Από την εποχή του Κουν και του ιστορικού «Ορφέα», ο υπόγειος χώρος και η κάθοδος σε αυτόν ασκεί μια ιδιαίτερη γοητεία στις τάξεις της θεατρικής πρωτοπορίας... Έτσι, το υπόγειο του Rex ως «ορμητήριο» της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου αποδεικνύεται επιλογή εξαιρετικά ταιριαστή για το είδος της θεατρικής δουλειάς που επιζητεί να παραγάγει.
Ισχυρή πρόγευση για τους στόχους των Ανέστη Αζά και Πρόδρομου Τσινικόρη, των δύο νεαρών σκηνοθετών που ανέλαβαν την ευθύνη για την Πειραματική, μετά την ανασύστασή της από τον Στάθη Λιβαθινό, πήραμε από την πρώτη, ουσιαστικά, παράστασή της, Το γήρας. Ένα χορικό, που παρουσιάζει εκεί η Γεωργία Μαυραγάνη.
Έχοντας πίσω της μια δεκαετή πορεία πειραματισμού στη θεατρική σκηνή, η σκηνοθέτιδα έχει διαμορφώσει πια τον δικό της ερευνητικό τρόπο δουλειάς, με εξαιρετικά αποτελέσματα, όπως φάνηκε από το περσινό Από πρώτο χέρι, παράσταση που είχε στο επίκεντρό της την εμπειρία της εργασίας στα καπνά (Μικρό Θέατρο Αγρινίου).
Οι συνεντεύξεις και οι προφορικές μαρτυρίες αποτελούν το πρωτογενές υλικό και της τωρινής παράστασης της ομάδας Happy End. Μέσα από αυτές, καθώς και μέσα από συναφή λογοτεχνικά κείμενα, οι νεαροί συντελεστές επιχείρησαν να κατανοήσουν, να συν-αισθανθούν την εμπειρία τού να γερνάς και να την αποδώσουν σκηνικά.
Η σκηνοθέτιδα επέλεξε να δώσει τη μορφή χορικού στην παράστασή της, καθώς «καθοδηγητικό» κείμενο αποτελεί το β' στάσιμο του Οιδίποδα επί Κολωνώ («Όποιος ορέγεται να ζήσει / κι άλλο, κι άλλο, και δεν του φτάνει / η μετρημένη του ζωή, / αυτόν εγώ, μα την αλήθεια, / τον έχω για πολύ μωρό»).
Έτσι, διατάσσει τους ηθοποιούς της σε δύο ημιχόρια, διαφορετικής όμως βαρύτητας, με πέντε ηλικιωμένους ηθοποιούς, που κρατούν το βάρος της αφήγησης, καθώς εναλλάσσονται στον ρόλο του κορυφαίου, και έξι νέων, που ο υποστηρικτικός ρόλος τους αποδεικνύεται σταδιακά εξόχως εξουσιαστικός και, κάποτε, κατασταλτικός - σε κάποιο σημείο διακόπτουν διαδοχικά την αφήγηση των μεγάλων, αναγκάζοντάς τους να σιωπήσουν και να κάτσουν στη θέση τους με ένα άκρως «πατερναλιστικό» ωωπαλάκια...
Γεωμετρημένοι σαν χορός αρχαίου δράματος, οι ηθοποιοί απευθύνονται μετωπικά στο κοινό, εκθέτοντας την εμπειρία του γήρατος, μέσα από μικρές καθημερινές λεπτομέρειες. Ο τρόπος ερμηνείας των δύο ημιχορίων συντελεί και αυτός στην ανάδειξη της ηλικιακής τους διαφοράς: ρεαλιστικός, με μια παλαιική χροιά για τους μεγαλύτερους, περισσότερο εξπρεσιονιστικός και κοντινός στη σύγχρονη θεατρική εμπειρία για τους νέους.
Κάθε φορά, ένα λογοτεχνικό κείμενο, που εκφωνείται από μικροφώνου και εκτός σκηνής, εισάγει, σαν μουσικό κλειδί, τις θεματικές: την κατάσταση του γήρατος, με τη φθορά του σώματος και την έλλειψη δυνάμεων, τη μνήμη του παρελθόντος, τον επερχόμενο θάνατο. Μέσα από τις αφηγήσεις τους το γήρας αναδεικνύεται ως κάτι αλλόκοτο («Αν δεν πεθάνεις νέος, θα πεθάνεις νάνος», σχολιάζει ένας από τους πρωταγωνιστές τη μείωση του ύψους που υφίστανται οι ηλικιωμένοι), χωρίς όμως να αφήνει στον θεατή κάποια πικρή γεύση.
Χάρη στην ισορροπία του χιούμορ, από το οποίο διακρίνεται η παράσταση, η επίγνωση του αναπόφευκτου επόμενου βήματος απαλύνεται. Έτσι ώστε να κορυφωθεί με έναν συρτό, όπου υμνούνται οι χάρες της νιότης και της ζωής, ο οποίος ακινητοποιείται διαρκώς για να απαγγελθεί το χορικό του Οιδίποδα («οι πολλές ημέρες που μακραίνουν / φέρνουν τις λύπες πιο κοντά»). Μέσα στον κύκλιο χορό της συνέχειας, η σκηνοθέτιδα ενθέτει τα ρήγματα της ασυνέχειας, μπροστά στην προοπτική της οριστικής ρήξης...
Το γήρας αποδεικνύεται γέρας για τη Γεωργία Μαυραγάνη και την Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου.
Σπύρος Κακουριώτης
