Του Λέανδρου Πολενάκη
Το έργο του σύγχρονου Γερμανού Τόρστεν Μπουχστάινερ “Νορντόστ” βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα. Στις 23 Οκτωβρίου του 2002, σαράντα δύο Τσετσένοι, ισλαμιστές Καυκάσιοι αυτονομιστές, στην πλειονότητά τους γυναίκες, νεαρές χήρες νεκρών ανταρτών καμικάζι που είχαν αναγορευθεί σε “μάρτυρες του Ισλάμ”, οι αποκαλούμενες “μαύρες χήρες”, κατέλαβαν το θέατρο Ντουμπρόβκα της Μόσχας και συνέλαβαν ως ομήρους 850 άτομα, θεατές ως επί το πλείστον και ηθοποιούς, κρατώντας τους ως ομήρους με αίτημα να αποχωρήσουν τα ρωσικά στρατεύματα από την Τσετσενία. Η ρωσική κυβέρνηση, ενώ αρχικά φαινόταν πως δέχεται να διαπραγματευτεί, στην πραγματικότητα ετοίμαζε μυστικά την ανακατάληψη του θεάτρου με επέμβαση του στρατού, κάτι που έκανε διοχετεύοντας πρώτα αέρια μέσω του συστήματος εξαερισμού, πράγμα που είχε ως συνέπεια τον αργό και βασανιστικό θάνατο 170 ατόμων.
Για να ολοκληρώσουμε αυτή την ιστορική εισαγωγή, θα πούμε ότι ο πόλεμος αυτός ανάμεσα στη Ρωσία και στους Τσετσένους αυτονομιστές δεν είναι υπόθεση πρόσφατη, διαρκεί με μεγάλα διαλείμματα τρεις ολόκληρους αιώνες, σαν μια φωτιά που αναζωπυρώνεται διαρκώς από τους κρυμμένους βαθιά στο υπέδαφος πυρήνες της οι οποίοι αναφλέγονται τακτικά όπως το, επίσης κρυμμένο στο υπέδαφος, άφθονο πετρέλαιο. Κι αυτό δεν είναι κάτι πρωτοφανές. Το πανάρχαιο μεσανατολικό έπος του Γκιλγκαμές μας πληροφορεί ότι οι μεγάλοι πόλεμοι τότε γίνονταν, ούτε λίγο ούτε πολύ, για τον έλεγχο των κοιτασμάτων της πίσσας! Τι είχες, Γιάννη, τι είχα πάντα! Μεγάλες σφαγές συνέβησαν και στα τέλη του 19ου αιώνα, στον αποκαλούμενο “δεύτερο τσετσενικό πόλεμο”, που υπήρξε ολοκληρωτικός και χωρίς κανένα έλεος για τους αμάχους και τους αιχμαλώτους από όλες τις πλευρές. Δίνω επίσης την ενδιαφέρουσα πληροφορία ότι το όνομα του Καυκάσου, που έδωσαν οι ιθαγενείς φυλές ήδη από την απώτατη αρχαιότητα και έκτοτε δεν έχει αλλάξει, πιθανότατα ετυμολογείται από το ρήμα kavkaz, που σημαίνει στις εντόπιες γλώσσες αποκεφαλίζω.
Το έργο του Μπουχστάινερ δίνει το χρονικό αυτής της τραγωδίας που συγκλόνισε όλο τον κόσμο και που σήμερα οι κάθε είδους επαναλήψεις της έχουν γίνει εφιάλτης της Δύσης. Το δίνει, μάλιστα, όχι ως δημοσιογραφικό ρεπορτάζ με ένδυμα θεατρικό, αλλά ως αληθινό θέατρο, αποστασιοποιημένο από τα γεγονότα και καθαρμένο από την “είδηση”. Χωρίς να παίρνει θέση, αφήνοντας τον θεατή να κρίνει. Αυτή είναι η αξία του.
Είδαμε την παράσταση στο Studio Μαυρομιχάλη, στη δοκιμασμένη καλή μετάφραση του Γιώργου Δεπάστα, σε δραματουργική επεξεργασία, σκηνογραφική επιμέλεια και σκηνοθεσία της Στέλλας Κρούσκα. Λεπτομερειακά δουλεμένη και φινιρισμένη, με καλή δουλειά στους ρόλους, να κρατάει την ίδια σωτήρια απόσταση από το θέμα της, αποκρούοντας τη συναισθηματική ταύτιση μέσω της συγκινησιακής φόρτισης. Μια ισοδυναμη ομάδα νέων επί το πλείστον γυναικών ηθοποιών κρατάει γερά στους ώμους της το “επικίνδυνο φορτίο” του δύσκολου έργου, έτοιμου κάθε στιγμή να σε “ανατινάξει”. Καταθέτοντας, εκτός από γνήσιο ταλέντο, και απίστευτο μόχθο. Είναι οι Κατερίνα Αγγελίτσα, Μαριέλλα Δουμπού, Αλεξάνδρα Καραναστάση, Ιωάννα Κεραυνού, Κατερίνα Λούβαρη- Φασόη, Μαρία Μπενάκη, Σοφία Παπαδοπούλου, Έφη Ρευματά και Αναστασία Φλεμοτόμου. Με ωραία κοστούμια (Μαρία Μπενάκη), λειτουργικούς φωτισμούς (Στέφανος Κοπανάκης) και εξαιρετική μουσική (επιμέλεια Αναστασίας Φλεμοτόμου), ζωντανά εκτελεσμένη. (Έφη Ρευματά - ακορντεόν, Μαριέλλα Δουμπού - φλάουτο, Κατερίνα Λούβαρη - Φασόη - κρουστά).
