Του Κυριάκου Π. Λουκάκου
Το είχαμε παραβλέψει κατά τη διάρκεια εισαγωγικής παρουσίασης συναυλίας της παρελθούσης καλλιτεχνικής περιόδου στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος». Τότε ο Φραντς Λιστ είχε από μικροφώνου πιστωθεί εκατοντάδες έργα μιας κατηγορίας, για τον αριθμό των οποίων δεν απαιτείτο να είναι ο θεατής μουσικολόγος, προκειμένου να γνωρίζει ή και έστω να υπολαμβάνει -και πάντως να δύναται ευχερέστατα να διαπιστώσει- ότι ήταν της τάξεως των δεκάδων το πολύ.
Η καθ' υπερβολήν παράκαμψη της ακρίβειας, από θεωρούμενα μάλιστα ως επαΐοντα χείλη, είναι κατά την άποψή μας ασυγχώρητη, αλλά η πλέον πρόσφατη εμπειρία μας εγγίζει τη σφαίρα του σουρεαλισμού.
Πώς αλλιώς να χαρακτηρίσει κάποιος τον δις επαναληφθέντα ισχυρισμό του ομιλητή επετειακής ατομικής συναυλίας, επί μακρόν αρμοδίου μάλιστα της δημόσιας ραδιοφωνίας, που απευθυνόμενος σε εν μέρει ανύποπτα ώτα, επ' ευκαιρία αμφιβολιών του Φρεντερίκ Σοπέν (1810 - 1849) για τα 24 πρελούδιά του (1835 - 1839) και για την κατανόησή τους από τους συγχρόνους του, απέδωσε στην τότε σύντροφο του συνθέτη Γεωργία Σάνδη (1804 - 1876) την προς εκείνον διαβεβαίωση ότι θα έφθανε εποχή που τα πρελούδια αυτά θα υπερέβαιναν σε δημοφιλία τις όπερες (σ.σ.: την εξής μία, ήτοι τον «Μεφιστοφελή», 1868/αναθεώρηση 1875/6)1 του... Μπόιτο (1842 - 1918);2
Ο όντως ιδιοφυής Αρρίγκο Μπόιτο, πάντως, μετά από φάση αντιπαράθεσής του με τον ήδη ανεγνωρισμένο Βέρντι της δεκαετίας του 1860, είχε το ιστορικό προνόμιο να του προμηθεύσει υψηλής περιωπής λιμπρέτα για τον «Οθέλλο» (1887) και τον «Φάλσταφ» (1893), μέσα από τις γραμμές του τελευταίου μάλιστα βρήκε τον τρόπο να ζητήσει τη δική του συγνώμη από τον γηραιό δημιουργό.
Παρά τη σχετικά πρόσφατη παρουσίαση του «Οθέλλου» σε απευθείας μετάδοση από τη Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας Υόρκης, η επάνοδος του έργου στα παγκόσμια εκράν από το ίδιο θέατρο δικαιολογείται εν τούτοις από την καλαίσθητη νέα παραγωγή και από τη νέα διανομή των ρόλων.
Χωρίς νατουραλιστικές παραπομπές στη μεσαιωνική Κύπρο, η αντίληψη του πολύπλευρου Μπάρτλετ Σερ (Bartlett Sher, γεν. 1959) τοποθετεί τη δράση σε ένα στυλιζαρισμένο και αλλόκοσμο σκηνικό πλαίσιο, με προβολή κρίσιμων για την πλοκή αντικειμένων και με τεχνικά αδιόρατη ακολουθία μετάλλαξης των χώρων από δημόσιους σε ιδιωτικούς και αντιστρόφως.
Προσηλωμένος στο μουσικό αποτέλεσμα, ο πρακτικός Σερ επιλέγει να κινεί το σκηνικό αντί για τη χορωδία. Έτσι οι μεταβάσεις από σκηνή σε σκηνή αποκτούν μιαν αθροιστική ισχύ επιτρέποντας επιπλέον στους πρωταγωνιστές να δομήσουν διακριτά τους χαρακτήρες.
Και τι πρωταγωνιστές! Έχουμε από μακρού δικαιώσει τον Ρικάρντο Μούτι, όταν προ ετών ανέβασε έναν άγνωστο νεαρό στη σκηνή του Φεστιβάλ Ζάλτσμπουργκ για τον δικό του «Οθέλλο», τον επιβλητικό Αλεξάντερ Αντονένκο (Aleksandrs Antoņenko, γεν. 1975). Φωνή σκοτεινού τενόρου, με το βαρυτονικό κρηπίδωμα της ασφάλειας και με υπόκριση εσωτερική, ψυχρή και πρωτόγονα αρρενωπή, ο "Οθέλλος" του Λετονού πρέπει να θεωρηθεί ως η από μακρού αναμενόμενη αναφορά της εποχής μας για τον «Μαύρο της Βενετίας».
Για πρώτη φορά τόσο συνολικά πειστικός σε παρόμοιο ρόλο, ο Σέρβος βαρύτονος Ζέλικο Λούτσιτς (Željko Lučić, γεν. 1968) υπήρξε Ιάγος χωρίς εκτινάξεις οίστρου, συμπαγής, υπαινικτικός και εστιασμένος στην εγκεφαλική δαιμονικότητα του ραδιούργου. Η ανερχόμενη υψίφωνος Σόνια Γιόντσεβα (Sonya Yoncheva, γεν. 1981) ισοσταθμίζει, ως Δυσδαιμόνα, το εκστατικό λυρικό κεφάλαιο μιας Τεμπάλντι ή μιας Μίλανοβ με πιστευτή παρθενικότητα και ισχυρό χαρακτήρα, ως η Βενετσιάνα δέσποινα μιας τολμηρής ερωτικής επιλογής. Τεχνική και μουσικότητα υπήρξαν τα όπλα της Βουλγάρας καλλονής στο συγκινητικό 15λεπτο της δ' πράξης που τής ανήκει.
Με δυνατούς δευτεραγωνιστές και εξονυχιστικής ευαισθησίας και αμεσότητας μουσική διδασκαλία και διεύθυνση από τον Καναδό Γιανίκ Νεζέ - Σεγκέν (Yannick Nézet-Séguin, γεν.1975) η βραδιά κλιμακώθηκε σε πραγματικό θρίαμβο συνόλου, αυτοτελής λόγος ευγνωμοσύνης στον ΑΝΤ-1 που, σε καιρούς στενότητας, εξακολουθεί να μάς ευεργετεί γενναιόδωρα με τις αναμεταδόσεις αυτές στην Ελλάδα.
1 Ο -μέχρι τέλους της ζωής του Μπόιτο- ημιτελής «Νέρων» ενορχηστρώθηκε και εκτελέσθηκε μόλις στα 1924!
2 Σε παρόμοιο πλαίσιο η πολλοστή δραματική έκκληση του καθηγητή του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου κ. Αλέξη Σαββίδη μέσω του ηλεκτρονικού περιοδικού "Τar", ευτυχώς με σχολαστική καταγραφή των καταγγελλομένων άθλων από μικροφώνου του Γ' Προγράμματος, προσλαμβάνει πρόσθετη επίγευση απαισιοδοξίας, πρβλ. http://www.tar.gr/content/content.php?id=5083
