Οι κινηματογραφικές ιστορίες της Μάρτα Μέσαρος, σε αντίθεση με τις ταινίες της Ανιές Βαρντά, για παράδειγμα, δεν έχουν βρει την απήχηση που τους αξίζει στο νεότερο κοινό και γι’ αυτό το επερχόμενο αφιέρωμα στην Ταινιοθήκη έχει ξεχωριστή σημασία. Η Μέσαρος είχε θέσει σοβαρά ζητήματα για τη θέση της γυναίκας μέσα στο εξουσιαστικό περιβάλλον και για την ψυχική αντοχή που απαιτούσαν οι ελεύθερες επιλογές των γυναικών στην Ουγγαρία.
Γεννήθηκε στη Σοβιετική Ένωση από γονείς που είχαν μεταναστεύσει ως κομμουνιστές καλλιτέχνες στα μέσα της δεκαετίας του 1930 και το σινεμά της υπήρξε βαθιά πολιτικό και αυθεντικά φεμινιστικό. Οι ηρωίδες της σωματοποιούσαν τις σύγχρονες αγωνίες, τα πολιτικά αδιέξοδα και τη διχασμένη οπτική που ισορροπούσε ανάμεσα σε ματαιωμένες προσδοκίες και επιθυμίες. Η Μέσαρος στα πλάνα της αντιμετώπιζε τους ανθρώπους σαν πολύπλοκα και αυτόνομα όντα που πάσχιζαν να απαγκιστρωθούν από τον έλεγχο. Οι εκδηλώσεις φευγαλέας ευτυχίας, ξαφνικών θυμών, ακόμη και φθόνου εξελίσσονταν συνήθως μελαγχολικά και έδινε δραματουργικό βάρος στη σωματική έκφραση και στις αόρατες προθέσεις.
Αφιέρωσε μεγάλο μέρος της καριέρας της σε ντοκιμαντέρ για ανθρώπους του μόχθου, όπως υπαλλήλους και εργάτες σε εργοστάσια. Φανέρωσε, όμως, τα πρώτα δείγματα μάχιμης μυθοπλασίας το 1968 με το «Κορίτσι» («The girl»), την πρώτη ταινία γυναίκας σκηνοθέτιδας στην Ουγγαρία. Η ταινία περιέγραφε ένα εσωστρεφές κορίτσι που έφυγε από το κρατικό ορφανοτροφείο της Βουδαπέστης, όπου διέμενε, για να αναζητήσει τη μητέρα της στην επαρχία. Το 1975 έγινε η πρώτη γυναίκα σκηνοθέτιδα που κέρδισε τη Χρυσή Άρκτο στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου με τη συγκλονιστική «Υιοθεσία» («Adoption»). Σε αυτήν την ταινία μια εργαζόμενη και μοναχική χήρα θα συνάψει δεσμό με έναν παντρεμένο άνδρα και η ζωή της θα πάρει παράξενη τροπή με την επιθυμία της να αποκτήσει παιδί και τη συναναστροφή της με μια νεαρή τρόφιμο ενός αναμορφωτηρίου.
Το αφιέρωμα
Στο πλαίσιο του αφιερώματος με τίτλο «Μάρτα Μέσαρος: Η γυναίκα στο επίκεντρο της Ιστορίας», που θα παρουσιαστεί στις 19-24 Ιανουαρίου, θα προβληθούν 12 μεγάλου μήκους ταινίες μυθοπλασίας. Ξεχωρίζει η τριλογία των αυτοβιογραφικών της ταινιών που τιτλοφορούνται σαν ημερολόγια και την έκαναν διάσημη και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πρόκειται για το «Ημερολόγιο για τα παιδιά μου» («Diary of my children», 1984), το «Ημερολόγιο για τους έρωτές μου» («Diary for my loves», 1987) και το «Ημερολόγιο για τη μητέρα και τον πατέρα μου» («Diary for my mother and father», 1990).
Η Μέσαρος αμφισβήτησε ανοιχτά το καθεστώς και τη λογοκρισία της Ουγγαρίας και διερεύνησε με το βιζέρ της τα μεγάλα ζητήματα που δεν άγγιζε συχνά ο κινηματογράφος της Ανατολικής Ευρώπης, όπως τα αδιέξοδα της κυβερνητικής γραφειοκρατίας, οι ταξικές συγκρούσεις, το ασφυκτικό πλαίσιο των οικογενειακών σχέσεων και η απουσία μέριμνας για τα ορφανά.
Το αφιέρωμα θα παρουσιαστεί σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, με προσκεκλημένο τον Γκιόργκι Ράντουλι, διευθυντή του Εθνικού Κινηματογραφικού Ινστιτούτου της Ουγγαρίας, ο οποίος θα επισκεφθεί και τις δύο πόλεις για να προλογίσει και να μιλήσει στο κοινό για το έργο και την προσωπικότητα της Μάρτα Μέσαρος. Τις προβολές θα προλογίζουν σημαντικές γυναίκες δημιουργοί, ηθοποιοί αλλά και κριτικοί κινηματογράφου.
