Οι ρομαντικές και οι νεωτερικές αναγνώσεις του Άμλετ μας δίνουν έναν ήρωα - πρότυπο του σκεπτόμενου ανθρώπου, με «υπερτροφική συνείδηση», που τον κάνει διστακτικό μπροστά στην πράξη. Αυτή η περίφημη «αναβλητικότητα» του Άμλετ εξακολουθεί να αποτελεί ώς σήμερα τη βάση όλων σχεδόν των ερμηνευτικών σχολών. Είναι όμως, πράγματι έτσι; Να πούμε πρώτα ότι δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο του Άμλετ ο δισταγμός μπροστά στην ακραία πράξη. Όλοι οι κλασικοί ήρωες που εντέλλονται έναν συγγενικό φόνο, αρχίζοντας από τον Ορέστη, αμφιταλαντεύονται, βασανίζονται ώς να πάρουν την οριστική τους απόφασή. Κρίσιμο είναι το θέμα της προσωπικής στάσης κάθε ήρωα απέναντι στην «εντολή». Ας πάρουμε από την αρχή το πράγμα, χωρίς να μας δεσμεύει ο «χρόνος» του έργου. Ο Άμλετ επιστρέφει από τη Βιττεμβέργη, προπύργιο της νεαρής, τότε, πρωτοπόρας θρησκευτικής μεταρρύθμισης και της καλλιέργειας, μαζί, των «ανθρωπιστικών» γραμμάτων. Κουβαλάει στις «αποσκευές» του ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα: να εκπολιτίσει, να «μερώσει», μπολιάζοντας με τη γνώση και με την πίστη τη βάρβαρη, πρωτόγονη χώρα του.
Έρχεται ως ένας «φωτισμένος ηγεμόνας», φέρνοντας μια καινούργια πρόταση, ένα μήνυμα μη φονικής, ειρηνικής εξουσίας. Δεν πρόκειται, όμως, μόνο για ένα πολιτικό, μεταρρυθμιστικό σχέδιο, αλλά, ιδίως, για μια ριζοσπαστική πρόταση ολικού «Ευαγγελισμού», της ανθρώπινης κατάστασης, που διέπεται σαφώς από ένα πνεύμα θρησκευτικής υπέρβασης. Αμέσως, με την επιστροφή του, ο Άμλετ δέχεται τρία καίρια πλήγματα, που «ραγίζουν» την πεποίθησή του: τον «ανίερο» γάμο της μάνας, την «προδοσία» της Οφηλίας, και την αποκάλυψη του πατρικού φαντάσματος. Ακούμε τα λόγια αγωνίας του Άμλετ: «Ο κόσμος βγήκε από τους αρμούς και έλαχε σε εμένα ο κλήρος να τον ξαναβάλω στη θέση του». Επειδή το «φάντασμα» του έχει αποκαλύψει ότι άλλος είναι ο προορισμένος ρόλος του: Όχι «Άγγελος του Ευαγγελισμού», όπως πίστευε, αλλά «Άγγελος - Εξολοθρευτής», «Άγγελος - Τιμωρός» και εκδικητής του φόνου από τον ίδιο τον αδερφό του! Ένας δοτός ρόλος, που δυσκολεύεται να τον αποδεχθεί ως «δικό του».
Όλα τα προβλήματα που ώς τότε αντιμετώπιζε συμπυκνώνονται τώρα σε ένα μόνο: το πρόβλημα της αυτοκτονίας. Αυτό είναι το περιεχόμενο του πασίγνωστου αμλετικού μονόλογου «Να ζει κανείς ή να μη ζει;». Ο περίφημος «δισταγμός μπροστά στην πράξη» και η αναβλητικότητα του Άμλετ οφείλονται αποκλειστικά στην αμφιβολία του για την αλήθεια του φαντάσματος, που θα επιχειρήσει να επιβεβαιώσει εμπειρικά, στήνοντας την «παράσταση μέσα στην παράσταση», την οποία βαφτίζει «ποντικοπαγίδα», για να «τσακώσει στη φάκα», σαν ποντικό, την ένοχη συνείδηση του βασιλιά. Εδώ δεν μπορεί να γίνει εκτενής λόγος για τον συμβολισμό του ποντικού στον χριστιανικό μύθο και στην ψυχανάλυση. Θα πούμε μόνο ότι η «ποντικοπαγίδα» της θεατρικής αναπαράστασης του φόνου πετυχαίνει, αποκαλύπτοντας την ένοχη συνείδηση του βασιλιά. Το φάντασμα είπε την αλήθεια! Η «ποντικοπαγίδα» δεν έχει όμως συλλάβει μόνο την ένοχη συνείδηση του βασιλιά. Έχει «πιάσει» μαζί όλους όσοι μετέχουν σε αυτό το «παιχνίδι» ενοχής και αθωότητας, υπακοής στην πατρική εντολή ή συνειδησιακής ελευθερίας. Είναι ένα «πόρισμα» που διαιωνίζει τη φονική εξουσία, με την εμμονή της πατροκτονίας. Ο Άμλετ, ωστόσο, θα το «παίξει» αναγεννησιακός Ορέστης. Θα πάει την εντολή ώς το τέλος, αλλά πώς; Όχι με «τυφλή» υπακοή στην πατρική εντολή που διαιωνίζει τον φόνο, αλλά και με τον δικό του λόγο, κερδίζοντας, έτσι, τον επιλεγμένο από τον ίδιο προορισμό του: τη στιγμή του θανάτου από το δόλιο χέρι του Λαέρτη, τη στιγμή της αλήθειας, θα απαντήσει στο περιβόητο πρόβλημα της αυτοκτονίας καταφάσκοντας ρητά τη ζωή! Αποτρέπει τον Οράτιο από την αυτοκτονία, ζητώντας του να ζήσει, όχι για να εκδικηθεί, αλλά για να γράψει και να «πει ποιος πράγματι ήταν ο Άμλετ». Δημιουργώντας! Αυτά είναι τα αληθινά στερνά λόγια του Άμλετ, που, κατά κανόνα, παρασιωπούνται ή υποβαθμίζονται στις σύγχρονες παραστάσεις. Για ολοκλήρωση των πιο πάνω και για την παράσταση «Άμλετ» του Oscaras Korsunovas στο Φεστιβάλ Αθηνών, υπομονή ώς την επόμενη Κυριακή.
