Πέθανε την Τετάρτη στο σπίτι του στο Μπάντεν Μπάντεν της Γερμανίας και λίγο πριν συμπληρώσει τα ενενήντα ένα χρόνια του ο Pierre Boulez, μια τεράστιας σημασίας και βεληνεκούς προσωπικότητα της σύγχρονης μουσικής όχι μόνο για τη χώρα του, τη Γαλλία, αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο.
Ο Pierre Boulez γεννήθηκε στις 26 Μαρτίου 1925 στη μικρή επαρχιακή γαλλική πόλη Μοντμπριζόν και από πολύ μικρή ηλικία έδειξε την κλίση του τόσο στην μουσική όσο και στα μαθηματικά. Σπούδασε αρχικά το δεύτερο και στη συνέχεια μουσική για να αφιερώσει κυριολεκτικά από εκεί και πέρα σε αυτή τη ζωή του. Μαθητής κυρίως του σπουδαίου Olivier Messiaen, ο οποίος τον συνέδεσε με την πρωτοπορία της γαλλικής μουσικής του τέλους του 19ου αιώνα, τους ιμπρεσιονιστές, όπως ο Claude Debussy δηλαδή, πολύ σύντομα οδήγησε αυτή την παράδοση που του δόθηκε σε ανεξερεύνητες περιοχές στις οποίες άλλοι δεν είχαν καν φανταστεί ότι μπορούσε να φτάσει, υπερβαίνοντας όχι μόνο τον δάσκαλό του αλλά και όλους τους προγενέστερους.
Ο Boulez ήταν μια ολοκληρωμένη μουσική προσωπικότητα με ασυνήθιστα πολλές πλευρές. Πριν από όλα ήταν ένας μεγάλος εκτελεστής, σολίστ του πιάνου αλλά και άλλων πληκτροφόρων οργάνων. Στη συνέχεια, κορυφαίος μαέστρος με ειδίκευση στις πιο ανανεωτικές τάσεις της κλασικής μουσικής του 20ού αιώνα, ενώ ταυτόχρονα θεωρούνταν και «μετρ» στις διευθύνσεις έργων του Βάγκνερ! Και τέλος, ήταν μέγας θεωρητικός της μουσικής, με πλούσιο συγγραφικό έργο για την πράξη αλλά και τη φιλοσοφία της.
Πριν και πάνω από όλα όμως βέβαια ήταν συνθέτης, ένας δημιουργός που διαμέσου του σειραϊσμού οδηγήθηκε σε διαφόρων μορφών πειραματισμούς, οι οποίοι κατέληξαν στα πρωτόλεια ακόμα ηλεκτρονικά ηχητικά μέσα και στην ίδρυση -χάρη και στην απρόσμενη για πολιτικό διορατικότητα του τότε προέδρου της Γαλλίας Ζορζ Πομπιντού- στο Παρίσι του Institut de Recherche et Coordination Acoustique / Musique. To IRCAM, όπως είναι γνωστό με τα αρχικά του, ήταν ο «ναός» του πειραματισμού του Boulez αλλά και ο χώρος στον οποίο δίδαξε τις μεθόδους του σε ολόκληρες γενεές συνθετών, Γάλλων αλλά και μη, όπως ο ημέτερος Ιάνης Ξενάκης, και παραμένει μέχρι σήμερα το σημαντικότερο κέντρο μουσικής έρευνας διεθνώς.
Ως δημιουργός χρησιμοποίησε μια ευρύτατη γκάμα στοιχείων από διαφορετικά ιδιώματα, περιοχές του κόσμου και ηχητικές πηγές, με τα έργα του να κινούνται από σχεδόν τη σιωπή μέχρι τα όρια του θορύβου. Αλλά και συνολικά ήταν απρόσμενα και ταυτόχρονα σαγηνευτικά ακραίος, ήταν ο μόνος που τη μια ημέρα μπορεί να συνεργαζόταν με έναν άλλο μεγάλο αιρετικό αλλά του rock, τον Frank Zappa, και την αμέσως επόμενη να διηύθυνε άριστα την δυσκολότερη όπερα του Βάγκνερ! Την ίδια στιγμή όμως, ήταν άνθρωπος σπάνιας, αληθινά γαλατικής ευγένειας, υποδειγματικού ήθους και σεμνός στο έπακρο. Ένας αληθινός κύριος, γοητευτικός, με απολαυστική αίσθηση του χιούμορ και βέβαια ευφυέστατος, ένας φιλόσοφος που απλά δεν εξέφρασε τις θέσεις του για τον κόσμο με λέξεις, αλλά με ήχους.
Τα έντονα προβλήματα υγείας που αντιμετώπιζε τελευταία τον εμπόδισαν δυστυχώς να συμμετάσχει στις τιμητικές εκδηλώσεις οι οποίες έγιναν για τα ενενήντα χρόνια του σε όλο τον κόσμο. Αποχαιρετούμε λοιπόν με συγκίνηση έναν Τιτάνα της σύγχρονης μουσικής, ακούγοντας το εμβληματικό «Le Marteau Sans Maître» (1955) για κοντράλτο και έξι όργανα, ένα από τα τόσα έργα που αφήνει παρακαταθήκη στους νεότερους για να εξερευνήσουν τις τόσες πολλές δυνατότητες που δημιούργησαν και εκείνος αναπόφευκτα δεν πρόλαβε να το κάνει.
ΘΑΝΟΣ ΜΑΝΤΖΑΝΑΣ
