Του Λέανδρου Πολενάκη
Η τελετή της απονομής των Ευρωπαϊκών Θεατρικών Βραβείων, υπό την αιγίδα της UNESCO με τη συνδιοργάνωση της Διεθνούς Ένωσης Θεατρικών Κριτικών, που φιλοξενείται κάθε φορά σε διαφορετική πόλη της Ευρώπης, πραγματοποιήθηκε φέτος με επιτυχία για 15η χρονιά (23 έως 26 Απριλίου) στην όμορφη, πεντακάθαρη Κραγιόβα της Ρουμανίας, με τα συντηρημένα παραδοσιακά κτήρια και το μεγαλειώδες πανεπιστημιακό συγκρότημα, ουσιαστική πολιτιστική πρωτεύουσα της χώρας, που διαθέτει ένα από τα αρχαιότερα Κρατικά Θέατρα των Βαλκανίων, το «Μαρίν Σορέσκου», ιδρυμένο στα 1850. Παράλληλα με ένα ενδιαφέρον, χρήσιμο, κατατοπιστικό ανοιχτό συνέδριο γύρω από τα παρουσιαζόμενα έργα και τους δημιουργούς τους.
Προβλέπονται τρία χωριστά βραβεία : Το μεγάλο Βραβείο των Ευρωπαϊκών Θεάτρων απονέμεται σε μεμονωμένους καλλιτέχνες ή ομάδες που υλοποίησαν καλλιτεχνικά γεγονότα, όχι αναγκαστικά αμιγώς θεατρικά, τα οποία συνέβαλαν στην προώθηση της επικοινωνίας και αλληλοκατανόησης μεταξύ των λαών. Ο νικητής βραβεύεται για την όλη του διαδρομή και για το σύνολο του έργου του. Το βραβείο θεατρικής πραγμάτωσης χορηγείται με στόχο την ενθάρρυνση νέων τάσεων και το άνοιγμα καινούργιων δρόμων στο θέατρο. Τέλος, ένα ειδικό βραβείο μπορεί να δοθεί, με ελεύθερη γνώμη της Κριτικής Επιτροπής, σε κατηγορίες που για οποιοδήποτε λόγο δεν περιλαμβάνονται στα πιο πάνω. Η τελετή ολοκληρώνεται με τις «Επιστροφές», επαναλήψεις παραστάσεων που έχουν ήδη βραβευθεί.
Επισημαίνω τον εξαιρετικό τόμο που συνοδεύει τις εκδηλώσεις, με κατατοπιστικά εισαγωγικά κείμενα και με τονισμένη την πολιτική διάσταση του όλου πράγματος, που βλέπει το θέατρο ως κύριο μέσο για να ξαναβρεί η Ευρώπη τις χαμένες αξίες της.
Το μεγάλο βραβείο των ευρωπαϊκών θεάτρων απονεμήθηκε στον παλαίμαχο Σουηδό χορογράφο Ματς Εκ, έξοχο δείγμα της δουλειάς του οποίου παρακολουθήσαμε ζωντανό, με πρωταγωνίστρια τη μόνιμη μούσα του Άννα Λαγκούνα και τον χορευτή Yvan Auzely. Ο Ματς Εκ δραματοποιεί τον αρχετυπικό μύθο των πρωτοπλάστων, τοποθετώντας στο κέντρο ενός θεατροχορευτικού δρώμενου το ιερό και βέβηλο σώμα της γυναίκας που θέλει να επιστρέψει στο παραδείσιο «ξύλο της ζωής» και στη χαμένη αθωότητα της μαριονέτας. Ένα άλλο δείγμα της δουλειάς του είδαμε βιντεοσκοπημένο, με τις Άννα Λαγκούνα - Στυλβί Γκιλέμ να «χορεύουν» χαρισματικά τη σονάτα αρ. 32 του Μπετόβεν.
Το κορυφαίο, κατά την άποψή μου, καλλιτεχνικό γεγονός του τετραημέρου ήρθε από την εκτός συναγωνισμού ενότητα «Επιστροφές». Ήταν η σύντομη σχετικά παράσταση του Ρόμεο Καστελούτσι, με τίτλο: «Σπαράγματα από τον Ιούλιο Καίσαρα - μια δραματική παρέμβαση». Ο Σαίξπηρ είναι πριν από όλα μέγιστος ποιητής. Ο σκηνοθέτης κατορθώνει, χειριζόμενος το ανθρώπινο υλικό, τους ηθοποιούς, αλλά και την άψυχη εικόνες μιας ανέφικτης με τα κοινά μέτρα αισθητικής πληρότητας και ομορφιάς, δίνοντας «με λογισμό και με όνειρο» την πυκνή ουσία της Τέχνης. Με τους έξοχους Gianni Plazzi (Καίσαρ), Dalmazio Masini (Μάρκος Αντώνιος), Sergio Scarlatella.
Ο «Ριχάρδος ο Γ΄» του Σαίξπηρ είναι μια νεανική, σκληρή, σχεδόν αδιέξοδη τραγωδία της εξουσίας. Ο Ριχάρδος μπορεί να ενσαρκώνει ως άνθρωπος το απόλυτο κακό, αλλά ο ποιητικός λόγος του Σαίξπηρ, σε ρυθμούς ανθρώπινης ανάσας, λειτουργεί αποτρεπτικά, για να μη μας συντρίψει το έργο. Πρόκειται για τραγωδία με μέτρο τον άνθρωπο, όχι τις αφηρημένες δυνάμεις του κακού. Προβλέπεται ακόμη χώρος για τη Νέμεση και για το ΄Ελεος. Η σκηνοθεσία του Τόμας Οστερμάγιερ, με βαγκνερικούς ρυθμούς και αντίστοιχη εμβατηριακή εκφορά του λόγου, μοιάζει να περνάει πάνω από το έργο σαν άκαμπτος, πυκνός στρατιωτικός βηματισμός, χωρίς να το αφήνει διόλου να αναπνεύσει. Προδιαγράφει, ίσως, έτσι ένα «τέλος του κόσμου», συνεπές με μια Βορειογερμανική μυθολογική εκδοχή, σύμφωνα με την οποία θα επιβληθεί παντού, στο τέλος, το κακό, δίχως ελπίδα («Ράγκναρεκ»). Πρόκειται οπωσδήποτε για μια σκηνοθετική άποψη, που υπηρετείται, πρέπει να πω, πιστά από λαμπρούς ηθοποιούς, με άριστη τεχνική (Lars Eidinger, έξοχος στον πρωταγωνιστικό ρόλο, Moritz Gottwald, Εva Meckbach, Jenny Kȍnig κ.ά.). Ο χώρος, όμως, δεν αρκεί και θα χρειαστεί ένα δεύτερο σημείωμα.
