Κάθε μήνα η ίδια εικόνα επαναλαμβάνεται. Ο μισθός τελειώνει πριν τελειώσει ο μήνας, οι λογαριασμοί στοιβάζονται στο τραπέζι, το καλάθι του σούπερ μάρκετ μικραίνει και η αποταμίευση έχει γίνει άγνωστη λέξη για τη μεγάλη πλειονότητα των ελληνικών νοικοκυριών. Το ερώτημα είναι αν όλοι δηλώνουν ότι δεν τα βγάζουν πέρα, πού καταλήγουν τελικά τα χρήματα;
Οι αριθμοί δίνουν μια αποκαλυπτική απάντηση. Οι τραπεζικές καταθέσεις αυξήθηκαν κατά 5,3 δισεκατομμύρια ευρώ. Θα περίμενε κανείς ότι αυτό αποτελεί ένδειξη ευημερίας. Όμως η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Σχεδόν το σύνολο αυτής της αύξησης, το 94%, προήλθε από τις επιχειρήσεις. Τα νοικοκυριά δεν αποταμιεύουν. Αντίθετα, εξαντλούν κάθε ευρώ που εισπράττουν απλώς για να επιβιώσουν.
Η Ελλάδα παραμένει στην τελευταία θέση της Ευρώπης ως προς την καθαρή αποταμίευση των νοικοκυριών. Αυτό σημαίνει ότι οι οικογένειες καταναλώνουν περισσότερα από όσα εισπράττουν· όχι επειδή ζουν πλουσιοπάροχα, αλλά επειδή το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους απορροφάται από ανελαστικές ανάγκες, ενοίκια, τρόφιμα, ηλεκτρικό ρεύμα, καύσιμα και βασικές υπηρεσίες. Η ακρίβεια δεν αφήνει κανένα περιθώριο για αποταμίευση ή οικονομική ασφάλεια.
Τα χρήματα, όμως, δεν εξαφανίζονται από την οικονομία. Μεταφέρονται. Εκείνο που φεύγει από την τσέπη του εργαζόμενου μετατρέπεται σε μεγαλύτερο τζίρο για επιχειρήσεις του λιανεμπορίου, της ενέργειας, της εστίασης και των υπηρεσιών. Ένα σημαντικό μέρος αυτής της ρευστότητας επιστρέφει στις τράπεζες ως εταιρικές καταθέσεις. Η ακρίβεια λειτουργεί ως μηχανισμός μεταφοράς εισοδήματος από τα νοικοκυριά προς τους ισολογισμούς των επιχειρήσεων.
Και ακόμη κι όταν μια οικογένεια κατορθώσει να της μείνει κάτι στο τέλος του μήνα, η ανάσα κρατά ελάχιστα. Τα χρέη προς την εφορία, τα ασφαλιστικά ταμεία και τα δάνεια που διαχειρίζονται εταιρείες απαιτήσεων απορροφούν κάθε διαθέσιμο ποσό. Η οικονομική πίεση δεν επιτρέπει τη δημιουργία αποθεμάτων ούτε τη βελτίωση της καθημερινότητας. Η επιβίωση γίνεται ένας αδιάκοπος αγώνας εξόφλησης υποχρεώσεων.
Οι μεγάλες επιχειρήσεις ενισχύουν τη ρευστότητά τους μέσα από τρεις βασικούς μοχλούς. Την ισχυρή τουριστική κίνηση, τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και τον υψηλό πληθωρισμό, ο οποίος διογκώνει τους ονομαστικούς κύκλους εργασιών. Πρόκειται για μια οικονομία που συνεχίζει να παράγει χρήμα, αλλά δεν το διαχέει ισόρροπα στην κοινωνία.
Το αποτέλεσμα είναι μια χώρα δύο ταχυτήτων. Από τη μία πλευρά, επιχειρήσεις που βλέπουν τα ταμεία τους να ενισχύονται και τις καταθέσεις τους να αυξάνονται. Από την άλλη, νοικοκυριά που αναγκάζονται να ξοδεύουν περισσότερα από όσα κερδίζουν και να ζουν μόνιμα υπό την απειλή της επόμενης δόσης ή του επόμενου λογαριασμού. Όταν η ανάπτυξη δεν μεταφράζεται σε καλύτερη ζωή για τους πολλούς, τότε δεν αρκεί να γιορτάζουμε για τους οικονομικούς δείκτες. Το πραγματικό μέτρο μιας οικονομίας είναι αν επιτρέπει στους ανθρώπους να ζουν με αξιοπρέπεια και προοπτική και αυτό είναι το μεγάλο ζητούμενο.
