Ρεπορτάζ: Κυριάκος Πεφτιτσέλης
Η πρόσκληση στο 23ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου στη Σόφια είχε και μία πρόκληση, τη συμμετοχή για πρώτη φορά σε οργανωμένα εργαστήρια και συναντήσεις με παραγωγούς, σκηνοθέτες, ηθοποιούς και εταιρείες αγοράς. Οι τελευταίες μού ήταν αδιάφορες, αλλά τα εργαστήρια και οι συναντήσεις ήταν ο βασικός σκοπός μου για να γνωρίσω από κοντά τις πρόσφατες εξελίξεις στη βουλγαρική κινηματογραφία, κυρίως, αλλά και την ευρύτερη Βαλκανική.
Το πεντάάωρο ταξίδι με βροχή και σύντομη χιονοθύελλα μου έδωσε την ευκαιρία να ‘σκαλίσω’ ένα ξεχασμένο κομμάτι της ζωής μου. Το 1919, έναν αιώνα πριν, στην Αγαθούπολη (σήμερα Αχτόπολ), ένα ψαράδικο χωριό της Ανατολικής Ρωμυλίας, νότια του Πύργου, ο έφηβος πατέρας μου Ιωάννης Πεφτιτσέλης, αμέσως μετά τον θάνατο του πατέρα του συνόδεψε τη χήρα μητέρα του στη Θεσσαλονίκη. Πολλά χρόνια μετά, ένα μήνυμα του Ερυθρού Σταυρού ενημέρωνε ότι «ο Κυριάκος Μάρκοφ αναζητά συγγενείς του πατέρα του Μάρκου Πεφτιτσέλη...».
Ο Μάρκος ήταν μεγαλύτερος αδελφός του πατέρα μου που χάθηκε σε ένα ταξίδι στη Μαύρη Θάλασσα. Με έντονη συναισθηματική φόρτιση, πήγα με τον πατέρα μου στη Βουλγαρία για να συναντήσουμε αυτόν τον Κυριάκο στην Αγχίαλο (σημερινό Πομόριε). Εκεί όλοι συμφώνησαν ότι του έμοιαζα πάρα πολύ στα χαρακτηριστικά. Κράτησα αλληλογραφία μαζί του μέχρι που πέθανε. Περίεργα παιχνίδια που κάνει η ζωή. Μαζί με άλλες λεπτομέρειες, θα μπορούσε να γίνει ταινία...
Στον σταθμό λεωφορείων της Σόφιας το όλο σκηνικό θύμιζε τις πασίγνωστες ταινίες του Αγγελόπουλου. Με περίμενε μια κοπέλα κρατώντας μια ταμπελίτσα με το όνομά μου και την αφίσα του φεστιβάλ. Στην αίθουσα των συνεδριάσεων, που είχαν αρχίσει, αναγνώρισα πρόσωπα από άλλα φεστιβάλ και κανόνισα συναντήσεις για το θέμα μου, παράλληλα με το πρόγραμμα των ταινιών που με ενδιέφεραν.
Το φεστιβάλ ήταν πολύ καλά οργανωμένο, με προσωπικό και εθελοντές ενημερωμένους και χαμογελαστούς. Εκτός από τον διευθυντή του φεστιβάλ η πλειονότητα των συνεργατών ήταν νεαρές κυρίως γυναίκες. Ακόμη ένα φεστιβάλ με άρωμα γυναίκας! Μετρίου μεγέθους φεστιβάλ, χωρίς τη χλιδή και την ξιπασιά των Καννών με την επίδειξη των μηρών. Μια γιορτή με ανθρώπινες διαστάσεις, που τις προτιμώ ασυζητητί.
Κριτικές επιτροπές:
α) Για το διεθνές διαγωνιστικό: ο Νικ Πάουελ (πρόεδρος), Βρετανός παραγωγός και σκηνοθέτης με περγαμηνές σε πολλές βραβευμένες ταινίες, μέλος της ομάδας βραβείων BAFTA. Η Χαζάρ Εργκουλού, Τουρκοκύπρια ταλαντούχος ηθοποιός. Η Εύα Παντγκόρσκα, Πολωνή σκηνοθέτις ταινιών μυθοπλασίας και τεκμηρίωσης, δημοσιογράφος. Ο Στας Ναμίν, Ρώσος παραγωγός, σκηνοθέτης, φωτογράφος, συνθέτης. Ο Ίλιαν Μετέφ, βιολιστής και σκηνοθέτης με 44 βραβεία.
β) Για τις βαλκανικές ταινίες: Ο Μαχνούτ Κοσκούν, Τούρκος σκηνοθέτης με βραβευμένες ταινίες στα φεστιβάλ της Βενετίας, Ρότερνταμ, Σαν Σεμπαστιάν, Σόφιας. Η Ρενάτε Ρέγκινας, Γερμανίδα, επιμελήτρια εκθέσεων και φωτογράφος, και ο Βίκτορ Μποζίνοφ, Βούλγαρος σκηνοθέτης μικρού μήκους και τηλεοπτικών σειρών.
γ) Ταινιών τεκμηρίωσης: Λιάμ Σαν-Πιέρ, Βρετανός σκηνοθέτης πολλών ταινιών. Ντεγιάν Παρουτσέφ, Βιούλγαρος σκηνοθέτης πολλών ντοκιμαντέρ, φωτογράφος και διαφημιστής. Τσβέταν Ντράγκνεφ, Τσέχος σκηνοθέτης βραβευμένων ταινιών σε πολλά φεστιβάλ (Ερεβάν, Ζάγκρεμπ, Σεβαστούπολη).
δ) Για τις βραβεύσεις των Διεθνών Κριτικών Κινηματογράφου (FIPRESCI): Ιωσήφ Προϊμάκης, Έλληνας δημοσιογράφος. Κατερίνα Λαμπρίνοβα, Βουλγάρα κριτικός κινηματογράφου. Χοσέ Λουίς - Λόσα Γαρσία, Ισπανός κριτικός κινηματογράφου.
Βραβεία
1) Για το διεθνές διαγωνιστικό τμήμα, Grand - Πόλη της Σόφιας, στη Ρουμάνικη ταινία "Τέρατα" (Monsters) του Μάριου Ολτεάνου. 2) Το Βραβείο Κοινού στη βουλγάρικη ταινία "Μια φωτογραφία με τη Γιούκι" (A Pictute with YUKI) του Λατσεζάρ Αβράμοφ. 3) Ειδικό βραβείο της κριτικής επιτροπής δόθηκε στο "Γουρούνι" (The Pig) του Ντράκομιρ Σόλεφ (Βουλγαρία). 4) Καλύτερου σκηνοθέτη στη Γερμανίδα Νόρα Φινγκσάιτ για την ταινία της "Συντριβή του Συστήματος" (System Crasher). 5) Το βραβείο Jameson για το Καλύτερο Μικρού Μήκους πήραν τα "Ρόδα της Νύχτας" (Roses of the Night) του Βούλγαρου Πέντζο Κούντσεφ. 6) Το Ειδικό βραβείο (Mention) Jameson πήρε η μικρού μήκους Βουλγαρική ταινία "Γκότσα" (Gotcha) της Στέφανι Nτοϊτσίνοβα. 7) Ως το Καλύτερο Ντοκιμαντέρ κρίθηκε η ταινία του Τόνισλαβ Κριστόφ "Μαγική Ζωή της Β." (Magic Life of V) Φινλανδία - Δανία - Βουλγαρία. 8) Το ντοκιμαντέρ του Ταλάκ Ντέρκι "Πατέρες και Γιοί" (Of Fathers and Sons) πήρε το Ειδικό βραβείο (Mention) της κριτικής επιτροπής. 9) Βραβείο Καλύτερης Βαλκανικής ταινίας πήρε "Η δουλειά της" του Νίκου Λαμπότ (Ελλάδα - Γαλλία - Σερβία). 10) Η Βαλκανική Επιτροπή παρέδωσε το Ειδικό Βραβείο (Mention) στη ταινία "Το Φορτίο" (The Load), του Ογκνιέν Γκλάμοβιτς (Σερβία - Γαλλία - Κροατία - Ιράν - Κατάρ). 11) Το Bραβείο FIPRESCI πήγε στο "Γουρούνι". 11) Το Βραβείο Κριτικών της Γλουλντ για την Καλύτερη Βαλκανική Ταινία πήραν οι "Πεταλούδες" (Butterflies), του Τόλγκα Καράτσελίκ (Τουρκία) επίσης συμμετοχή του στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης (2018). 13) Οι Νέοι Σκηνοθέτες πήραν το βραβείο του διαγωνιστικού τμήματος για την ταινία "Τεχεράνη, η Πόλη της Αγάπης" (Texran the City of Love), του Αλί Γιαμπερασανί.
Οι ενότητες του προγράμματος είχαν ταινίες μυθοπλασίας, τεκμηρίωσης, βουλγαρικές, βαλκανικές, πολωνικές (τιμώμενη χώρα), συμμετοχικές χωρών, νεαρών σκηνοθετών, μουσικές, κ.λπ. Από τις 151 ταινίες είδα τις 26 συν μερικές ταινίες μικρού μήκους.
1) Το φεστιβάλ άνοιξε με τη πολυσυζητημένη ταινία του Λούκας Ντοντ "Κορίτσι" (Girl) - που είδαμε και στο φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης. Βάση συζήτησης για την αντιμετώπιση ενός φοβικού θέματος, επιλογής φύλου. 2) "Κακό Κορίτσι" (Bad Girl) του Μάριαν Βάλεφ. Πορεία μιας αθλήτριας καλλιτεχνικής γυμναστικής από το πρωτάθλημα στη πορνεία και τα ναρκωτικά. 3) "Donbass". Μια ουκρανική ιστορία θυμού και απροσδιόριστου μηνύματος. 4) "Το Γουρούνι" παρακολουθεί τη πορεία ενός μαθητή που ενηλικιώνεται μέσα από το επίκαιρο πια μπούλινγκ. 5) "Μια Φωτογραφία με τη Γιούκι" (Α Picture With Yuki) περιγράφει τη δραματική ιστορία δύο εντελώς διαφορετικών ανθρώπων (Βούλγαρος - Γιαπωνέζα) στην απόκτηση παιδιού. 6) "Ψυχρός Πόλεμος" (Cold War), η ταινία του μεγάλου Πολωνού δασκάλου Πάουελ Παουλικόφσκι είναι ύμνος στον ασίγαστο έρωτα που διασχίζει όλα τα σύνορα (Πολωνία - Σερβία - Βερολίνο - Παρίσι) σε δύσκολους καιρούς. Το 2018 τιμήθηκε σε πολλά φεστιβάλ (Κλουζ, Μανάκι, Θεσσαλονίκη. 7) "Τέρατα" του Ρουμάνου Μάριους Ολτεάνου για τους εσωτερικούς δαίμονες δύο βαθιά ερωτευμένων μεσήλικων ανθρώπων. 8) "Σύνορα" (Borders) του Ιρανού Αλί Αμπασί. Η ‘οσφρητική ικανότητα της τελωνοφύλακα συγκαλύπτει τη μοναξιά και την ανάγκη επικοινωνίας με τον ταξιδιώτη Μπόρε. 9) "Η δουλειά της", (Her Job), ταινία του Νίκου Λαμπότ (Γαλλία - Ελλάδα - Σερβία) για τον καθημερινό αγώνα μιας καλοσυνάτης και συνεπούς καθαρίστριας να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση, τον επιθετικά αδιάφορο σύντροφο και τις απαιτήσεις των δύο παιδιών. 10) "Παύση" (Pause)της Κύπριας Τόνιας Μισιαλή για την ανελέητη καταπίεση της μεσήλικης Ελπίδας από τον δεσποτικό σύζυγο. Όταν αποτυγχάνει να τον δολοφονήσει, τον εγκαταλείπει, αλλά η επιστροφή της συναντά ένα απροσδόκητο φινάλε. 11, 12) Οι δύο χιουμοριστικές ταινίες, "Έτος του Πιθήκου" (Year of the Monkey) του Βλαδίμιρ Βαζέφσκι και η "Μαρτυρία του Πούτιν" (Putin’s Witness) του Βιτάλι Μάνσκι ήταν διασκεδαστικές, αλλά χωρίς το επιδιωκόμενο μήνυμα κάποιας απελευθέρωσης. 13) "Witkin & Witkin", ντοκιμαντέρ της Αμερικανίδας Τρίσα Ζιφφ, μετά την καλογυρισμένη ταινία της "Chevolution", καταγράφει την παράλληλη ιστορία δύο διάσημων δίδυμων αδελφών αλλά τόσο διαφορετικών, Τζοέλ και Τζερόμ -φωτογράφος και ζωγράφος αντίστοιχα- που διατηρούν μια περίεργα δύσκολη σχέση μεταξύ τους μέχρι σήμερα, στα 90 τους. 14) Από τις ταινίες μικρού μήκους δύο ήταν οι πιο εντυπωσιακές κατά τη γνώμη μου: "Το κλαδί μου τόσο λεπτό" (My Branch So Thin). Τελετουργικό πλύσιμο αγαπημένης νεκρής γυναίκας με ελάχιστη ομιλία. Και οι "Μικρές ρωμαϊκές περιπέτειες" (Little Roman Adventures), απόλυτου καλλιτεχνικού κόνσεπτ... έγχρωμα φελινικό.
Ευχάριστες και ενημερωτικές ήταν οι συνεντεύξεις με ανθρώπους του σινεμά, που επεδίωκα άλλωστε. Έγιναν με την Αμερικανίδα Τρίσα Ζιφ, τον Αλεσάνδρο Αμάτο, τη Ρουμάνα - Ουγγαρέζα (ελληνικής καταγωγής με άπταιστα ελληνικά) για τα μουσικά προγράμματα που ετοιμάζει, τον Καναδό παραγωγό Μαρσέλ Ζιρού για τη νέα του ταινία, την Τουρκάλα Ζεϊνέπ Ατακάν για την επιτυχημένη ταινία της "Άγριο αχλάδι" (Wild Pear), τη σκηνοθέτη Τατιάνα Ντανίλιγιεντς και την ηθοποιό Λιουμπομίρα Βάσεβα, πρωταγωνίστρια της ταινίας "Κακό Κορίτσι".
Κλέβοντας λίγο πρωινό χρόνο, επισκέφθηκα εκθέσεις σε δύο πινακοθήκες και ένα μουσείο.
Η γιορτή του τέλους του φεστιβάλ είχε μια ευχάριστη έκπληξη για όλους: το ταλέντο του διευθυντή του φεστιβάλ, και ροκά, Στέφαν Κιτάνοφ, σε μια ροκ συναυλία συνοδευόμενος από τον πρέσβη της Πολωνίας μέχρι τις πρωινές ώρες.
Κλείνοντας το ρεπορτάζ παραφράζω αυτό που αναφέρει ο Λιναράς στο βιβλίο του για τον Αντονιόνι: "Οι ταινίες είναι μια διανοητική περιπέτεια".
