Συναντηθήκαμε με τη Μαρία Παπαγεωργίου στο φιλόξενο καφέ Millybard στο Παγκράτι, στη γειτονιά της, που την δεν αλλάζει με τίποτα. Εκεί, με όσες ανάσες της απομένουν και ανάμεσα στις τελευταίες πρόβες, χαλάρωσε, μας χάρισε τις λέξεις της αγκαλιάζοντας με τα χαρακτηριστικά ανοιχτόχρωμα μάτια της τον φωτογραφικό φακό του Παύλου Παρασκευά. Γιατί η Μαρία Παπαγεωργίου ετοιμάζεται να γεμίσει με τραγούδια και κόσμο τον Κήπο του Μεγάρου στις 23 Ιουνίου για ακόμα μια φορά, αλλά θα φτάσει και πιο βόρεια και πιο κοντά στη φύση, αφού θα συμμετάσχει στο 2ο Portitsa Festival, που θα πραγματοποιηθεί από 17 έως 24 Ιουλίου στο Σπήλαιο Γρεβενών. Με τον αυθορμητισμό της χάιδεψε και σχολίασε όλη την τρέχουσα ελληνική πραγματικότητα, μας μίλησε για τη δουλειά της, για την αγχώδη διαταραχή που τη βρήκε και την «άφησε», για τα τραγούδια, για τη ζωή. Με ένα χαμόγελο επίμονο, αγνό και ατόφιο. Γεμάτο νεότητα, προσμονή και μέλλον. Αυτή είναι η Μαρία Παπαγεωργίου.
Θέλω να ξεκινήσω από τον δίσκο. Τώρα που έχεις μια απόσταση από τη «γέννα» του, πώς νιώθεις γι’ αυτόν;
Αυτό το υλικό το επέλεξα και το ηχογράφησα σε μια πολύ έντονη περίοδο στη ζωή μου. Είχα ανάγκη να εκφραστώ μέσα από τα τραγούδια. Δεν είναι ολόκληρος ο δίσκος. Ήταν η πρώτη πλευρά ενός βινυλίου που θέλω να κυκλοφορήσω. Αυτή η πρώτη πλευρά είχε τις ερωτικές ιστορίες με τίτλο «Ο τελευταίος αναλογικός έρωτας». Είχα μια βασική ιδέα στο κεφάλι μου και για την επόμενη πλευρά, που ήταν «Ο τελευταίος αναλογικός άνθρωπος», με πιο κοινωνικά θέματα. Πολλές φορές υποτιμάμε μια γέννα. Είναι μια γέννα και επειδή είσαι εν θερμώ, νομίζεις πως μπορείς να ξανακυοφορήσεις. Πίστευα ότι μέσα στους επόμενους μήνες θα πηγαίναμε για τη δεύτερη πλευρά. Νομίζουμε πως και ο κόσμος θα το αφομοιώσει πολύ γρήγορα. Τελικά δεν ισχύει. Αυτή την εμπειρία μου έδωσε αυτή η πλευρά του δίσκου. Να θυμηθούμε πόσο χρόνο χρειάζονται γενικά οι κύκλοι στη ζωή μας. Να πιούμε έναν καφέ, να ερωτευτούμε, να κάνουμε συναυλίες, να θρηνήσουμε, είτε να γεννήσουμε.
Έπειτα από αυτά τα πρώτα χρόνια, έχεις πια το άγχος της επιτυχίας;
Εξαρτάται τι ορίζουμε επιτυχία. Γιατί αυτό ήταν πάντα το πρόβλημα. Λες «θέλω να τα καταφέρω». Να καταφέρεις τι; Αν εννοούμε επιτυχία να έχεις 1 εκατομμύριο προβολές, παλιά με απασχολούσε. Και τώρα με απασχολεί. Έχω μια αναγνωρισιμότητα, έρχεται τόσος κόσμος στις συναυλίες, αλλά στις πλατφόρμες δεν έχω εκατομμύρια προβολές. Αν θεωρείς επιτυχία το να διαμορφώσεις ένα ακροατήριο που να είναι καθρέφτης σου, να αφουγκράζεσαι τον κόσμο και τα τραγούδια με τον ίδιο τρόπο και να αντιλαμβάνονται τη Μαρία, ναι, αυτό με απασχολεί. Δεν είμαι στο «εγώ το κάνω και σε όποιον αρέσει». Με ενδιαφέρει να αρέσει. Γιατί είναι και ο τρόπος για να συνεχίσω να υπάρχω. Δεν κάθομαι όμως πια να μετράω προβολές. Παλιά όριζα τη συνέχειά μου και την επιτυχία μέσα από το αν θα κάνει spread.
Σου αρέσει να σκαλίζεις και τραγούδια άλλων. Πώς σε βρίσκουν αυτά τα τραγούδια;
Το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν ξεκινάω ποτέ να πιάσω ένα τραγούδι πιστεύοντας ότι έχω να κερδίσω κάτι από αυτό. Έχω μια φυσική ανάγκη την ώρα που το πιάνω. Επειδή είμαι και μουσικός, έχω την ευκολία να πιάσω την κιθάρα και να καθρεφτίσω την ψυχή μου μέσα από ένα τραγούδι. Δεν έχει σημασία αν είναι δικό μου ή ενός συναδέλφου. Όταν εγώ νιώσω μια προσωπική δόνηση, πιστεύω ότι κάτι πάει καλά. Ναι μεν πιστεύω ότι οφείλουμε να δημιουργούμε ως γενιά πρωτόλειο υλικό, αλλά επειδή η βασική μου ιδιότητα είναι η ερμηνευτική, ό,τι έχει αλήθεια το επισκέπτομαι και το ανταμώνω. Έτσι έγινε και με τα Διάφανα Κρίνα. Μου είχαν στείλει το «Έγινε η απώλεια συνήθειά μας» και έμπαινε η άνοιξη, και δεν ήμουν σίγουρη ότι ήθελα να το ανεβάσουμε. Μου φαινόταν πολύ βαρύ. Μετά έγιναν όλα αυτά με τα Τέμπη και ένιωσα πως χρειαζόμαστε μέσα από τα τραγούδια μια κάθαρση.
Βρίσκεις καταφύγιο στη μουσική;
Δεν μπορούμε να έχουμε καταφύγιο τη μουσική όταν την κάνουμε επάγγελμα. Έχει τα καλά, αλλά έχει και ένα βαθύ αίσθημα ευθύνης και επαγγελματισμού. Πολλές φορές νομίζεις πως είναι καταφύγιο και δεν είναι. Ήταν μια δύσκολη χρονιά. Πολύ απογοητευτική με την Παιδεία, με τα πτυχία μας, με τα Τέμπη, με τις υποκλοπές. Τόσα κακώς κείμενα, που σου δημιουργούν μια ματαιότητα. Αν θες να σκοτώσεις μια γενιά, κατέστρεψέ της το όνειρο. Η δική μου γενιά τα έχει βρει πολύ δύσκολα. Αρχίζουμε να συνηθίζουμε τις σφαλιάρες. Ή, τουλάχιστον, δεν συνηθίζουμε, γινόμαστε πιο δυνατοί. Μπορούμε να προχωράμε. Νιώθω κουρασμένη, γιατί παίρνει πολύ χρόνο για να χτίσουμε κάτι όταν διαμορφώνεις μια κοινωνία όπου ο άλλος πρέπει να δουλεύει σε δεκαπέντε δουλειές. Τα τελευταία χρόνια έχω κάνει άπειρες πρόβες με αντικαταστάσεις μουσικών, που την ώρα που πάει κάτι να λειτουργήσει, κάποιος αναγκάζεται να φύγει για να βρει μια καλύτερη ζωή σε έναν άλλο τόπο. Με το που πας να χτίσεις κάτι καινούργιο και να δέσει, αμέσως έχεις απώλειες. Δεν προλαβαίνουμε να το χαρούμε ή δημιουργήσουμε πρότζεκτ με πολύ κόπο για να το παίξουμε μια φορά. Ή ξεκινάμε περιοδεία και το κράτος μπαίνει σε εθνικό πένθος. Τρέμω πια μ’ αυτά που συμβαίνουν. Ακόμα κι όταν κανονίζω έναν καφέ. Αν δεν ξημερώσει, να δω τον ήλιο έξω, να μπω να δω τι συμβαίνει στον κόσμο, δεν είμαι βέβαιη ότι θα γίνει αυτό που έχω σχεδιάσει. Από τη μία διαλύει τις προσδοκίες και συνδέεσαι με το τώρα, από την άλλη σε απογοητεύει διαρκώς.
Τι χάνεται τελικά όταν κάνεις την τέχνη σου επάγγελμα;
Το να είσαι το βασικό όνομα σε ένα σχήμα σημαίνει ότι επιδίδεσαι σε μια μορφή πρωταθλητισμού. Αν εγώ αρρωστήσω, δεν θα γίνει η συναυλία. Δεν υπάρχει αντικατάσταση. Σου στερεί αυτός ο «πρωταθλητισμός», όπως και στον αθλητή, την ανεμελιά. Μου έχει τύχει να τελειώσω συναυλίες και να μην έχω κάτι μετά και να νιώθω ότι τελείωσα τις Πανελλαδικές. Σαν να δίνεις το τελευταίο μάθημα και να μην σε ενδιαφέρει μετά τίποτα. Μπορείς να φας παγωτό, να αρρωστήσεις, να πέσεις, να μην κοιμηθείς. Ο επαγγελματισμός σού περιορίζει αυτές τις ελευθερίες. Δεν είναι εύκολο να φαντασιωθείς μια προσωπική ζωή και νομίζω πως αφορά πολλές γυναίκες αυτό. Δεν σου εξασφαλίζει εύκολα αυτή η δουλειά καλές ποιότητες. Ούτε ασφάλιση ούτε λεφτά στην άκρη. Είσαι σε συνεχή ανασφάλεια.
Είναι πιο δύσκολος ο χώρος αυτός για μια γυναίκα απ’ ό,τι για έναν άντρα;
Ναι. Κυρίως άντρες είναι στη σκηνή. Φέτος, ας πούμε, μαζί μου στη σκηνή είναι τρεις γυναίκες στην μπάντα και είμαστε έτσι μοιρασμένοι, τρία αγόρια δεξιά και τρία κορίτσια αριστερά. Είναι πιο σύνθετος ο κόσμος της γυναίκας. Οι αντοχές μας είναι πιο δύσκολες. Είναι μια απαιτητική δουλειά και οι γυναίκες είναι πνιγμένες με τόσους ρόλους. Σ’ αυτή τη δουλειά χαλάς τον ύπνο σου, τη σειρά σου. Οι πρακτικές απαιτήσεις σ’ αυτή τη ζωή δεν είναι δυστυχώς ίδιες για έναν άντρα και μια γυναίκα. Οι συνθήκες εργασίας δεν είναι όπως παλιά. Γι’ αυτό και συναντάμε σπάνια γυναίκες μουσικούς επί σκηνής.
Έχεις στερηθεί πράγματα για να τα καταφέρεις σ’ αυτή τη δουλειά;
Έτσι όπως έχουν γίνει τα πράγματα πια, είναι όλες οι ευθύνες πάνω σου. Πρέπει να είσαι και το προϊόν, και το σούπερ μάρκετ, και ο διευθυντής πωλήσεων. Δεν είμαστε προικισμένοι όλοι να μπορούμε να τα κάνουμε όλα αυτά. Πολύ σπάνια με βλέπουν οι φίλοι μου να είμαι χαλαρή. Παλιά υπήρχε ο χρόνος να εμπνευστείς. Τώρα δεν υπάρχει. Πρέπει να κάνεις δεύτερη εργασία για να χρηματοδοτήσεις την πρώτη. Από την άλλη, δεν μπορώ να γκρινιάζω. Είναι επιλογή μου. Κάνω μια δουλειά που μου αρέσει. Ακόμα και η δεύτερη εργασία μου, που δεκατρία χρόνια διδάσκω Φωνητική, έχει να κάνει με τη μουσική, με το μοίρασμα. Ευτυχώς, έχω αρχίσει λίγο και ξεχνάω τη μιζέρια και τις δυσκολίες μου. Τόσο όσο. Δεν πρέπει να γκρινιάζουμε, αλλά να αντιδρούμε. Το αφήγημα της γιαγιάς μου ήταν η Κατοχή. Το αφήγημα της δικής μας γενιάς είναι ότι πρέπει να κάνουμε τρεις δουλειές για να ζήσουμε και όλη την ώρα να προσαρμοζόμαστε σε κάτι άλλο. Αμφιβάλλω αν θα πεθάνω τραγουδίστρια. Η μητέρα μου σπούδασε φιλόλογος και θα πεθάνει φιλόλογος. Κατάφερα να γίνω μουσικός, αλλά δεν ξέρω ως τι θα πεθάνω. Μπορεί ανά πάσα στιγμή να χρειαστεί να κάνω κάτι άλλο. Η εποχή μας είναι εντελώς απρόβλεπτη.
Ο πανικός που σε έπιανε πάνω στη σκηνή έχει πια φύγει;
Η αγχώδης διαταραχή που είχα είναι μια ασθένεια καθημερινή. Δεν είναι stage fear. Είναι μια διαταραχή που κουβαλάς και δεν σε αφήνει να είσαι λειτουργικός. Έχει χρόνια που με έχει αφήσει και την ευχαριστώ πολύ.
Πώς σε άφησε;
Την κούρασα και με κούρασε. Κράτησε δέκα χρόνια. Με ψυχοθεραπεία και αλλαγή νοοτροπίας. Με πολλή δουλειά με τον εαυτό σου αλλάζει. Κάποιοι παίρνουν και αγωγή. Θα μπορούσα κι εγώ να έχω πάρει. Σε κάποιες περιπτώσεις χρειάζεται. Απασχολεί πολύ κόσμο. Τώρα είναι πιο ήπια τα πράγματα. Μάλλον είναι πιο γνωστά. Τώρα όποιος παθαίνει κρίση πανικού ξέρει πού θα πάει, ενώ όταν ξεκίνησε σε εμένα, το 2004, δεν υπήρχε ενημέρωση, με αποτέλεσμα να τραβήξει πολλά χρονιά. Μπορεί να με επισκεφθεί μια κρισούλα. Στο τελευταίο μου live στον Σταυρό έπαθα μία. Από κούραση. Όταν εξαντλώ τον οργανισμό μου, καταλαβαίνω ότι δεν ανταποκρίνεται το σώμα. Δημιουργώ φαύλο κύκλο. Απλώς βγαίνω στη σκηνή και το επικοινωνώ. Το διασκεδάζω, το μοιράζομαι, το κοροϊδεύω. Μου αρέσει που λείπει πια, αλλά άμα έρθει, θα το αγκαλιάσω. Δεν το διώχνω.
Ξεκινάς από τον Κήπο του Μεγάρου, αλλά θα φτάσεις μέχρι το Portitsa Festival. Πες μου γι’ αυτό.
Πρόκειται για ένα μαγικό μέρος. Είναι στο βουνό. Είμαι χαρούμενη, γιατί πάει πολύ καλά και βλέπω μια στροφή του κόσμου σε φεστιβάλ σε ωραία μέρη. Ο κόσμος έχει ανάγκη να επιστρέψει στη φύση και να απολαύσει τη μουσική εκεί. Θα γίνουν διάφορα εργαστήρια τις προηγούμενες μέρες και δίνει την ευκαιρία σε ανθρώπους απομακρυσμένους από τα αστικά κέντρα να κάνουν μια εισαγωγή σε μια επιπλέον γνώση του αντικειμένου. Εμείς θα κάνουμε ένα εργαστήρι Φωνητικής και θα δουλέψουμε ένα πολυφωνικό τραγούδι μέσα στην ομάδα. Θα φροντίσω να μην είναι πολλά άτομα, για να μπορέσουμε να προλάβουμε να εκφραστούμε όλοι. Θα φτιάξουμε ένα τραγούδι, το οποίο στη συνέχεια θα ανέβουν τα παιδιά να το τραγουδήσουμε μαζί την ώρα της συναυλίας.
Πώς ένιωσες με το Προεδρικό Διάταγμα και με τα πρώτα εκλογικά αποτελέσματα;
Είναι λυπηρό. Είχαμε πει με τον Μίκη Θεοδωράκη σε μια συνάντησή μας πως όταν έναν λαό τον διαλύεις με τα Μνημόνια, αυτό που πρέπει να κάνει είναι να αντεπεξέλθει οικονομικά. Όταν λοιπόν διαλύεις οικονομικά έναν λαό και τον κάνεις να δουλεύει δωδεκάωρα, κουράζεις το πνεύμα του και τον οδηγείς σε μια κατάσταση που να μην μπορεί να λειτουργήσει, να μορφωθεί. Είναι κουρασμένος και θα πάει να δει «Survivor». Άρα μακροπρόθεσμα διαλύεις τον Πολιτισμό. Καθόμαστε και τρέχουμε σε πορείες αγνοώντας ότι ο πολιτισμός μας είναι οι μουσικές μας και οι ποιητές μας. Όταν απομακρύνεις τον λαό σου από αυτή την κουλτούρα, τον καταστρέφεις. Δημιουργείς ψηφοφόρους αμόρφωτους και αγράμματους. Αυτό γίνεται διακόσια χρόνια. Δεν είναι ένα σημερινό φαινόμενο. Κατεβάζοντας λοιπόν τον πήχη τον πνευματικό, δημιουργείς ένα ψηφοφόρο τον οποίο μπορείς να χειραγωγήσεις. Το αποτέλεσμα, λοιπόν, το εκλογικό δεν μου κάνει καμία εντύπωση. Αυτό που γίνεται με το Προεδρικό Διάταγμα είναι αυτό που λέμε σύνδρομο της Στοκχόλμης. Πόσο πιο κάτω μπορείς να ρίξεις κάποιον κι ακόμα να το ανέχεται; Έχουμε φτάσει στον πάτο, το έχουμε αντιληφθεί. Δεν έχει να κάνει με δεξιά ή αριστερή κυβέρνηση. Έχει να κάνει με τη συγκεκριμένη κυβέρνηση. Δεν έχω μεγαλώσει σε αριστερό περιβάλλον. Δεν τοποθετούμαι αριστερά, τοποθετούμαι δημοκρατικά αυτή τη στιγμή. Δεν έχουμε Δημοκρατία, ας είμαστε ειλικρινείς. Ούτε μπορώ να ακούω για την πλειοψηφία. Ποια πλειοψηφία; Δηλαδή κι εγώ θα πρέπει να σεβαστώ την πλειοψηφία την Ελλάδας που ακούει σκυλάδικα; Τι σημαίνει πλειοψηφία; Με τα τελευταία εκλογικά αποτελέσματα και με όλα αυτά που γίνονται, το Προεδρικό Διάταγμα, τα Τέμπη, που ψηφίζονται οι ίδιοι που παραιτούνται, φοβάμαι πως δεν θα μπορούμε να σηκώσουμε κεφάλι.
