικής αλληλεπίδρασης; Κι αν ναι, πώς; Το τραγούδι, η πράξη του τραγουδίσματος, αλλά και η συζήτηση και κατανόηση των στίχων των τραγουδιών και των σχετικών ιστοριών οι οποίες σχετίζονται με τα τραγούδια αποτέλεσαν τη βάση του σχεδιασμού της έρευνας-δράσης μου. Δε νομίζω ότι πάμε καλά στην εκπαίδευση με την μείωση των ωρών της Καλλιτεχνικής Παιδείας.
Η πειθάρχηση είναι πιο εύκολη όταν πετάς τις τέχνες έξω από το σχολείο. Σαν την ελευθερία έκφρασης που μας δίνει η τέχνη δεν υπάρχει άλλο! Και σίγουρα στα μαθήματα αυτά "χωράνε" περισσότερα παιδιά. Αναμφίβολα είναι συμπεριληπτική η Καλλιτεχνική Εκπαίδευση. Κατά κάποιον τρόπο βρίσκει κανείς κάτι που μπορεί να καταφέρει μέσα σε αυτό το πεδίο.
Πώς προέκυψε η συνεργασία σας με την Παιδική Χορωδία Rosarte και την Ρόζη Μαστροσάββα; Ποιοι άλλοι θα είναι μαζί σας στις 22 Νοεμβρίου;
Με την Ρόζη κάναμε μαζί τον δίσκο μου «Πιάσε ένα βιβλίο!» Εννοώ ότι συμμετείχαν σε κάποια τραγούδια τα παιδιά της χορωδίας. Στη συναυλία αυτή έχουν δουλέψει πολύ σκληρά τα παιδιά. Τα τραγούδια τα έχει διδάξει η μαέστρος τους σε συνεργασία με την Μαρία Σουσάκ,τη Σοφία Κετεντζιάν και την Αποστολία Αναστασίου. Τα θεατρικά κείμενα τα υπογράφουμε μαζί με την ηθοποιό της παράστασής μας, τη Χρύσα Διαμαντοπούλου. Θα έχουμε επίσης τη φιλική συμμετοχή της Νεφέλης Φασούλη και του Κώστα Θωμαΐδη. Μαζί μου θα τραγουδήσουν οι σολίστ: Ιωάννα Βρακατσέλη, Αναστασία Δουλφή, Κώστας Ζαμπούνης, Γιάννης Λεκόπουλος, Γιάννης Φίλιας. Το γκρουπ μας αποτελείται από τους μουσικούς: Άρτεμις Βαβάτσικα (ακορντεόν), Βαγγέλη Ζωγράφο (κοντραμπάσο), Σωκράτη Γανιάρη (ντραμς, κρουστά),Πάνο Κανελλόπουλο (μαντολίνο), Αρετή Κοκκίνου (κιθάρα), Αμαλία Κουντούρη (φλάουτο), Μαριλίζα Παπαδούρη Παπαγγελίδη(βιολοντσέλο),Νίκο Πλατύραχο (πιάνο). Επίσης έχουμε την τύχη να συνεργαζόμαστε για τα video με τον Θάνο Λεβέντη και την Τατιάνα Παρηγόρη. Και για λόγους συμβολικούς τα «Θέλω» για τα video έγραψαν τα παιδιά του Νηπιαγωγείου ROLLINO, το σχολείο στο οποίο εργάζομαι μέχρι σήμερα. Τι εννοώ; Ότι είναι χειροποίητα και ακριβώς επειδή τα παιδιά αυτής της ηλικίας δεν ξέρουν ακόμα γραφή είναι τελείως διαφορετικά το ένα από το άλλο. Όπως δηλαδή όλοι μας. Κάθε παιδί με τον δικό του ρυθμό, τον δικό του τρόπο έχει γράψει τη λέξη «θέλω».
Και τέλος θα ήθελα να αναφέρω τη όμορφη συνεργασία μας με την Έλλη Ρουμπέν και το γραφείο παραγωγής της (Τεχνότροπον – Artway Cultural Productions ).
Συνεργαστήκατε με σπουδαίους καλλιτέχνες σε αυτήν την μακρόχρονη διαδρομή σας, ανεβάζοντας τον πήχη των απαιτήσεων. Σήμερα υπάρχουν στιχουργοί ή συγγραφείς ισάξιοι και πόσο δύσκολη είναι η επιλογή;
Ναι υπάρχουν. Αν εννοείτε τη νεότερη γενιά στιχουργών και συγγραφέων. Αλλά ακόμα δεν έχει τύχει να συνεργαστώ μαζί τους. Εγώ ήρθα κοντά μέχρι τώρα με στιχουργούς και συγγραφείς της γενιάς μου και πιο πίσω. Ασφαλώς οι στιχουργοί και οι συγγραφείς με τους οποίους όλα τα χρόνια δουλεύω είναι ισάξιοι με τις ερμηνεύτριες και τους ερμηνευτές. Δεν θα είχαν τραγουδήσει τα τραγούδια μου αυτοί οι ερμηνευτές του βεληνεκούς της Μαρίας Φαραντούρη, της Νένας Βενετσάνου, της Σαβίνας Γιαννάτου, του Χρήστου Θηβαίου,του Γιώργου Νταλάρα, του Διονύση Σαββόπουλου και τόσων άλλων αν δεν ήταν έτσι. Θέλω να πω ότι προφανώς τους άρεσε η μελοποίηση αλλά κανένας σοβαρός ερμηνευτής δεν τραγουδάει στίχους που δεν έχουν νόημα και υψηλή ποιότητα. Κι εγώ βέβαια δεν θα είχα απολύτως καμία έμπνευση να μελοποιήσω το «Πιπιπι, το παπί!». Άλλωστε το τραγούδι πάνω από όλα αυτό είναι, μια βαρκούλα που μέσα της κρύβονται οι στίχοι, ο λόγος και το νόημά του και η μουσική είναι η θάλασσα πάνω στην οποία αρμενίζει αυτή η βαρκούλα και μας ταξιδεύει. Οι στιχουργοί, οι συγγραφείς που μου εμπιστεύονται τους στίχους τους είναι συνδημιουργοί. Τους εκτιμώ απεριόριστα και είμαι ευγνώμων που τους έχω γνωρίσει και συνεργαζόμαστε.
Θα ακούσουμε στη συναυλία και νέα τραγούδια;
Θα ακούσουμε τραγούδια που δεν τα έχουμε ξαναπαίξει ποτέ ζωντανά, όπως το «Θέλω σχολείο» και ένα νανουρισμά «Η πέρδικα σου έστρωσε» που θα ερμηνεύσει η μούσα μου, η Νεφέλη Φασούλη. Γιατί πραγματικά με έχει γοητεύσει αυτό το κορίτσι. Είναι απίθανη τραγουδίστρια αλλά έχει και πολιτισμό και ευγένεια. Πρόσφατα έγραψα και ένα λαϊκό τραγούδι για αυτήν την ερμηνεύτρια. Δεν είναι τυχαίο η μεγάλη επιτυχία που έχει ήδη, ενώ είναι τόσο νέα. Βέβαια όπως είπα και πιο πριν θα έχουμε και την τιμή να τραγουδήσει μαζί μας ο Κώστας Θωμαϊδης ο οποίος είναι ο πρώτος πρώτος επώνυμος τραγουδιστής που ήρθε σπίτι μας για πρόβα. Είχαμε μωράκι την πρώτη κόρη και μόλις τραγουδούσε ο Κώστας και έπαιζε ο μπαμπάς της μαντολίνο αυτό γέλαγε και κακάριζε συνεχώς.
Είστε μητέρα, είστε μουσικός, είστε εκπαιδευτικός. Ρόλοι ανταγωνιστικοί ή "το ένα χέρι νίβει το άλλο και τα δύο το πρόσωπο»
Δεν είναι ανταγωνιστικοί αλλά είναι πολύ απαιτητικοί. Έχω νιώσει πολλές φορές σωματική εξάντληση. Μην ξεχνάτε και έναν τρίτο ρόλο, ότι εργάζομαι εδώ και 28 χρόνια καθημερινά στην εκπαίδευση με πλήρες ωράριο. Προφανώς με στήριξε και ο σύντροφός μου και πατέρας των παιδιών μας. Αλλά ναι και σε σχέση με την παροιμία που αναφέρεστε πραγματικά όλα τελικά είναι αλληλένδετα με θετικό πρόσημο. Η μητρότητα μου έδωσε πολλές φορές την έμπνευση να γράψω τραγούδια, η αλληλεγγύη, η συνεργασία μέσα στην οικογένειά μου, μου έδωσε δύναμη να παραμείνω δημιουργική παρά τις δυσκολίες και τα απαιτητικά καθημερινά προγράμματα που υπάρχουν σε μια τέτοια συνθήκη.
