Του Λέανδρου Πολενάκη
Φοβάμαι ότι θα αδικούσα το έργο της νέας Καταλανής συγγραφέως Μάρτα Μπουτσάκα με τον ελληνικό τίτλο: «Συγγνώμη» (στο πρωτότυπο: plastililina = εύπλαστη ύλη ή εκρηκτικό μείγμα), αν έλεγα ότι θέμα του είναι η νεανική εγκληματικότητα. Το θέμα του είναι ευρύτερο, είναι η νεανική ανταρσία, που δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με την τυπική παραβατικότητα έναντι θεσμών και νόμων. Είναι η «ανταρσία των αγγέλων» (ως ένα εκρηκτικό μείγμα νιότης και απόγνωσης), όπως είχε ονομάσει μια παλαιότερη πραγματεία του πάνω στο ίδιο ζήτημα, ενορατικά, ο Τάσος Λιγνάδης... Μάλιστα, σε μια εποχή όπου ούτε η εξάπλωση των ναρκωτικών ούτε η ισχύς των ΜΜΕ ήταν τόσο μεγάλη.
Αφορμή του έργου της Μπουτσάκα υπήρξε ένα πραγματικό γεγονός που συνέβη στην πρωτεύουσα της Καταλωνίας: ο αναίτιος, σχεδόν τελετουργικός, άγριος φόνος (κάψιμο) μιας άστεγης μεσήλικης γυναίκας από μια παρέα εφήβων, αγοριών και κοριτσιών. (Δεν ήταν το μόνο ανάλογο περιστατικό, συμβαίνουν και αλλού, στην Ελλάδα και σε όλη την Ευρώπη, σε ένα ταξίδι μου στη Γερμανία πριν λίγα χρόνια η μικρή ειδυλλιακή φοιτητουπόλη του Γκαίτινγκεν ήταν ανάστατη από παρόμοιο φρικτό φόνο). Τι συμβαίνει λοιπόν και τα παιδιά μας, μεγαλωμένα κάτω από τον αστερισμό μιας «απελευθερωμένης» παιδείας, ανταποκρίνονται με πράξεις ακραίας βίας;
«Συγκλονισμένη από το γεγονός που την ώθησε στη συγγραφή του έργου», μεταφέρω από το σημείωμα της μεταφράστριας Μαρίας Χατζηεμμανουήλ, «αλλά μακριά από διδακτισμούς και ηθικολογίες, η συγγραφέας προσπαθεί να κατανοήσει τις σχέσεις των νέων μεταξύ τους, αναζητώντας μια απάντηση στα εύλογα ερωτήματα, τα δικά της αλλά και των θεατών: τι γεννάει όλη αυτή την απρόκλητη, αναίτια φαινομενικά βία στην εποχή μας; Μέχρι πού φθάνει η ευθύνη των γονιών για τις πράξεις των παιδιών τους; Ποια είναι η ευθύνη των ΜΜΕ;».
Το έργο «βλέπει», πράγματι, πίσω από τα πιο πάνω, την εργώδη προσπάθεια των επικυρίαρχων του πλανήτη να καταστρέψουν συστηματικά, με ποταμούς χρημάτων, κάθε βάση οργανωμένης ζωής της κοινωνίας. Να παραμορφώσουν και να ακρωτηριάσουν όλα τα ζωτικά κείμενα, προτείνοντας στη θέση τους σκουπίδια.
Η μετάφραση από τα Καταλανικά της Μαρίας Χατζηεμμανουήλ, με τη δραματουργική επεξεργασία των Άννας Αδριανού και Γιάννη Μπότση, παρ' ότι προσθέτει στο έργο μια γενναιόδωρη -και αρκούντως διδακτική- χριστιανική αύρα «συγγνώμης», είναι καλή. Ωστόσο επιμένω ότι ο πρωτότυπος τίτλος, μάλιστα με τη δεύτερη σημασία του (ως ένα εκρηκτικό μείγμα νιότης και απόγνωσης), είναι το αληθινό νήμα και φυτίλι - του ελάχιστα «χριστιανικού», σκληρού αυτού έργου.
Η σκηνοθεσία του Τάκη Τζαμαργιά το βλέπει, ευτυχώς, ως τέτοιο και το χειρίζεται αναλόγως, άμεσα, δίχως περιφράσεις, εκπέμποντας ως ήχο βαρβαρικού τυμπάνου τον ωμό δαιμονισμό του. Σαν μια δυνατή γροθιά στο στομάχι. Η έμπειρη Άννα Αδριανού δίνει έκτυπα το αποτύπωμα του ρόλου στην πηχτή λάσπη της ύπαρξης. Ο Λεωνίδας Κακούρης είναι ιδανικός συγκυβερνήτης μιας «πτήσης στην κόλαση» και οι Ρένος Ρώτας, Γιώργος Βουβάκης, Στέφανος Οικονόμου, Αγγελική Πασπαλιάρη, Φανή Γεωργακοπούλου, μια ισοκέφαλη νεανική ομάδα που δουλεύει πολύ και επί της ουσίας, αφοσιωμένη φανατικά στη συλλογική της θεατρική αλήθεια.
*
Η σκηνοθέτιδα Αγγελική Κασόλα μας εκπλήσσει για άλλη μια φορά. Στο θέατρο «Τρίκυκλο» του Νέου Κόσμου ανεβάζει μια δική της δραματοποιημένη εκδοχή του σπουδαίου βιβλίου του Σπύρου Τζόκα: «Ο κύκλος των μάταιων πράξεων», με θέμα τη ζωή και τον θάνατο του Ναπολέοντα Σουκατζίδη που εκτελέστηκε στο σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944 μαζί με τους 200, αρνούμενος να εξαιρεθεί και να αντικατασταθεί από άλλο κρατούμενο, όπως του είχαν προτείνει οι δήμιοί του. Μια πράξη αυτοθυσίας που πρέπει να θυμόμαστε και να τιμούμε πάντα. Χρειαζόμαστε τους ήρωες, νήμα και φυτίλι, κι ας λέει ό,τι θέλει ο Μπρεχτ. Η ικανή σκηνοθεσία της Αγγελικής Κασόλα μάς καλεί σε αυτό, μα και σε κάτι παραπάνω: να γνωρίσουμε το παρελθόν συγκρίνοντας με το παρόν και να αναστοχαστούμε το μέλλον. Με τους καλούς Γιάννη Καρούνη, Ειρήνη Μελά, και με το ωραίο τραγούδι της Νατάσας Τζαβέλα - Παπαδοπούλου.
